ทีมกระบวนกร ได้ยกตัวอย่างสำนวน สุภาษิต คำพังเพยต่างๆ ที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับเรื่อง “จิตสาธารณะ-คุณธรรมจริยธรรม-ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง” มาให้นิสิตได้ดูได้ฟังเล็กๆ น้อยๆ พร้อมๆ กับการตั้งคำถามกลับไปยังนิสิตในแต่ละกลุ่ม เพื่อชวนเชิญให้วิเคราะห์ว่าวาทกรรมเหล่านั้น ตอบโจทย์หลักคิดที่ว่าด้วยเรื่องจิตสาธารณะ-คุณธรรมจริยธรรม-ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงอย่างไรบ้าง

การเรียนการสอนวิชาการพัฒนานิสิตเมื่อวันจันทร์ที่ 15-16 มิถุนายน 2558 เป็นการจัดการเรียนรู้ โดย “ทีมกระบวนกร” เพื่อต่อยอดจากการบรรยายภาคทฤษฎีเรื่อง "จิตสาธารณะ" ที่อาจารย์ศุภวุฒิ โมกข์เมธากุล ได้บรรยายเมื่อวันที่ 10 และ 11 มิถุนายน 2558


อาจารย์ศุภวุฒิ โมกข์เมธากุล



เตรียมความพร้อมการเรียนรู้ผ่านคลิป-วิดีทัศน์

เมื่อนิสิตทยอยเข้าชั้นเรียน ทีมกระบวนการทำการเปิดคลิป-วีดีทัศน์ให้นิสิตได้ชมไปพรางๆ ซึ่งมีทั้งที่เป็นสื่อสร้างสรรค์จากภายนอกและสื่อสร้างสรรค์ที่เกิดจากการผลิตของนิสิตและบุคลากรมหาวิทยาลัยมหาสารคามตามวาระต่างๆ อาทิ ประมวลภาพและวาทกรรมการเรียนรู้ของนิสิตในรายวิชาพัฒนานิสิต ภาคเรียนที่ 2/2557


รวมถึงวีดีทัศน์ประมวลภาพกิจกรรมการลงสำรวจพื้นที่ชุมชนรอบมหาวิทยาลัยฯ ในภาวะที่ประสบภัยน้ำท่วม เพื่อทบทวนความทรงจำและตอกย้ำแนวคิดเรื่อง “จิตสาธารณะ” ของนิสิตและมหาวิทยาลัยที่มีต่อการรับผิดชอบสังคมตามวาทกรรม “เพราะมหาวิทยาลัยเป็นส่วนหนึ่งของชุมชน”




เช่นเดียวกับการนำคลิปสร้างสรรค์อันเป็นนิทานสอนใจเรื่อง “ความรับผิดชอบ” (VRZO-ปลื้ม) มาเปิดให้นิสิตได้ดูชม เพื่อชวนให้นิสิตได้ “ทบทวนกับชีวิต” หรือ “ถอดบทเรียนชีวิต” ผ่านปรากฏการณ์จริงทางสังคมที่มีประเด็นชวนขบคิดใคร่ครวญหลากประเด็น ทั้งในมิติความรักในวัยเรียน ยาเสพติด วิถีครอบครัวที่ล่มสลาย ฯลฯ




สวัสดีครับครู : อีกหนึ่งสื่อการเรียนรู้ที่ “ผู้สอน” เล่นเอง และ “สอนเอง”

เมื่อต้องเข้าสู่กระบวนการเรียนรู้อย่างเป็นทางการ ทีมกระบวนกรนำสื่อของสภาพัฒนาการเมือง เรื่อง “สวัสดีคุณครู” มาเปิดให้นิสิตได้เรียนรู้

สื่อดังกล่าวมีเนื้อหาหลักเกี่ยวกับคุณธรรมจริยธรรมแห่งการอยู่ร่วมกัน และสำคัญอย่างยิ่งคือตัวละครที่สวมบทบาทเล่นในสื่อเรื่องนี้ คือ ดร.คชากฤษ เหลี่ยมไธสง ผู้ซึ่งเป็นหนึ่งในคณะผู้สอนรายวิชาพัฒนานิสิต

