การประกอบอาชีพเพื่อการดำรงชีวิตให้คงอยู่ต่อไป เป็นสิทธิโดยธรรมชาติของมนุษยชาติตั้งแต่กำเนิด
แต่สิทธิในการประกอบอาชีพดังกล่าวอาจจะถูกบิดเบือนไป นำไปสู่การได้เปรียบเสียเปรียบของคนในสังคม จึงไม่สอดคล้องกับความเสมอภาคและความยุติธรรมในทางเศรษฐกิจ อันเกิดจากระบบเศรษฐกิจที่เปิดให้มีการฉกฉวยประโยชน์โดยกลุ่มนายทุนผู้มี อำนาจต่อรองสูง และนายทุนจำนวนหนึ่งก็เกาะเกี่ยวอำนาจรัฐเพื่อผลประโยชน์ในการประกอบธุรกิจ
ระบบเศรษฐกิจที่ถูกบิดเบือนดังกล่าวนั้นยังส่งผลในสิทธิการประกอบอาชีพ และการได้รับผลประโยชน์ในทางเศรษฐกิจของคนส่วนใหญ่ในชาติ
สิทธิหรือเสรีภาพในการประกอบอาชีพการงานของประชาชน เป็นสิทธิขั้นพื้นฐานที่ได้รับการรับรองตามหลักสากลในประเทศที่ใช้ระบอบ เศรษฐกิจเสรีนิยม และได้มีการบัญญัติคุ้มครองไว้อย่างชัดแจ้งในรัฐธรรมนูญ และการจำกัดสิทธิหรือเสรีภาพในการประกอบอาชีพการงานจะกระทำได้ภายใต้กรอบของกฎหมายโดยต้องสอดคล้องกับสภาพการณ์ตลอดจนวิถีการดำเนินชีวิตของประชาชนใน ปัจจุบัน ศาลจึงมีบทบาทสำคัญในการตรวจสอบการจำกัดสิทธิหรือเสรีภาพดังกล่าว
สิทธิและเสรีภาพในการประกอบอาชีพ ก็เป็นหนึ่งในสิทธิและเสรีภาพที่รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยได้รับรองไว้ โดยสอดคล้องกับหลักสากลที่รัฐธรรมนูญที่ใช้ในประเทศในระบอบเศรษฐกิจเสรีนิยม ยึดถือเป็นหลักสำคัญ ตามหลักการในรัฐธรรมนูญนั้นถูกบัญญัติไว้ ดังนี้[1]
หมวด3 สิทธิและเสรีภาพของชนชาวไทย
ส่วนที่6 สิทธิและเสรีภาพในการประกอบอาชีพ
มาตรา ๔๓ บุคคลย่อมมีเสรีภาพในการประกอบกิจการหรือประกอบอาชีพและการแข่งขันโดยเสรีอย่างเป็นธรรม
การจำกัดเสรีภาพตามวรรคหนึ่งจะกระทำมิได้ เว้นแต่โดยอาศัยอำนาจตามบทบัญญัติแห่งกฎหมายเฉพาะเพื่อประโยชน์ในการรักษา ความมั่นคงของรัฐหรือเศรษฐกิจของประเทศ การคุ้มครองประชาชนในด้านสาธารณูปโภค การรักษาความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน การจัดระเบียบการประกอบอาชีพ การคุ้มครองผู้บริโภค การผังเมือง การรักษาทรัพยากรธรรมชาติหรือสิ่งแวดล้อม สวัสดิภาพของประชาชน หรือเพื่อป้องกัน การผูกขาดหรือขจัดความไม่เป็นธรรมในการแข่งขัน
มาตรา ๔๔ บุคคลย่อมมีสิทธิได้รับหลักประกันความปลอดภัยและสวัสดิภาพในการทำงาน รวมทั้งมีหลักประกันในการดำรงชีพทั้งในระหว่างการทำงานและเมื่อพ้นภาวะการทำ งาน
นอกจากนี้ เสรีภาพในการประกอบอาชีพยังถูกบันทึกลงในปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชนข้อที่ 23บัญญัติว่า[2]
