จิตตปัญญาเวชศึกษา 219: ครูเป็นมัคคุเทศก์ และผู้ร่วมเดินทาง

Phoenix
ติดตาม ผู้ติดตาม 
ติดต่อ

ครูบางครั้งต้องเป็นมัคคุเทศก์ บางครั้งต้องเป็นเพื่อนร่วมเดินทาง

มนุษย์เป็นสิ่งมีชีวิตที่มีคุณสมบัติพื้นฐานที่สุดหลายประการ อาทิ เติบโต เจริญพันธ์ ซ่อมแซมตนเอง และที่สำคัญที่สุดคือ "เรียนรู้" ซึ่งมนุษย์ได้ใช้คุณสมบัติหลังสุดนี้ทำให้เกิดการแยกแยะเผ่าพันธุ์มนุษย์ออก จากสัตว์ที่เหลือทั้งหมดมาอย่างชัดเจน มนุษยฺ์เป็นเผ่าพันธุ์ที่แสวงหา "การรู้" อาศัยความอยากรู้อยากเห็นเป็นตัวผลัก ตัวดัน ตัวฉุดลากการดำเนินชีวิตมาโดยตลอด จนกระทั่งแม้ว่าการ "วิวัฒน์" ทางกายภาพจะชะลอลง (แต่ก็ยังวิวัฒน์ไปเรื่อยๆ อย่างช้าๆ) แต่ทว่าการ "วิวัฒน์ภายใน" คือ จิตและปัญญานั้น ยังเปิดกว้าง เต็มไปด้วย "ศักยภาพ" ที่ไม่รู้จักจบสิ้น

การใช้ชีวิตเพื่อรู้ เพื่อการเติบโตของจิต เพื่อความงอกงามของปัญญา จึงเป็นพื้นที่การแสดงของศักยภาพสำคัญที่สุดของเผ่าพันธุ์มนุษย์

"บริบท" ที่มีความจำเป็นต่อการวิวัฒน์ ไม่ว่าจะทางกายภาพหรือทางจิตตปัญญา ได้แก่การที่เราต้องไปอยู่ในพื้นที่พิเศษอันเหมาะสมก่อน นั่นคือ "พื้นที่ขอบสุด" ในด้านนั้นๆ นักกีฬาจะวิวัฒน์ต่อไปได้ ต้องไปอยู่ที่ขอบสุดของร่างกาย ณ "ขณะนี้" และค่อยๆฝึกฝนจากบริเวณนี้เพื่อขยายไปยังอาณาเขตใหม่ที่อาจจะไปถึงอีกในไม่ ช้า ถ้าหากนักกีฬาอยู่แต่ใน comfort zone ที่ไม่ได้อยู่ที่ชายขอบของศักยภาพสูงสุด ก็จะไม่เคยได้ก้าวข้ามไปยังบริเวณใหม่ที่ตนเองสามารถไปถึงได้เลย

ทางจิต และทางปัญญาก็เฉกเช่นเดียวกัน

ความรู้ของมนุษย์จะต่อยอดและเพิ่มไปเรื่อยๆก็ต่อเมื่อเราได้เดินทางมาถึง "ชายขอบ" แห่งความรู้ แห่งจิตสำนึก แห่งปัญญาของตนเอง และเมื่อเราได้อยู่ ณ ตำแหน่งนั้นนั่นเอง ในบริบทที่เหมาะสมจะประกอบเป็นหนทางใหม่ เส้นทางใหม่ อาณาเขตใหม่ที่จะเข้าไปสู่อาณาจักรแห่งความรู้ จิตที่ขยายพื้นที่ และแสงแห่งปัญญา

"บทบาทของครู"

การวิวัฒน์ภายในมีด้าน "ความรู้" และด้าน "ปัญญาและศักยภาพแห่งความเป็นมนุษย์" บทบาทของครูในสองด้านนี้ไม่เหมือนกัน ตัวครูนั้นจะมีพื้นที่แห่งความรู้ในปริมาณและขนาดที่กว้างใหญ่กว่านักเรียน พื้นที่ปลอดภัยของนักเรียนจะเล็กๆ แคบๆ ตามปริมาณประสบการณ์เก่าที่ยังน้อยอยู่ ครูจะชี้ทาง บอกทาง แก่นักเรียนว่ายังมีพื้นที่ปลอดภัยอีกมากมายที่จะเรียนรู้ ในบริบทนี้ครูเป็นเสมือนมัคคุเทศก์ หรือไกด์ (guide) ผู้เคยเดินทางมาก่อน ผ่านมาก่อน และรู้มาก่อนว่าแถวไหนเดินไปแล้วจะเจออะไรบ้าง สามารถที่จะบรรยาย พรรณนา รายละเอียดของพื้นที่ใหม่นี้ให้แก่นักเรียนได้เป็นอย่างดี นักเรียนจะเดินทางอย่างกล้าๆกลัวๆ แต่เมื่อมองไปที่ครู ก็จะเกิดความมั่นใจ เพราะครูยังอาศัยอยู่ใน comfort zone ของครูเองอยู่ เนื่องจากเคยเดินมาแล้ว ผ่านมาแล้ว รู้มาแล้ว

