'ยายผา' และ 'ยายราญ' ต่างใช้ 'ทุนทางสังคม' ทีเป็นพลังเครือข่ายของตนเองอย่างเต็มที่ .. ดิฉันถูกเตือนให้ระวังตัวและทำใจไว้ เพราะไม่ว่าฝ่ายใดชนะ ดิฉันต้องเจ็บปวดกับอีกฝ่ายอย่างแน่นอน!

.. ท่านที่เพิ่งเปิดเข้ามา กรุณากลับไปอ่านตอนที่ 12 ก่อน เพื่อความเข้าใจอย่างต่อเนื่องนะคะ ..

ดิฉันตั้งชื่อเรื่องว่า .. ถึงเวลาเรียกคืน 'ทุนทางสังคม' ของสองยายแห่งบ้านปะอาว เพราะเหตุการณ์ที่จะเล่าต่อไปนี้ เป็นการทดสอบทุนทางสังคมของสองยาย ระหว่าง 'นายผา' กับ 'ยายราญ' โดยแท้ ส่วนลูกชายและลูกเขยของสองยายนั้นใช้ 'ทุนอื่น' มาเสริมพลังฝ่ายของตนเองค่ะ

'ยายผา' และ 'ยายราญ' ต่างใช้ 'ทุนทางสังคม' ที่เป็นพลังเครือข่ายของตนเองอย่างเต็มที่ เมื่อนำมาเปรียบเทียบกันแล้ว เป็นดังนี้

ทั้งสองยาย ต่างก็มีกลุ่มทางสังคมที่ตนเองสังกัดอยู่ หรือไปสร้างความสัมพันธ์ไว้ก่อนหน้านี้ เหมือนกัน หลายกลุ่ม แต่บทบาทหน้าที่ของตนนั้นมีความแตกต่างกันไป

‘ยายผา’ ลูกชาย สะใภ้ และเครือข่ายชาวบ้าน

'ยายผา' มีกลุ่มผู้ลงคะแนนเลือกตั้งที่เป็นญาติมากกว่าครึ่งหนึ่งเล็กน้อย แกเสริมพลังเครือข่ายโดยจัดการให้ ลูกชาย เข้ามาร่วมกิจกรรมต่างๆ ของชุมชนมากขึ้น แม้จะเป็นมือใหม่ ยังไม่สนิมสนมกับใครเป็นพิเศษ แต่ก็พยายามแสดงความจริงใจให้กลุ่มผู้นำและชาวบ้านได้เห็น ซึ่งก่อนหน้าจะลงสมัครก็ปล่อยข่าวออกมาเป็นระยะว่าจะลงสมัคร ผู้นำชุมชนและชาวบ้านต่างจับตาดูว่าจะลงสมัครจริงหรือไม่ เครือข่ายของ 'ยายผา' ก็เชียร์เต็มที่

หลังจากลงสมัครแล้วก็ถือว่าเปิดตัวอย่างเป็นทางการ 'ยายผา' ก็ส่ง ลูกสะใภ้ เข้ามาร่วมกิจกรรมต่างๆ ของชุมชนด้วย แต่ดิฉันได้ยินเสียงวิพากษ์วิจารณ์จากกลุ่มภรรยาผู้นำชุมชนว่า 'เธอ' มาร่วมกิจกรรมช้ามาก การจัดเตรียมการงานต่างๆ จะเสร็จเรียบร้อยถึงมา และมาได้ครู่เดียวเธอก็กลับออกไป บางคนถึงกับตั้งแง่กับเธอต่างๆ นานา ดิฉันสังเกตว่าเธอทำตัวไม่ค่อยถูก อาจเป็นเพราะรู้สึกถึงแรงต้านก็เป็นได้

ต่างกับ 'ยายผา' ที่ปกติขยันอยู่แล้ว ก็ขยันขึ้นอีกหลายเท่าตัว ไม่ทราบว่านำพลังสำรองมาจากไหน แกไม่เคยเจ็บเคยป่วยหรือวิงเวียนระหว่างหาเสียง ด้วยวิธีการร่วมกิจกรรมต่างๆ ในชุมชนเลย แม้แต่ครั้งเดียว งานนี้ชาวบ้านวิพากษ์ว่าฝ่ายนี้จะชนะก็เพราะเห็นแก่ความดีของ 'ยายผา'

‘ยายราญ’ ลูกเขย ลูกสาว หลานชาย และเครือข่ายผู้นำชุมชน

'ยายราญ' เป็นรอง 'ยายผา' อยู่เล็กน้อย แต่ได้กล่าวไว้ในตอนที่ 12 แล้วว่า 'ลูกเขย' แกมีเครือข่ายผู้นำชุมชน คนกลุ่มนี้แม้ไม่ได้อยู่ในหมู่ 4 แต่ก็มีญาติและคนชอบพอกันอยู่ในหมู่ 4 เดิมลูกเขยแกเป็นคนหมู่อื่น แต่มีญาติและคนชอบพอกันอยู่ในหมู่ 4 เช่นกัน เมื่อนับจำนวนโดยประมาณแล้ว ก็ยังด้อยกว่า ‘ยายผา’ อยู่บ้าง

แต่ 'ยายราญ' มีลูกสาวซึ่งอยู่ในกลุ่มภรรยาผู้นำชุมชน ‘ลูกสาว’ แกเป็นคนเก่ง คนดี มีความรับผิดชอบสูง จนเป็นที่รู้กันในชุมชนว่า ลูกสาว 'ยายราญ' คือผู้นำตัวจริงที่คอย back up สามีขณะที่เป็น อบต.มาโดยตลอด (รวมทั้ง 'ยายราญ' ด้วย) เธอมีบทบาทในกลุ่มต่างๆ ของชุมชนมาอย่างต่อเนื่อง

