ทฤษฏีการจัดการความรู้

ความหมายของการจัดการความรู้

เป็นเครื่องมือในการพัฒนาคุณภาพงาน หรือ สร้างนวัตกรรมในการทำงาน และ เป็นเครื่องมือในการพัฒนาตน

ประเภทของความรู้

• ความรู้ที่อยู่ในตัวคน / ความรู้โดยนัย (Tacit Knowledge) เป็นความรู้ที่ได้จากประสบการณ์ ของแต่ล่ะบุคคลในการทำความเข้าใจสิ่งต่างๆ เป็นความรู้ที่ไม่สามารถถ่ายทอดออกมาเป็นคำพูด หรือ ลายลักษณ์อักษรได้ เช่น ทักษะการทำงาน งานฝีมือ เป็นต้น

• ความรู้ที่อยู่ในรูปเอกสาร / ความรู้ที่ชัดแจ้ง (Explicit Knowledge) เป็นความรู้ที่สามารถถ่ายทอดออกมาได้โดยผ่านวิธีการต่างๆ เช่น การบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษร คู่มือต่างๆ และ บางครั้งเรียกว่า ความรู้แบบรูปธรรม

รูปแบบของการจัดการความรู้

โมเดลปลาทู

โมเดลปลาทู เป็นโมเดลที่ สถาบัน ส่งเสริมการจัดการความรู้เพื่อสังคม (สคส.) พยายามส่งเสริม

(KM) ที่เต็มรูปแบบ คือ ( KM) ที่ครอบคลุมทั้งความรู้ชัดแจ้งและความรู้ฝังลึก และใช้ทำ ความเข้าใจ 3 ส่วน

หลักของการจัดการความรู้ที่สัมพันธ์กับบุคคล 3 กลุ่ม ในการดำ เนินการจัดการความรู้ซึ่งเป็นกุศโลบายเพื่อ

ทำให้ ( KM) เป็นเรื่องที่เข้าใจง่ายและสามารถสื่อสารได้ทุกภาคส่วนของสังคมไทย อุปมาว่า (KM) คือ ปลาทูตัว

หนึ่งแล้วแบ่งปลาทูออกเป็น 3 ส่วน ดังนี้

• ส่วนหัวปลา (Knowledge Vision) คือ ส่วนที่เป็นวิสัยทัศน์ หรือ ทิศทางของการจัดการความรู้ คือ ก่อนจะทำ (KM) ต้องกำหนดวิสัยทัศน์ว่า จะทำอะไร มีจุดมุ่งหมายไปทางไหน จะต้องมีความสอดคล้องกับวิสัยทัศน์ขององค์กรบุคคลทีÉมีความสำคัญ ในการส่งเสริมให้เกิดหัวปลาที่ชัดเจนหรือคอยสอดส่องดูแลไม่ให้ปลาตัวนี้ว่ายไปผิดทางคือผู้บริหารมาทำหน้าที่ คุณเอื้อระบบ (Chief knowledge Officer : CKO)

• ส่วนตัวปลา (Knowledge Sharing) คือ ส่วนของการแลกเปลี่ยนความรู้ เป็นส่วนที่สำคัญที่สุด และ ยากที่สุดในการทำ (KM) เพราะต้องสร้างวัฒนธรรมในองค์กร ให้คนยินยอมพร้อมใจที่จะแบ่งปันความรู้ซึ่งกันและกันบุคคลสำคัญ ที่ส่งเสริมให้เกิดตัวปลาที่ทรงพลัง คือคุณอำนวย (Knowledge Facilitator) โดยผู้แสดงบทบาทแลกเปลี่ยนเรียนรู้คือ"คุณกิจ" (Knowledge Practitioner) หรือ ผู้ทำกิจกรรมจัดการความรู้นั้นเอง

• ส่วนหางปลา (Knowledge Assets) คือ ขุมความรู้ที่ได้จากการแลกเปลี่ยนความรู้ เป็นเครื่องมือจัดเก็บความรู้ที่ ไม่หยุดนิ่ง ผู้สกัดขุมความรู้ คือ คุณกิจ ผู้ที่จดบันทึกขุมความรู้ คือ คุณลิขิต

