เย็นวันอาทิตย์ที่ ๑๕ มิถุนายน ๒๕๕๗ ผมไปงานพระราชทานเพลิงศพ ศ. นพ. นที รักษ์พลเมือง ที่วัดโสมนัสราชวรวิหาร ได้มีโอกาสนั่งติดกับ ศ. นพ. ไกรสิทธิ์ ตันติศิรินทร์ ปราชญ์คนหนึ่งของบ้านเมือง ท่านเอ่ยถึง basic hygiene หรือหลักการพื้นฐานด้านสุขอนามัย
ผมจึงได้โอกาสเสนอทฤษฎีใหม่ ว่าด้วย ปัจจัยพื้นฐานด้านสุขอนามัยในศตวรรษที่ ๒๑ ว่าแตกต่างจากปัจจัยพื้นฐานด้านสุขอนามัยในสมัยก่อน เพราะสมัยก่อนบ้านเมืองมีความขาดแคลน เป็นปัญหาหลัก แต่สมัยนี้โลกเผชิญปัญหาสองขั้ว คือมีทั้งปัญหาจากความอุดมสมบูรณ์ล้นเกินในคนบางกลุ่ม หรือบางเรื่อง และมีปัญหาความขาดแคลน ในคนบางกลุ่มหรือบางเรื่อง คือปัญหามันซับซ้อนยุ่งเหยิงมากขึ้น
ปัจจัยพื้นฐานด้านสุขอนามัยในศตวรรษที่ ๒๑ จึงต้องเลยจากเรื่องน้ำสะอาด ส้วมถูกสุขลักษณะ ไปสู่ความสามารถในการเลือกบริโภคให้ถูกสุขอนามัย รวมทั้งรู้จักหลีกเลี่ยงจากปัจจัยทำลายสุขภาพ ที่มีโฆษณา หลอกล่อให้บริโภคหรือตกเป็นเหยื่อ เช่นบุหรี่ อาหารแดกด่วน อาหารถุงสำเร็จรูปที่ทั้งเค็มทั้งมัน เป็นต้น และความสามารถในการทำจิตใจให้ผ่องใส หรือสุขภาวะทางจิตวิญญาณ
สุขภาวะทางจิตวิญญาณที่สำคัญที่สุดคือจิตใจที่ไม่เร้าร้อนเผาผลาญด้วยกิเลสตัณหา คือความสามารถ ในการลดละตัวกูของกู หรือการดำรงชีวิตอย่างพอเพียง นั่นเอง
วิจารณ์ พานิช
๑๕ มิ.ย. ๕๗