- เรียกได้ว่า เมื่อเปิดตัวอาจารย์คชากฤษฯ ก็เรียกเสียงฮือฮาได้ค่อนครึ่งห้องเรียนเลยทีเดียว


ดร.คชากฤษ เหลี่ยมไธสง

ทันทีที่สื่อปิดตัวลง อาจารย์คชากฤษฯ เข้ามาพบปะนิสิตและนำเข้าสู่การเรียนรู้ โดยเล่าถึงบรรยากาศของการถ่ายทำสื่อดังกล่าว ผูกโยงไปถึงแก่นสารความคิดเล็กๆ น้อยๆ ตลอดจนการมุ่งประเด็นไปยังองค์ความรู้ หรือหลักคิดของการผลิตสื่อเพื่อการเรียนรู้ ด้วยหมายใจว่านิสิตจะพอเห็นแนวทางของการนำไปประยุกต์ใช้กับการประเมินผลโครงการผ่านสื่อสร้างสรรค์ในรูปของคลิป-วีดิทัศน์


เนื่องเพราะการประเมินผลการดำเนินงานโครงการฯ ในรายวิชาพัฒนานิสิต ไม่ได้กำหนดให้นิสิตส่งผลการประเมินแค่ในรูปเล่มรายงานนั้น หากแต่มีกระบวนการหลากรูปลักษณ์ ทั้งที่เป็นเรื่องเล่าเร้าพลัง ภาพถ่าย คลิป ฯลฯ เพื่อให้นิสิตมีกระบวนการ หรือเทคนิคในการเรียนรู้อย่างหลากหลายวิธี




แบ่งกลุ่มเตรียมความพร้อมทีม PBL และการเรียนรู้เรื่อง “สัตว์สี่ทิศ”

หัวใจหลักของการเรียนรู้ในวันนี้ คือการตระเตรียมนิสิตสู่การเรียนรู้อย่างเป็น “ทีม” อันหมายถึงการแบ่งกลุ่มนิสิตออกเป็นกลุ่มๆ เพื่อเตรียมระดมความคิดออกแบบโครงการฯ หรือกิจกรรมที่จะจัดขึ้นตามครรลองของการ “เรียนรู้คู่บริการ” หรือเรียนรู้ผ่านกิจกรรม/โครงงาน (Project Base Learning : PBL)




ในกระบวนการของการแบ่งกลุ่ม ทีมกระบวนกร พยายามสร้างบรรยากาศในแบบ “บันเทิงเริงปัญญา” ให้ได้มากที่สุด นับตั้งแต่การใช้กระบวนทัศน์เรื่อง “สัตว์สี่ทิศ” เข้ามาหนุนเสริม- ชวนนิสิตเลือกชนิดของสัตว์ ชวนตีความตัวตนของสัตว์แต่ละชนิด (กระทิง อินทรี หมี หนู) ก่อนจะเฉลยในแบบฮาๆ และเน้นให้นิสิตได้ศึกษาเพิ่มเติมด้วยตนเองอีกครั้ง


โดยกระบวนการกลุ่ม มุ่งทำความเข้าใจกับนิสิตในแต่ละกลุ่มว่าการเรียนรู้ผ่านกิจกรรม/โครงงาน ต้องเรียนรู้ร่วมกันอย่างเป็น “ทีม” และรูปธรรมของการเรียนรู้ความเป็นทีมก็ต้องมี “เป้าหมายอันเดียวกัน” มิใช่ไปคนละทิศละทาง เช่นเดียวกับการให้สมาชิกในกลุ่มได้โสเหล่กันว่าในทีม/กลุ่ม จะมีการบริหารจัดการโครงสร้างทีม/ตำแหน่งอย่างไร ---




ฝากโจทย์การเรียนรู้ผ่านวาทกรรม สำนวน สุภาษิต คำพังเพย


ตอนท้ายชั่วโมง-ทีมกระบวนกร ได้ยกตัวอย่างสำนวน สุภาษิต คำพังเพยต่างๆ ที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับเรื่อง “จิตสาธารณะ-คุณธรรมจริยธรรม-ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง” มาให้นิสิตได้ดูได้ฟังเล็กๆ น้อยๆ พร้อมๆ กับการตั้งคำถามกลับไปยังนิสิตในแต่ละกลุ่ม เพื่อชวนเชิญให้วิเคราะห์ว่าวาทกรรมเหล่านั้น ตอบโจทย์หลักคิดที่ว่าด้วยเรื่องจิตสาธารณะ-คุณธรรมจริยธรรม-ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงอย่างไรบ้าง เป็นต้นว่า