คนสำคัญที่เรียกกันใน KM

• คุณเอื้อ ชื่อเต็ม คือ คุณเอื้อระบบ (Chief Knowledge Officer - CKO) เป็นผู้บริหารระดับสูงขององค์กรทำหน้าที่จัดการระบบของการจัดความรู้ขององค์กร หน้าที่จัดการความรู้ขององค์กร ทำงานร่วมกับ คุณอำนวย คือ กำหนดหัวปลา หรือ เป้าหมายของการจัดการความรู้ ให้ คุณกิจ เป็นเจ้าของ โดยเชื่อมโยงหัวปลาเข้ากับ วิสัยทัศน์ พันธกิจ เป้าหมาย และ ยุทธศาสตร์ ขององค์กร

• คุณอำนวย หรือ ผู้อำนวยความสะดวกในการจัดการความรู้ (Knowledge Facilitator - KF) ส่งเสริมให้เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ และ อำนวยความสะดวกต่อการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในที่นี้เรียก (Knowledge Broker) ว่าเป็น นายหน้าความรู้ ทำหน้าที่เชื่องโยงคนเข้าด้วยกัน ช่วยให้คนเหล่านั้นสร้างสัมพันธ์ต่อกัน และ แลกเปลี่ยน ความคิดเห็น และ ประสบการณ์ร่วมกัน

• คุณกิจ (Knowledge Practitioner - a KP) คือ ผู้ดำเนินกิจกรรมการจัดการความรู้ ประมาณร้อยละ 90 ของทั้งหมด เป็นผู้กำหนดเป้าหมายผลสัมฤทธิ์ของงาน (หัวปลา) และดำ เนินการเสาะหาและดูดซับความรู้จากภายนอกเพื่อนำมาประยุกต์ใช้ให้บรรลุเป้าหมายร่วมที่กำหนดไว้เป็นผู้ดำ เนินการจดบัน ทึก และ จัดเก็บความรู้ให้หมุนเวียนต่อยอดความรู้ได้ไม่รู้จบ

โมเดลปลาตะเพียน

จากโมเดล ปลาทู ตัวเดียวมาสู่โมเดลปลาตะเพียนที่เป็นฝูง โดยเปรียบแม่ปลา ปลาตัวใหญ่ ได้กับ วิสัยทัศน์ พันธกิจ ขององค์กรใหญ่ในขณะที่ปลาตัวเล็กหลายๆตัว เปรียบได้กับเป้าหมายของการจัดการความรู้ที่ต้องไปตอบสนองเป้าใหญ่ขององค์กร จึงเป็นปลาทั้งฝูงเหมือน โมบายปลาตะเพียนของเล่นของเด็กไทยสมัยโบราณที่ผู้ใหญ่สานเอาไว้แขวนเหนือเปลเด็ก เป็นฝูงปลาที่หันหน้าไปใน ทิศทางเดียวกัน และ มีความเพียรพยายามที่จะว่ายไปในกระแสน้ำที่เปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา

วิธีการจัดการความรู้อย่างง่าย

คำแนะนำสำหรับการจัดการความรู้คืออย่าจดๆจ้องๆ หรือ มัวแต่อ่านตำรา หรือ ฟังการบรรยายของครูด้านการจัดการความรู้ให้ปรึกษาหารือกัน เพื่อลงมือทำ หาที่ปรึกษาด้านการลงมือทำมาช่วยเหลือ โดยให้เริ่มทำในกลุ่มเล็กๆไปก่อน ใช้วิธีการง่ายๆก่อนแล้วจึงค่อย ๆ ขยายไปใช้วิธีการที่ก้าวหน้ายิ่งขึ้น คำหลัก คือ การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ (Knowledge Sharing) ระหว่างกัน ผ่านการทำงานร่วมกัน วิธีการใดก็ตามที่มีเป้าหมายพัฒนางานของกลุ่มหรือของตน ผ่านการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ประสบการณ์ หรือ ความรู้ที่เกิดจากการทำงานถือเป็นการจัดการความรู้ทั้งสิ้น วิธีการจัดการความรู้ ควรเน้นความเรียบง่ายในช่วงเริ่มต้น แล้วค่อย ๆ ใช้วิธีการที่ยากหรือซับซ้อนขึ้นตามความจำ เป็น

ในที่นี้จะแนะนําการจัดการความรู้อย่างง่าย 3 วิธีการ คือ

1. การแลกเปลี่ยนเรียนรู้จากวิธีการทำงานแบบ Best Practice
2. การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ใน ชุมชนนักปฏิบัติ (Community of Practice CoP)
3. วงจรแลกเปลี่ยนการเรียนรู้ยกกำลังสาม บวกคว้า