การนำเสนอวิธีปฏิบัติที่เป็นเลิศ (Good Practices)

๑.ชื่อผลงาน : กลยุทธ์ในการพัฒนาทักษะชีวิตสู่เศรษฐกิจพอเพียง

๒.ชื่อผู้นำเสนอผลงาน นางสาวระพีพรรณ คณาฤทธิ์ ตำแหน่ง ผู้อำนวยการโรงเรียน

โรงเรียนวัดสอนดีศรีเจริญ โทรศัพท์ ๐ – ๒๙๐๔ – ๖๓๔๓ โทรสาร ๐ – ๒๙๐๔ – ๖๓๔๓

สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาปทุมธานี เขต ๒

e-mail address : [email protected]

๓.ความเป็นมา/แนวคิด

พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ.๒๕๔๒ ที่แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ ๒) พ.ศ.๒๕๔๕ และแก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ ๓) พ.ศ.๒๕๕๓ ในหมวด ๔ แนวการจัดการศึกษา บัญญัติว่า “การจัดการศึกษา ต้องยึดหลักว่า ผู้เรียนทุกคนมีความสามารถเรียนรู้ และ พัฒนาตนเองได้ และ ถือว่า ผู้เรียนมีความสำคัญที่สุด กระบวนการจัดการศึกษา ต้องส่งเสริมให้ ผู้เรียน สามารถ พัฒนาตามธรรมชาติ และ เต็มตามศักยภาพ” มาตรา ๒๓ (๒) บัญญัติว่า “...ความรู้ความเข้าใจ และ ประสบการณ์ เรื่อง การจัดการ การบำรุงรักษา และ การใช้ประโยชน์ จาก ทรัพยากรธรรมชาติ และ สิ่งแวดล้อม อย่างสมดุลยั่งยืน” (๕) บัญญัติว่า “ความรู้ และ ทักษะ ในการประกอบอาชีพ และ การดำรงชีวิต อย่างมีความสุข”

การจัดกระบวนการเรียนรู้ ให้สถานศึกษา และ หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ดำเนินการ ดังต่อไปนี้ (๓) จัดกิจกรรมให้ ผู้เรียน ได้เรียนรู้ จาก ประสบการณ์จริง ฝึกการปฏิบัติให้ทำได้ คิดเป็น และ ทำเป็น รักการอ่าน และ เกิดการใฝ่รู้ อย่างต่อเนื่อง (๔) จัดการเรียนการสอน โดยผสมผสาน สาระความรู้ด้านต่างๆ อย่างได้สัดส่วนสมดุลกัน รวมทั้ง ปลูกฝัง คุณธรรม ค่านิยมที่ดีงาม และ คุณลักษณะ อันพึงประสงค์ ไว้ในทุกวิชา (๕) ส่งเสริมสนับสนุน ให้ผู้สอน สามารถจัด บรรยากาศ สภาพแวดล้อม สื่อการเรียน และ อำนวยความสะดวก เพื่อให้ผู้เรียน เกิดการเรียนรู้ และ มีความรอบรู้ รวมทั้ง สามารถ ใช้การวิจัย เป็นส่วนหนึ่ง ของ กระบวนการเรียนรู้ ทั้งนี้ ผู้สอน และ ผู้เรียน อาจเรียนรู้ ไปพร้อมกัน จาก สื่อการเรียนการสอน และ แหล่งวิทยาการ ประเภทต่างๆ

ให้คณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กำหนดหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน เพื่อความเป็นไทย ความเป็นพลเมืองที่ดีของชาติ การดำรงชีวิต และการประกอบอาชีพ ตลอดจน เพื่อการศึกษาต่อ

ให้สถานศึกษาขั้นพื้นฐาน มีหน้าที่ จัดทำ สาระ ของ หลักสูตร ตามวัตถุประสงค์ ใน วรรคหนึ่ง ในส่วนที่เกี่ยวกับ สภาพปัญหาในชุมชน และ สังคม ภูมิปัญญาท้องถิ่น คุณลักษณะ อันพึงประสงค์ เพื่อเป็น สมาชิกที่ดีของครอบครัว ชุมชน สังคม และ ประเทศชาติ

