ในชีวิตที่ผ่านมา ผมมีอาจารย์สอนวิจัยหลากหลายท่าน นับตั้งแต่ท่าน ผศ.ดร.ปาจรีย์ ผลประเสริฐ ที่มหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร นับตั้งอาจารย์ท่านแรกที่สอนวิจัยผมตอนที่ผมเรียนปริญญาตรีปี 4 คณะวิทยาการจัดการ สถาบันราชภัฏกำแพงเพชร

ท่านผศ.ดร.ทวนทอง เชาวกีรติพงศ์ ท่าน รศ.ดร.สมชัย วงษ์นายะ ท่าน ผศ.ดร.สุนทรี ดวงทิพย์ ผศ.ดร.เรขา อรัญวงศ์ ท่าน ผศ.สุณี บุญพิทักษ์ และคณาจารย์ประจำสำนักวิจัยทุก ๆ ท่าน เป็นอาจารย์สอนวิจัยแบบปฏิบัติเมื่อครั้งที่ผมทำงานเป็นเจ้าหน้าที่อยู่ที่สำนักวิจัย สถาบันราชภัฏกำแพงเพชร

เมื่อเดินทางมาปฏิบัติงานเป็นอาจารย์อยู่ที่มหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์ ก็ได้รับการฝึกปรือวิชาจากท่าน ผศ.ดร.ฉัตรนภา พรหมมา และท่าน ดร.วิวรรธ์ มุขดี

โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อได้รู้จักการทำวิจัยแบบ PAR ครั้งแรก ก็ได้ปรมาจารย์เป็นทีมผู้เชี่ยวชาญที่อบรมบ่มเพาะวิชาความรู้ในขณะทำงานวิจัยกองทุนหมู่บ้านฯ ท่าน รศ.ดร.มารุต ดำชะอม จากมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ (มอ.) วิทยาเขตปัตตา ท่านดร.ปรีชา อุยตระกูล ท่านอาจารย์ปรองชน พูลสวัสดิ์ จากมหาวิทยาลัยราชภัฏพระนคร ท่านอาจารย์ภีม ภคเมธาวี ท่านอาจารย์สนั่น เพ็งเหมือน และเพื่อน ๆ พี่ ๆ คณาจารย์จากมหาวิทยาลัยราชภัฏทั่วประเทศที่ได้ให้วิชาความรู้กับน้องนุชสุดท้องหัวหน้าโครงการที่เด็กมาก ๆ ในขณะนั้น ให้ได้มีโอกาสทำงานและเรียนรู้กับทุก ๆ ท่านด้วยดีตลอดมา

แต่อาจารย์อีกคนหนึ่งที่จะลืมไม่ได้เลย ท่านเป็นผู้ที่ให้ความรู้และเทคนิคการทำงานวิจัยเชิงปฏิบัติการกับผมอยู่ตลอดทุกสัปดาห์นั่นก็คือ "รายการกบนอกกะลา"


นับตั้งแต่ครั้งแรกที่ผมได้เริ่มรู้จักกับรายการนี้ ผมก็รู้เริ่มสึกสึกฉงนงงงวยในหัวใจเมื่อทีมงานเข้าทำงานกันอย่างไรถึงทำให้คำถามหรือปัญหาใหญ่ ๆ ซึ่งเล็กเมื่ออยู่ใกล้ตัวได้ถูกไขออกมาได้อย่างทะลุปุโปร่งขนาดนี้

ทั้งภาพ เสียง การสัมภาษณ์ การจัดทำแบบจำลอง โมเดล รูปแบบการเดินทางของสิ่งของหรือปัญหาที่ใช้เป็นโจทย์ในการค้นหาและนำเสนอในแต่ละตอนนั้น เป็นงานที่แบบเสริมสร้างสังคมอุดมปัญญาโดยแท้จริง

รายการกบนอกกะลา นับได้ว่าเป็นอาจารย์สอนวิจัยที่สำคัญท่านหนึ่งของผม

เพราะหลาย ๆ ครั้งผมเรียนรู้เทคนิคการค้นหาข้อมูลจากรายการนี้ โดยเฉพาะเรื่องของการเก็บข้อมูลแบบ Snow Ball ซึ่งนับเป็นปัจจัยที่สำคัญในการเก็บข้อมูลที่ทำให้ได้ข้อมูลที่ครบถ้วน "อิ่ม" ภายใต้ระยะเวลาอันสั้นและจำกัด

