ชีวิตที่พอเพียง 2622. ไตร่ตรองสะท้อนคิดเรื่องเงิน


ผมไตร่ตรองสะท้อนคิด (reflect) เรื่องเงิน (money) ไม่เป็นหรอกครับ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการทำความ เข้าใจเงินในความหมายด้านการเงิน (finance) แม้ผมจะเป็นกรรมการธนาคารมา ๙ ปี ผมก็ถือเป็น “ผู้ไม่ประสีประสา” (illiterate) ด้านการเงิน

บันทึกนี้มาจากการอ่านหนังสือ Sapiens : A Brief History of Humankind Part Three : The Unification of Humankind บทที่ 10 The Scent of Money อธิบายประวัติศาสตร์ของกำเนิดและการแพร่กระจายของระบบการเงิน โดยเฉพาะการอธิบายว่าทำไมเงินสกุลหนึ่ง จึงได้รับการยอมรับจากกลุ่มคนในสังคมที่มีความเชื่อแตกต่างกัน ในด้านศาสนา และด้านการเมือง

เขาอธิบายว่า เป็นเรื่องของ ความเชื่อ

เงินเป็นสิ่งสมมติ ไม่มีอยู่จริง หรือกล่าวได้ว่าเป็นสิ่งที่มนุษย์สร้างขึ้นจากจินตนาการของตน สร้างขึ้นสำหรับเป็นตัวกลางของการค้าขายแลกเปลี่ยน มันดำรงอยู่ได้เพราะมนุษย์เชื่อในคุณค่าของสิ่งนี้ร่วมกัน

เมื่อเริ่มเกิดเงินในรูปของเหรียญเงินหรือเหรียญทองประทับตรารับรอง ในตะวันออกกลางเมื่อราวๆ สามพันห้าร้อยปีมาแล้ว คนเชื่อในมูลค่าของโลหะนั้น ประกอบกับเชื่อในตราประทับรับรอง ต่อมาเมื่อระบบการเงินเข้มแข็งขึ้น เงินก็กลายเป็นสิ่งที่ไม่มีมูลค่าจริง มีแต่มูลค่าสมมติที่มาจากการรับรอง ว่า “ใช้ชำระหนี้ได้ตามกฎหมาย” กระดาษที่แทบไม่มีมูลค่าใดๆ เลย ก็ได้รับการยอมรับร่วมกัน ว่ามีมูลค่าตามตัวเลขและตัวหนังสือในกระดาษ กระดาษนั้นเรียกว่า “ธนบัตร”

ธนบัตร เป็นสิ่งที่ไม่มีมูลค่าจริง แต่มีมูลค่าสมมติที่ผู้คนยอมรับร่วมกัน จึงใช้เป็นตัวแลกเปลี่ยนมูลค่าได้

เป็นที่มาของความสะดวกในการค้า และการดำรงชีวิต

อ่านหนังสือเล่มนี้แล้ว ผมยิ่งตระหนักในพลังของ สิ่งสมมติ และยิ่งตระหนักในพลังของ “จิตสำนึก” (consciousness) ของมนุษย์ ที่สามารถสร้างสิ่งสมมติที่ทรงพลังต่อพัฒนาการของ วัฒนธรรม ของสังคมมนุษย์ Consciousness Revolution ทางชีววิทยามีพลังยิ่งใหญ่จริงหนอ

Consciousness Revolution ทางชีววิทยา นำไปสู่การพัฒนาทางวัฒนธรรม ที่กลุ่มมนุษย์ยึดถือปฏิบัติร่วมกันและสามารถมีวิวัฒนาการต่อเนื่องไปได้ไม่สิ้นสุด ทำให้เกิด “วิวัฒนาการ” คู่ขนาน คือวิวัฒนาการทางชีววิทยา กับวิวัฒนาการทางวัฒนธรรม ที่ต่างก็ “ส่งต่อ” (inherit) จากรุ่นสู่รุ่น ได้อย่างที่ไม่มีใครห้ามได้

และวัฒนธรรมที่ยิ่งใหญ่อย่างหนึ่งคือ วัฒนธรรมการเงิน ที่สามารถก้าวข้ามหรือแทรกซึมเข้าไปในสังคม ที่มีความเชื่ออื่นๆ แตกต่างกัน ไม่ว่าสังคมคริสต์ อิสลาม พุทธ หรือศาสนาอื่นๆ ต่างก็ยอมรับเงินดอลล่าร์ เงินปอนด์ และเงินบาท ที่เป็นสิ่งสมมติทั้งสิ้น

เงินเป็นสิ่งสมมติ ที่มีพลังยิ่งต่อพฤติกรรมของมนุษย์ ผมสงสัยว่า มันมีส่วนเปลี่ยนจิตใจของมนุษย์หรือไม่ มันมีส่วนกระตุ้นความโลภในจิตใจมนุษย์หรือไม่ มันนำไปสู่การจัดอันดับเศรษฐีโลก อันดับเศรษฐีประเทศ อย่างแน่นอน และนำไปสู่การเอาเปรียบกันเพื่อความมั่งคั่งส่วนตน ที่เป็นส่วนเกินที่ไม่จำเป็นอย่างแท้จริงหรือไม่

เงินเป็นสิ่งที่มีคุณยิ่งอย่างแน่นอน มันตกอยู่ในธรรมชาติ “สิ่งที่มีคุณอนันต์ ย่อมมีโทษมหันต์” หรือไม่

ตัวเราเอง จะมีชีวิตที่ดี และเกื้อกูลคนอื่น เกื้อกูลสังคม ให้มีชีวิตที่ดี ให้เป็นสังคมที่ดี โดยใช้ด้านบวกของเงิน และไม่โดนพิษเงินได้อย่างไร

อยู่กับสมมติ โดยไม่ถูกสมมติครอบงำ ได้อย่างไร



วิจารณ์ พานิช

๑๙ ก.พ. ๕๙


บันทึกนี้เขียนที่ GotoKnow โดย  ใน KMI Thailand



ความเห็น (0)