ในบทนี้เราจะกล่าวถึงกริยากริยาย่อยพึงกระทำ โดยการเติมปัจจัยต่อท้ายธาตุหรือเค้ากริยา

ปัจจัยบอกกริยาพึงกระทำนี้ ได้รูปเป็นคุณศัพท์ นำไปแจกรูปได้ตามคำนามที่ขยาย ภาษาอังกฤษ (ละติน) เรียกว่า Gerundive หรือ Future Passive Particle  (ซึ่งความหมายอาจไม่ตรงเท่าใดนัก)

ปัจจัยที่ใช้คือ ย, ตวฺย, หรือ อนีย

ปัจจัย ย

การเติมปัจจัย ย มีหลักพื้นฐานดังนี้

1.เมื่อเติมหลังธาตุที่ลงท้ายสระอา จะเปลี่ยนอานั้นเป็นเอก่อน เช่น ทา > เทย, คา > เคย

2.สระท้ายอื่นๆ จะไม่เปลี่ยน แต่บางครั้งอาจทำคุณ หรือ วฤทธิ ก็ได้. เมื่อทำคุณแล้ว สระ เอ อาจจะเปลี่ยนเป็น อยฺ และสระโอท้ายจะเปลี่ยนเป็น อวฺ เสมอ ก่อนเติม ย (เสมือนว่ามีสระตามมา) เช่น

  • ชิ > เช >เชย และ ชยฺย(ได้สองแบบ)
  • ภี > เภ > เภย และ ภยฺย(ได้สองแบบ)
  • ศฺรุ > ศฺโร > ศฺรวฺ > ศฺรวฺย และ ศฺราวฺย(ได้สองแบบ)
  • กฺฤ > การฺย
  • ธู > ธูย
  • ภู > ภาวฺญ

     3.บางกรณี สระสั้นจะเติม ตฺ ก่อนเติม ย เช่น อิตฺย (อิ) ศฺรุตฺย (ศฺรุ) กฺฤตฺย (กฺฤ)

     4.สระอะกลางธาตุ อาจคงเดิม หรือยืดเสียง แบ่งได้เป็นสองพวก คือ พวกที่คงสระอะ หรือยืดอะเป็นอา เช่น

  • ทภฺ > ทภฺย *(คงสระอะ)
  • วนฺทฺ > วนฺทฺย *
  • สทฺ > สทฺย *
  • มทฺ > มาทฺย (ยืดสระอะเป็นอา)
  • วจฺ > วาจฺย **

    5.สระ อิ, อุ และ ฤ ที่อยู่ต้น หรือกลางธาตุ บางครั้งไม่เปลี่ยน บางครั้งทำคุณ เช่น อีฑฺย, คุหฺย, ตฺฤทฺย, เวทฺย, โยธฺย, โพธฺย

    6.ธาตุ ศาสฺ ได้รูป ศิษฺย. ส่วนรูป วธฺย (จากธาตุ วธฺ) ถือว่ามาจากธาตุ หนฺ. ส่วน อาลภฺ จะได้ อาลภฺย และ อาลมฺภฺย

   7.กริยาบอกเหตุ และนามธาตุที่ลง อย ให้ทำเป็นเค้าปัจจุบัน แต่ลบอย ออก เช่น cur > cor= coraya+ya = corayaya > corya

ปัจจัย ตวฺย

     ใช้หลักการเดียวกับการเติม ตุมฺ หรือ เติม ตวฺย หรือ แทรก อิ ก่อน เช่น วกฺตวฺย, ลพฺธวฺย, วนฺทิตวฺย, ศยิตวฺย (จาก ศี)

ปัจจัย อนีย หรือ อณีย 

      เติมเข้ากับธาตุ โดยทำคุณก่อน. กริยาบอกเหตุและนามธาตุ ทำขึ้นตอนการสร้างเค้าปัจจุบัน แล้วเอา อย ออก เช่น ทา > ทานีย, คา > คานีย, ศฺรุ > ศฺรวณีย, พุธฺ> โพธนีย, จุรฺ > โจรณีย, คูหนีย (คุหฺ)

      การใช้ปัจจัย ตวฺย นั้นเป็นการแสดงว่าควรทำกริยานั้น ไม่ได้มีความหมายแสดงกาล และเป็นกรรมวาจกที่ไม่แสดงบุรุษ เช่น เตน ตฺวยา สุขินา ภวิตวฺยมฺ (พร้อมด้วยสิ่งนั้น ท่านพึงมีความสุข)

คำศัพท์

นาม

  • กฺฤษีวล ปุ.ชาวนา เกษตรกร
  • คีต นปุ. เพลง การขับร้อง
  • ตปสฺ นปุ. ความร้อน, ตบะ
  • นาฏก ปนุ. การแสดง การละคร บทละคร
  • นฺฤตฺต นปุ. การเต้นรำ
  • วปุสฺ นปุ. ร่างกาย รูป
  • สมาช ปุ. การประชุม กลุ่ม
  • สามนฺ นปุ. บทเพลงสวดในพระเวท เพลง (ถ้าใช้พหูพจน์หมายถึง สามเวท)

คุณศัพท์

  • ตรุณ  (ส. -อี) เยาว์ อ่อน บอบบาง
  • ปุษฺฏ อ้วน ท้วม
  • ปฺรียวาทินฺ พูดน่าฟัง
  • ผลวนฺตฺ มีผล ได้ผล
  • ยชฺญิย ควรแก่การบูชา ควรแก่การสังเวย
  • วิหิต (ต เติม วิ-ธา) จัดระเบียบแล้ว
  • สมรฺถ (ส. -อา) สามารถ
  • สฺวยมฺภู เกิดเอง, นามพระพรหม (หรือเทพอื่นๆ)

กริยาวิเศษณ์ (ไม่แจกรูป)

  • อลมฺ พอ ยิ่ง ใช้กับกรณการก หมายถึง พอเพียงกับ, พอแล้ว, ใช้กับสัมประทานการก หมายถึง เหมาะสำหรับ
  • สฺไวรมฺ ด้วยความยินดี

แบบฝึก

แปลสันสกฤตเป็นไทย

*322 = กริยาที่มีความหมายเชิงกรรมวาจก