หมวด ๕ มาตรา ๓๙ และมาตรา ๔๐ กระทรวงได้กระจายอำนาจการบริหารและการจัดการศึกษาให้โรงเรียนทั้งในด้านวิชาการ งบประมาณ การบริหารบุคคล และการบริหารทั่วไป โดยมีคณะกรรมการสถานศึกษาเป็นองค์คณะบุคคลทำหน้าที่ในการบริหารโดยทำให้โรงเรียนเป็นฐานหรือศูนย์กลางของการบริหาร และจัดการศึกษาที่ต่อเนื่องและยั่งยืนที่จะสร้างคุณค่า ความรับผิดชอบ ความผูกพัน ต่อการพัฒนาคุณภาพการศึกษาของโรงเรียนให้ผู้ที่เกี่ยวข้องทุกคน หรือจะกล่าวว่าการเปลี่ยนแปลงดังกล่าว คือ การบริหารโดยใช้โรงเรียนเป็นฐาน (School – Based Management) ซึ่งผู้บริหารโรงเรียนจะมีบทบาทสำคัญ ในกระบวนการมีส่วนร่วมของคณะกรรมการสถานศึกษา ครู นักเรียน ผู้ปกครอง และชุมชน ในการตัดสินใจบริหารและจัดการศึกษาของโรงเรียนไปสู่ทิศทางเป้าหมายที่ต้องการ คือ คุณภาพของผู้เรียนเป็นสำคัญ โรงเรียนวัดสอนดีศรีเจริญ ซึ่งจัดการศึกษาใน ๒ ระดับ คือ ระดับก่อนประถมศึกษา และระดับประถมศึกษา จึงจำเป็นต้องมีการดำเนินการ เพื่อให้การจัดกิจกรรมการเรียนรู้พัฒนาคุณภาพผู้เรียน ให้เป็นคนดี คนเก่ง และมีความสุข ตลอดจนสามารถใช้ชีวิตได้อย่างพอเพียง

ประกอบกับสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กำหนดให้โรงเรียนดำเนินกิจกรรมส่งเสริมให้โรงเรียนเป็นสถานศึกษาตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาปทุมธานี เขต ๒ จึงให้โรงเรียนดำเนินการและเข้าประเมิน โดยลำดับแรกจะประเมินเป็นสถานศึกษาแบบอย่างเศรษฐกิจพอเพียง โรงเรียนวัดสอนดีศรีเจริญได้เข้ารับการประเมินหลายครั้ง แต่ละครั้งไม่ผ่านการประเมินเป็นสถานศึกษาแบบอย่าง จนกระทั่งมารับตำแหน่งและกำหนดกลยุทธ์ในการดำเนินงานเพื่อพัฒนาทักษะนักเรียนและโรงเรียนเข้าสู่สถานศึกษาแบบอย่างเศรษฐกิจพอเพียง ในปีการศึกษา ๒๕๕๖ ที่ผ่านมา

ซึ่งส่วนหนึ่งในการขับเคลื่อนไปสู่ความสำเร็จ คือ ผู้บริหาร และการบริหารจัดการ ซึ่งเป็นบุคคลที่มีอำนาจในการตัดสินใจของโรงเรียน บทบาทของผู้บริหารจะเป็นผู้นำ สนับสนุน การใช้การบริหารแบบมีส่วนร่วมการดำเนินงานกลยุทธ์ในการพัฒนาทักษะชีวิตสู่เศรษฐกิจพอเพียง จะต้องคำนึงถึงปัจจัยหลายอย่าง ซึ่งสอดคล้องกับบริบทของผู้เรียนและชุมชน ความดี ความเก่งและความสุขของผู้เรียนในแต่ละพื้นที่ ภูมิศาสตร์ ที่สถานศึกษาตั้งอยู่ รวมถึงสภาพแวดล้อมทางเศรษฐกิจ สังคมเทคโนโลยี และความคาดหวังของผู้ปกครอง เกี่ยวกับการศึกษา ผู้มีหน้าที่เกี่ยวข้องและรับผิดชอบของสถาน ศึกษาซึ่งได้แก่ ผู้บริหารสถานศึกษา ครู บุคลากรทางการศึกษาและกรรมการสถานศึกษา จึงต้องมีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับบริบทของชุมชน และบริหารจัดการการศึกษาให้สอดคล้องกับบริบทชุมชนทั้งบริบททางเศรษฐกิจสังคม การเมือง เทคโนโลยี ทรัพยากรธรรมชาติ พลังงานและสิ่งแวดล้อม