ยังไม่พอ 'ยายราญ' ส่ง ‘หลานชาย 2 คน’ คนโต นายมด กำลังเรียนวิศวะ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี คนเล็กนายมาร์ค เรียนที่โรงเรียนเทคนิค อุบลราชธานี ทั้งสองกำลังเป็นหนุ่ม มีเพื่อนในชุมชนจำนวนมาก โดยเฉพาะในพื้นที่หมู่ 4 ดิฉันคิดว่าพลังของทั้งสองหนุ่มนี้เป็นตัวแปรสำคัญของการเลือกผู้ใหญ่บ้านครั้งนี้ เพราะนายมดซึ่งปกติจะอยู่หอพัก ก็กลับบ้านบ่อยขึ้น ร่วมกิจกรรมต่างๆ ในชุมชน แต่ไม่เข้าบ้าน ไปกินไปนอนคลุกคลีตีโมงกับเพื่อนๆ ในพื้นที่เสียงของฝ่ายตรงข้าม ส่วนนายมาร์คเป็นหัวหน้ากลุ่มเยาวชนจิตอาสา และกำลังเนื้อหอม สาวๆ รุมล้อม บางคนลงทุนมาเฝ้ามาคุมเชิงใกล้บ้าน จะคิดจะทำอะไรสำเร็จผ่านไปได้ด้วยดีเพราะมีเพื่อนๆ คอยสนับสนุน

ต่างกับ 'ยายผา' ที่มีหลานสาว หลานชาย ทั้งรุ่นเล็กรุ่นใหญ่ แต่ไม่สามารถสร้างเครือข่ายที่ส่งผลต่อการเลือกตั้งครั้งนี้ได้เท่าที่ควร

(คน)กลางสมรภูมิ : ความเจ็บปวดที่สุดจะหลีกเลี่ยง

การหาเสียงดำเนินไปจนใกล้ถึงวันเลือกตั้ง ดิฉันถูกผู้นำชุมชนท่านหนึ่งซึ่งเป็นมือล็อบบี้ หรือล็อบบี้ยิสต์ตัวจริง ออกปากเตือนดิฉันตรงๆ ว่า 

"หมอ หมอเป็นคนกลางนะ ทำตัวให้ดี ไม่เช่นนั้นจะอยู่ยาก"

เหตุเพราะ ระหว่างนั้นดิฉันย้ายครอบครัวมาเช่าบ้านอยู่ในชุมชน ไปทำงานในเมืองแล้วกลับมานอนในชุมชน และร่วมกิจกรรมต่างๆ ของชุมชนเหมือนบ้านตนเอง โดยมี 'ยายผา' มานอนเป็นเพื่อนทุกคืน เป็นแม่บ้านทำความสะอาดบ้านให้ด้วย ดิฉันทราบข่าวความเคลื่อนไหวทุกซอกมุมของชุมชน แถมความคิดเห็นส่วนตัวจาก 'ยายผา' นี่ละ ฮา..

ส่วน 'ยายราญ' ดิฉันไม่ได้ติดต่อสัมพันธ์ด้วยโดยตรงมากนัก แต่ลูกสาวและหลานชายแกทั้งสองคน มีบทบาทหลักในงานวิจัยของดิฉัน ดิฉันจึงสนิทสนมกับครอบครัว 'ยายราญ'

อันที่จริงหลานชาย 'ยายผา' 3 ใน 4 คนเป็นนักเรียนในชุมชน ก็อยู่ในกลุ่มเยาวชนและเป็นทีมฟุตบอลที่สามีดิฉันก่อตั้งขึ้นและรับเป็นโคชให้ โดยดิฉันเป็นผู้จัดการทีม หลานสาวแกเป็นนักเรียนในชุมชน อยู่ใน 'กลุ่มจิตอาสารักษ์ปะอาว' ที่ดิฉันก่อตั้งขึ้น .. ดิฉันถูกเตือนให้ระวังตัวและทำใจไว้ เพราะไม่ว่าฝ่ายใดชนะ ดิฉันต้องเจ็บปวดกับอีกฝ่าย อย่างแน่นอน!

กล่าวได้ว่า ระหว่างที่ 'ยายผา' วิ่งไป-มา ช่วยลูกชายหาเสียงนั้น 'ยายราญ' กับลูกสาวเป็นกุนซือวางแผน และช่วยกันหาเสียงอย่างเงียบๆ ทำให้หยั่งเสียงว่าใครเหนือกว่าใครได้ยาก เพราะเมื่อฝ่ายใดหันไปทางไหนก็จะมีเสียงเชียร์หรือเสียงตอบรับกลับมาเหมือนกัน ดิฉันสามารถเขียนเป็นเรื่องเป็นราวได้ในวันนี้ก็เพราะเหตุการณ์ผ่านไปแล้วถึง 2 ปี ระหว่างนั้นก็เดาทางไม่ถูกเช่นกัน 
 

ตอนที่ 14 จะบอกผลการเลือกตั้งที่ต้องแลกด้วยน้ำตาของผู้เฒ่านะคะ 

.. ขออภัย ดิฉันเขียนแล้ว 'ซ่อน' เอาไว้นานมากจนลืม จะเปิดออกสู่สาธารณะตั้งแต่ 24 ส.ค.64 เป็นต้นไปค่ะ