สิ่งที่ขาดหายไปก็คือ เด็กนักเรียนยังไม่เคยเห็นครูในสภาพไม่แน่ใจ สภาพที่ไม่รู้ ไม่เคยเห็น หรือสภาพที่ "ครูกลัว" ว่าจะครูจะทำอย่างไรกับสภาพนั้น จนกว่าครูจะพาทั้งตัวครูเองและนักเรียน เดินทางไปถึง "ชายขอบของครู" ด้วย ณ ตรงนั้นเองที่ทั้งสองฝ่าย ได้มาอยู่ที่ "สุดขอบแห่งพื้นที่รู้" อันจะเป็นประตูไปสู้การเรียนรู้ของทั้งคู่

และทันใดนั้นเอง ครูจะไม่ได้เป็นมัคคุเทศก์อีกต่อไป แต่จะกลายมาเป็นเพื่อนร่วมเดินทาง จะไม่ใช่บริบทของ "ครูสอน-นักเรียนเรียน" อีกต่อไป แต่จะเป็น "ทุกคนกำลังเรียน" อะไรบางอย่างอยู่

ในการเรียนการสอนแพทยศาสตร์ อาจารย์แพทย์ไม่เพียงมีหน้าที่สอนวิชาความรู้ทาง medical science (วิทยาศาสตร์การแพทย์) ให้กับนักศึกษาแพทย์เท่านั้น แต่ยังต้องนำพานักศึกษาไปสู่อาณาจักรแห่งศักยภาพที่แท้ของมนุษย์ด้วย เพราะสิ่งนี้เองที่จะมีพลังการเยียวยาที่มีอำนาจมากที่สุด ในขณะที่อาจารย์สอนเรื่องราวที่ตนเองทราบเป็นอย่างดี เช่นอายุรศาตร์ ศัลยศาสตร์ โรคหัวใจ โรคกล้ามเนื้อ ฯลฯ นักเรียนจะเห็นอาจารย์อยู่ในพื้นที่ปลอดภัยของอาจารย์เอง แต่สิ่งที่นักเรียนจะเรียนเพิ่มเติมได้อย่างมาก ก็คือ "เมื่ออาจารย์ไปอยู่ที่ชายขอบแห่งความรู้ของอาจารย์" เองด้วย

ได้แก่ เรื่องราวแห่งชีวิต ความเศร้าหมอง ความกลัว และความหมายของการมีชีวิต ความหมายของการใช้ชีวิต

เมื่ออาจารย์แพทย์เปลี่ยนสภาพจากมัคคุเทศก์ มาเป็นเพื่อนร่วมเดินทางกับนักเรียน มีชีวิตของผู้ป่วย ชีวิตของครอบครัวผู้ป่วยอยู่เบื้องหน้า หนทางที่จะเดินไปนั้น มีทั้งส่วนที่แพทย์มีความรู้ มีความมั่นใจว่าจะทำอย่างไร แต่ก็จะมีส่วนที่ไม่มีใคร ณ ที่นั้น เวลานั้น ที่จะทราบว่าอะไรกำลังจะเกิดขึ้น รู้แต่เพียงอย่างเดียวว่า ณ ที่นั้นชุมนุมอยู่ด้วยมนุษย์ที่มีพื้นเพเบื้องหลังแตกต่างกัน แต่มาอยู่รวมกันเพื่อการดูแล ใส่ใจ และปราถนาในความสุข สงบ สันติ ของชีวิต พื้นที่นี้นั่นเองที่เป็นพื้นที่แห่งการเติบโตทางจิต ทางปัญญา และทุกคนล้วนเป็นผู้ร่วมเดินทางบนหนทางแห่งมิตรภาพ ภราดรภาพ

เป็นโอกาสวาระอันสำคัญ ที่นักเรียนจะได้เห็นครูในสภาพที่เผชิญกับการไม่รู้ แล้วครูจะทำเช่นไร ประสบการณ์นี้จะเป็นต้นทุนสำคัญของนักเรียนที่จะได้เผชิญหน้ากับอาณาจักร แห่งปัญญาในอนาคต เพราะในบริบทอื่นๆนั้นนักเรียนจะได้เห็นแต่เรื่องราวที่ครูอาจารย์มีความ มั่นใจสูง รู้ว่าอะไรกำลังจะเกิดขึ้น เป็นครูที่เป็นมัคคุเทศก์ ไม่ใช่ครูที่เป็นผู้ร่วมเดินทาง

หากจะเป็นครูที่สมบูรณ์แบบ จึงต้องเป็นทั้งมัคคุเทศก์ และหาโอกาสเป็นผู้ร่วมเดินทางด้วย

สกล สิงหะ
เขียนที่หน่วยชีวันตาภิบาล โรงพยาบาลสงขลานครินทร์
วันพุธที่ ๔ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๘ เวลา ๙ นาฬิกา ๕๘ นาที
วันแรม ๑ ค่ำ เดือน ๓ ปีมะเมีย

บันทึกนี้เขียนที่ GotoKnow โดย  ใน คันฉ่องนกไฟ



ความเห็น (1)

เขียนเมื่อ 

ขอบพระคุณท่านอาจารย์เป็นอย่างสูงค่ะ ที่ได้กรุณาเขียนบทความดีๆ นำ "ครู" คนหนึ่งไปสู่การเห็นภาพ และเรียนรู้ในความเป็นครูอีกก้าวหนึ่ง อ่านแล้วรู้สึกถึงความรัก ความเมตตา ความอ่อนโยน และความทรงพลัง เชื่อว่าบทความนี้จะเป็นประโยชน์ต่อ "ครู" ทุกคนค่ะ