โรงเรียนวัดสอนดีศรีเจริญจึงมีการบริหารจัดการสถานศึกษาแบบอย่างเศรษฐกิจพอเพียงให้บรรลุวัตถุประสงค์ โดยใช้วิธีการบริหารจัดการโดยใช้โรงเรียนเป็นฐาน (School – Based Management = SBM) เริ่มต้นจากการร่วมกันกำหนดเป้าหมายเกี่ยวกับผู้เรียนว่าภายในปีการศึกษา ๒๕๕๖ ต้องการเห็นนักเรียนเป็นอย่างไร ต้องการเห็นโรงเรียนเป็นอย่างไร ต้องการเห็นประสิทธิภาพการบริหารจัดการเป็นอย่างไร

แนวคิด “กลยุทธ์การพัฒนาทักษะชีวิตสู่เศรษฐกิจพอเพียง”

๑.กลยุทธ์ หมายถึง การวางแผนงานสู่การปฏิบัติเพื่อบรรลุเป้าหมาย ภายใต้การวิเคราะห์สภาพแวดล้อมที่เหมาะสม หรือการวิเคราะห์เชิงกลยุทธ์ SWOT Analysis กล่าวคือ การวิเคราะห์ จุดอ่อน จุดแข็ง โอกาส และภัยคุกคาม (อุปสรรค) ในกรอบระยะเวลาที่ต้องการ ทั้งนี้เพื่อประกอบการวางแผนการในการใช้วิธีการ และทรัพยากร เพื่อให้บรรลุเป้าหมายสูงสุด (วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี, http://th.wikipedia.org/wiki)

๒.การพัฒนา หมายถึง การทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงจากสภาพหนึ่งไปสู่อีกสภาพหนึ่งที่ดีกว่าเดิมอย่างเป็นระบบหรือการทำให้ดีขึ้นกว่าสภาพเดิมที่เป็นอยู่อย่างเป็นระบบ (ยุวัฒน์ วุฒิเมธี. ๒๕๒๖, หน้า ๑)

๓.ทักษะ (Skill) หมายถึง ความชัดเจน และความชำนิชำนาญในเรื่องใดเรื่องหนึ่ง ซึ่งบุคคลสามารถสร้างขึ้นได้จากการเรียนรู้ ได้แก่ ทักษะการอาชีพ การกีฬา การทำงานร่วมกับผู้อื่น การอ่าน การสอน การจัดการ ทักษะทางคณิตศาสตร์ ทักษะทางภาษา ทักษะทางการใช้เทคโนโลยี ฯลฯ ซึ่งเป็นทักษะภายนอกที่สามารถมองเห็นได้ชัดเจน จากการกระทำ หรือจากการปฏิบัติ ซึ่งทักษะดังกล่าว นั้นเป็นทักษะที่จำเป็นต่อการดำรงชีวิตที่จะทำให้ผู้มีทักษะเหล่านั้น มีชีวิตที่ดี สามารถดำรงชีพอยู่ในสังคมได้ โดยมีโอกาสที่ดีกว่าผู้ไม่มีทักษะ (ดร.วุฒิพงศ์ ลิมป์วิโรจน์. http://www.dekdeenongkhai.org/old/index1.php?lang=th&m=LifeSkills)