การเก็บข้อมูลแบบ Snow ball มีพลังมากกว่าการเก็บแบบกระจุยกระจาย

เทคนิคที่ได้อีกอย่างหนึ่งก็คือเทคนิคการตั้งคำถามให้เชื่อมโยงกับมุมกล้องเพื่อนำเสนอข้อมูลวิจัยแบบภาพและเสียงทำงานได้อย่างมีคุณภาพมากยิ่งขึ้น

เป็นเสมือนการนำหลักการทางนิเทศศาสตร์และศาสตร์ทางการวิจัยมาบูรณาการเข้าด้วยกัน

เมื่อผนวกพลังของศาสตร์แห่งการนำเสนอที่ใช้เทคโนโลยีทั้งภาพและเสียงในปัจจุบัน ทำให้งานวิชาการหรืองานวิจัยแบบแข็ง ๆ สามารถถ่ายทอดสู่ผู้ที่ต้องการข้อมูลที่จะนำไปใช้ประโยชน์สามารถ "ย่อย" ได้ง่ายขึ้น โดยมีหลาย ๆ ครั้งที่ผมประยุกต์และดัดแปลงเทคนิคการนำเสนอของรายการกบนอกกะลานี้ ไปใช้กับการนำเสนอผลงานทางวิชาการในหลาย ๆ ระดับ

และที่สำคัญมาก ๆ ที่เป็นปัจจัยแห่งความสำเร็จของการทำงานรายการกบนอกกะลานี้ก็คือ "พลังของทีมงาน" ทั้งฝ่ายหาข้อมูล ฝ่ายเตรียมสถานที่ ฝ่ายติดต่อ นัดหมาย ทั้งส่วนหน้าและส่วนหลัง

เพราะงานที่ดี ๆ เช่นนี้จะออกมาได้ต้องอาศัยพลังของทีมงาน ซึ่งจะต้องเกิดจากการสนธิกำลังความรู้ความสามารถของแต่ละคนแต่ละฝ่าย

การประชุมทีมงานในแต่ละครั้งต้องเข้มข้น ได้เนื้อหา ประชุมเสร็จแต่ละคนแต่ละฝ่ายจะต้องทำงานของตนเองให้สมบูรณ์ที่สุด

ต่อจากนั้นจะต้องส่งต่องานที่ทำสมบูรณ์ของแต่ละคนนั้นให้อีกฝ่ายหนึ่ง โดยเฉพาะฐานคิดสำคัญก็คือ Next process is our customers (กระบวนการถัดไปคือลูกค้าของเรา) ส่งต่องานที่ดีที่สุดให้กับเพื่อนร่วมงานซึ่งเราต้องคิดเสมอว่า "เขาคือลูกค้าคนสำคัญที่ดีที่สุดของเรา" ดังนั้นเมื่อเราทำงานที่ดีที่สุด ส่งต่อให้กับอีกฝ่ายหนึ่งที่ดีที่สุด สิ่งที่ดีเยี่ยมที่สุดก็จะเกิดขึ้น

การทำวิจัย โดยเฉพาะงานวิจัยชุมชนทั้งแบบคุณภาพหรือแบบ PAR ก็ดี จะสำเร็จลุล่วงได้ก็จะต้องอาศัยพลังของทีมงาน

ดังนั้นเทคนิคการทำงานของรายการกบนอกกะลาที่เป็นรายการบันเทิงเชิงสร้างสรรค์ความรู้นี้ ทุก ๆ คนใน TV บูรพา ทุก ๆ ส่วนงานที่ผลิตรายการกบนอกกะลา ทุก ๆ ท่านจึงเป็นอาจารย์ที่สำคัญยิ่งของผมซึ่งได้ให้ความรู้เทคนิคอย่างเอนกอนันต์ที่จะใช้ในการทำงานเพื่อชุมชนและสังคมตลอดไป

 

ปภังกร วงศ์ชิดวรรณ

6 พฤศจิกายน 2549