  • ทำอะไรตามใจเป็นไทยแท้
  • ไทยมุง
  • อยู่บ้านท่านอย่านิ่งดูดาย ปั้นวัวปั้นควายให้ลูกท่านเล่น
  • มือใครยาวสาวได้สาวเอา
  • ธุระไม่ใช่
  • ขี่ช้างจับตั๊กแตน
  • ตำน้ำพริกละลายแม่น้ำ
  • มือไม่พาย เอาเท้าราน้ำ
  • กินน้ำไม่เผื่อแล้ง
  • ขนทรายเข้าวัด
  • ตนแลเป็นที่พึ่งแห่งตน
  • กินน้ำให้เผื่อแล้ง
  • กระเชอก้นรั่ว
  • นกน้อยทำรังแต่พอตัว ฯลฯ



แต่ด้วยเวลาอันจำกัด กระบวนการเรียนรู้ดังกล่าวจึงไม่จบลงอย่างเสร็จสรรพ ถึงกระนั้นทีมกระบวนการก็ได้ทิ้งเป็นโจทย์ให้นิสิตแต่ละกลุ่มได้ไปเรียนรู้เพิ่มเติม พร้อมๆ กับการมอบหมายให้สัปดาห์หน้านำกลับมาแบ่งปันร่วมกันในชั้นเรียนอีกรอบ

พร้อมๆ กับการมอบหมายให้นิสิตแต่ละกลุ่มทำงานอย่างเป็นทีม ด้วยการสรุปบทเรียนประจำวันเป็น “ผังมโนทัศน์” เพื่อนำเสนอในสัปดาห์ถัดไป




บททวนการเรียนรู้ : ใบงาน (สุ จิ ปุ ลิ)

ก่อนแยกย้ายกลับออกจากชั้นเรียน กระบวนกรให้นิสิตทุกคนได้สรุปผลการเรียนรู้ประจำวันลงใน “ใบงาน” ผ่านคำถามง่ายๆ (ได้เรียนรู้อะไรบ้างจากวันนี้) เพื่อบ่มเพาะทักษะการเรียนรู้ตามครรลอง “สุ-จิ-ปุ-ลิ” ผ่านกระบวนการของวันนี้และคลิปเรื่องต่างๆ ที่เปิดให้ดู โดยเฉพาะเรื่อง “สวัสดีคุณครู”



และนี่คือส่วนหนึ่งที่นิสิตได้เขียนสะท้อนกลับมายังผู้สอนและทีมกระบวนกร

  • รู้มุมมอง เทคนิคของการถ่ายภาพ เพื่อทำคลิป
  • รู้หลักคุณธรรม จริยธรรม เช่น เสียสละ สามัคคี ไม่ริษยา ให้อภัย แบ่งปัน เกื้อหนุน ทำดีโดยไม่หวังสิ่งตอบแทน
  • รู้หลักความเป็นผู้นำ เช่น กล้าคิด กล้าทำ กล้ารับผิดชอบ รับผิดชอบต่อหน้าที่ อดทน รับฟังความคิดเห็นของผู้อื่น ยอมรับในความต่างของผู้คน
  • รู้หลักของความเป็นครูที่ดี เช่น มีจรรยาบรรณในวิชาชีพครู เป็นกันเองกับนักเรียน เป็นกันเองกับภารโรงและเพื่อนร่วมงาน
  • รู้จักการใช้เวลาว่าง เช่น ปลูกต้นไม้ ช่วยเหลือการงานผู้อื่น
  • รู้จักหลักการบริหารโครงการ เช่น PDCA การมีส่วนร่วม (ทีม)
  • หมายเหตุ ภาพ : ทีมกระบวนกรวิชาการพัฒนานิสิต



หมายเหตุ ภาพ : ทีมกระบวนกรวิชาการพัฒนานิสิต