๔.ทักษะชีวิต (Life Skill) หมายถึง คุณลักษณะ หรือความสามารถเชิงสังคม จิตวิทยา (Psycho-social competence) ที่เป็นทักษะภายในที่จะช่วย ให้บุคคลสามารถเผชิญสถานการณ์ต่างๆ ที่เกิดขึ้นในชีวิตประจำวันได้อย่างมีประสิทธิภาพ และเตรียมพร้อมสำหรับการปรับตัวในอนาคต ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการดูแลสุขภาพ โรคเอดส์ ยาเสพติด ความปลอดภัย สิ่งแวดล้อม คุณธรรมจริยธรรม ฯลฯ เพื่อให้สามารถมีชีวิตอยู่ในสังคมได้ อย่างมีความสุข หรือจะกล่าวง่าย ๆ ทักษะชีวิต ก็คือ ความสามารถในการแก้ปัญหาที่ต้องเผชิญในชีวิตประจำวัน เพื่อให้อยู่รอดปลอดภัย และสามารถอยู่ร่วมกับผู้อื่นได้อย่างมีความสุข (ดร.วุฒิพงศ์ ลิมป์วิโรจน์. http://www.dekdeenongkhai.org/old/index1.php?lang=th&m=LifeSkills)

๕.การพัฒนาทักษะชีวิต คือ การจัดกระบวนการเรียนรู้เพื่อส่งเสริมความสามารถของบุคคลเพื่อให้สามารถจัดการกับตนเองและสิ่งแวดล้อมเพื่อให้มีความสุขตามสภาพ และความสุขความปลอดภัยในสังคม ซึ่งเป็นการพัฒนาทักษะพื้นฐานของบุคคลโดยบูรณาการองค์ความรู้ และกระบวนการเรียนรู้ต่างๆ ในชีวิตประจำวันเข้าด้วยกัน (ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอหนองกี่, http://buriram.nfe.go.th/nongki/?name=news2&file=readnews&id=29)

๖.เศรษฐกิจพอเพียง เป็นปรัชญาที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงมีพระราชดำรัสชี้แนะแนวทางการดำเนินชีวิต แก่พสกนิกรชาวไทยมาโดยตลอดนานกว่า ๒๕ ปี ตั้งแต่ก่อนวิกฤติการณ์ทางเศรษฐกิจ และเมื่อภายหลังได้ทรงเน้นย้ำแนวทางการแก้ไขเพื่อให้รอดพ้น และสามารถดำรงอยู่ได้อย่างมั่นคงและยั่งยืนภายใต้กระแสโลกาภิวัตน์ และความเปลี่ยนแปลงต่างๆ (คณะอนุกรรมการขับเคลื่อนเศรษฐกิจพอเพียง สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ, http://www.eto.ku.ac.th/s-e/mean-th.html)

ดังนั้น กลยุทธ์การพัฒนาทักษะชีวิตสู่เศรษฐกิจพอเพียง พอสรุปได้ว่า เป็นการวางแผนงานเพื่อปฏิบัติให้บรรลุเป้าหมาย โดยวิเคราะห์สภาพแวดล้อมของโรงเรียนและนักเรียนให้เข้าใจ เข้าถึง เพื่อการพัฒนาการจัดกระบวนการเรียนรู้ ส่งเสริมให้นักเรียนมีความสามารถในการจัดการกับตนเองและสิ่งแวดล้อม ให้มีความสุขตามสภาพ ความปลอดภัยในสังคม ซึ่งเป็นการพัฒนาทักษะพื้นฐานของบุคคลโดยบูรณาการองค์ความรู้ และกระบวนการเรียนรู้ต่างๆ ในชีวิตประจำวันเข้าด้วยกันสามารถดำรงอยู่ได้อย่างมั่นคงและยั่งยืนภายใต้กระแสโลกาภิวัตน์ และความเปลี่ยนแปลงต่างๆ

ในการดำเนินการได้น้อมนำทฤษฎีของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ “เข้าใจ เข้าถึง พัฒนา” คือ การวิเคราะห์ให้รู้จักนักเรียน โรงเรียน เพื่อนำมาพัฒนาให้ตรงประเด็น มาใช้ประกอบกับวงจร เดมมิ่ง โดยดำเนินการวางแผน (Plan) เป็นการวางโครงสร้าง วางบุคคลให้เหมาะกับงาน การดำเนินงาน (Do) เป็นการปฏิบัติร่วมกันของทุกคนทุกฝ่าย และการตรวจสอบประเมินผล (Check) เป็นการประเมินตนเอง เพื่อการปรับเปลี่ยน การปรับปรุงพัฒนา (Action) เป็นการนำผลการประเมินมาแก้ไขพัฒนางาน (สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ, ๒๕๔๓ หน้า ๑๐) การพัฒนาให้ประสบผลสำเร็จต้องใช้การมีส่วนร่วมของทุกฝ่าย ทั้ง ผู้บริหาร คณะครู บุคลากรทางการศึกษา ผู้ปกครอง ชุมชน และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

๔.วัตถุประสงค์

๔.๑ เพื่อสนับสนุนการจัดกิจกรรมการเรียนรู้บูรณาการเศรษฐกิจพอเพียง

๔.๒ เพื่อเป็นส่วนหนึ่งของการประเมินสถานศึกษาแบบอย่างเศรษฐกิจพอเพียง

๔.๓ เพื่อส่งเสริมการพัฒนาทักษะชีวิตของนักเรียน ในการดำรงชีวิตด้วยหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง

๕.กลุ่มเป้าหมาย

ผู้บริหาร คณะครู และนักเรียน โรงเรียนวัดสอนดีศรีเจริญ จำนวน ๑๘๗ คน ดำเนินการตามเกณฑ์การประเมินสถานศึกษาแบบอย่างเศรษฐกิจพอเพียง

๖.ขอบเขตในการดำเนินการ

๖.๑ ด้านเนื้อหามุ่งพัฒนาสถานศึกษาตามเกณฑ์การประเมินสถานศึกษาแบบอย่างเศรษฐกิจพอเพียง

๖.๒ ด้านตัวแปรที่ใช้ในการศึกษา

๖.๒.๑ คุณภาพการจัดการเรียนรู้บูรณาการเศรษฐกิจพอเพียง

๖.๒.๒ คุณภาพการประเมินสถานศึกษาแบบอย่างเศรษฐกิจพอเพียง

๖.๒.๓ ความรู้ ความเข้าใจของบุคลากรในเรื่องหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง

๗.กระบวนการพัฒนาวิธีปฏิบัติที่เป็นเลิศ

การนำกลยุทธ์ไปพัฒนาทักษะชีวิตสู่เศรษฐกิจพอเพียง ใช้หลักทฤษฎี ๒ ทฤษฎี คือ ทฤษฎีของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ “เข้าใจ เข้าถึง พัฒนา” และทฤษฎีของวงจรเดมมิ่ง ที่ทุกคนมีส่วนร่วมโดยใช้รูปแบบ PDCA ดังนี้

๗.๑ วิเคราะห์ศักยภาพของโรงเรียน โรงเรียนมีจุดแข็ง คือ กรรมการสถานศึกษาให้ความช่วยเหลือ สนับสนุนโรงเรียน เจ้าอาวาสวัดสอนดีศรีเจริญ เป็นที่ปรึกษาให้คำแนะนำกับผู้บริหารเป็นอย่างดี ผู้ปกครองร่วมแนะนำโรงเรียนในการประชุมผู้ปกครอง และพร้อมให้ความช่วยเหลือโรงเรียนในการจัดกิจกรรมต่างๆ เป็นต้น

๗.๒ นำผลการวิเคราะห์มาดำเนินการ

๗.๒.๑ วางแผน (Plan)

๑) วางแผน วางโครงสร้าง วางบุคคลให้เหมาะกับงาน

๒) แต่งตั้งคณะกรรมการดำเนินงาน รับผิดชอบเป็นรายเกณฑ์การประเมิน

๓) ประชุมชี้แจงการดำเนินงาน

๔) มอบหมายงานจัดทำฐานการเรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงให้บุคลากรรับผิดชอบ

๕) กำหนดจุดมุ่งหมายในการดำเนินการตามเกณฑ์การประเมินสถานศึกษาแบบอย่างเศรษฐกิจพอเพียง ตามแผนภูมิดังต่อไปนี้

การดำเนินการ สถานศึกษาแบบอย่างเศรษฐกิจพอเพียง

ความคาดหวังของ สังคม

ประเทศชาติ