“(1) ทุกคนมีสิทธิในการทํางาน ในการเลือกงานโดยอิสระ ในเงื่อนไขที่ยุติธรรมและเอื้ออํานวยต่อการทำงานและในการคุ้มครองต่อการว่างงาน ”
แต่ในกรณีของคนต่างด้าวนั้น มีกฎหมายบัญญัติอาชีพต้องห้ามแรงงานต่างด้าวไว้ที่บัญชีท้ายพระราชกฤษฎีกา กำหนดงานในอาชีพและวิชาชีพที่ห้ามคนต่างด้าวทำ พ.ศ. ๒๕๒๒ ดังนี้[3] สืบค้นทาง http://www.thprc.org/book/node/16.htm [2] ปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน. สืบค้นทาง http://www.mfa.go.th/humanrights/images/stories/udhrt.pdf. [3] OK NATION BLOG อาชีพต้องห้ามแรงงานต่างด้าว โดย จิตตากร วันเสาร์ที่ 26 กุมภาพันธ์ 2554 สืบค้นทาง http://www.oknation.net/blog/NVC/2011/02/26/entry-2
(๑) งานกรรมกร ยกเว้นงานกรรมกรในเรือประมงตาม (๒)
งานที่ห้ามคนต่างด้าวทำตาม (๑) ไม่ใช้บังคับแก่คนต่างด้าวที่ได้รับอนุญาตให้เข้ามาในราชอาณาจักรตามกฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมืองภายใต้ข้อตกลงว่าด้วยการจ้างแรงงานระหว่างรัฐบาลแห่งราชอาณาจักรไทยกับรัฐบาล แห่งชาติอื่น และคนต่างด้าวที่ได้รับการกำหนดสถานะให้เป็นคนเข้าเมือง โดยชอบด้วยกฎหมายและมีใบสำคัญถิ่นที่อยู่ตามกฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมือง
(๒) งานกสิกรรม งานเลี้ยงสัตว์ งานป่าไม้ หรืองานประมง ยกเว้นงานที่ใช้ความชำนาญงานเฉพาะสาขา งานควบคุมดูแลฟาร์ม หรืองานกรรมกรในเรือประมง ทางทะเล
(๓) งานก่ออิฐ งานช่างไม้ หรืองานก่อสร้างอื่น
(๔) งานแกะสลักไม้
(๕) งานขับขี่ยานยนต์ หรืองานขับขี่ยานพาหนะที่ไม่ใช้เครื่องจักรหรือเครื่องกลยกเว้นงานขับขี่เครื่องบินระหว่างประเทศ
(๖) งานขายของหน้าร้าน
(๗) งานขายทอดตลาด
(๘) งานควบคุม ตรวจสอบ หรือให้บริการทางบัญชี ยกเว้นงานตรวจสอบภายใน เป็นครั้งคราว
(๙) งานเจียระไน หรือขัดเพชรหรือพลอย
(๑๐) งานตัดผม งานดัดผม หรืองานเสริมสวย
(๑๑) งานทอผ้าด้วยมือ
(๑๒) งานทอเสื่อ หรืองานทำเครื่องใช้ด้วยกก หวาย ปอ ฟาง หรือเยื่อไม้ไผ่
(๑๓) งานทำกระดาษสาด้วยมือ
(๑๔) งานทำเครื่องเขิน
(๑๕) งานทำเครื่องดนตรีไทย
(๑๖) งานทำเครื่องถม
(๑๗) งานทำเครื่องทอง เครื่องเงิน หรือเครื่องนาก
(๑๘) งานทำเครื่องลงหิน
(๑๙) งานทำตุ๊กตาไทย
(๒๐) งานทำที่นอนหรือผ้าห่มนวม
(๒๑) งานทำบาตร
(๒๒) งานทำผลิตภัณฑ์จากผ้าไหมด้วยมือ
(๒๓) งานทำพระพุทธรูป
(๒๔) งานทำมีด
(๒๕) งานทำร่มกระดาษหรือผ้า
(๒๖) งานทำรองเท้า
(๒๗) งานทำหมวก
(๒๘) งานนายหน้า หรืองานตัวแทน ยกเว้นงานนายหน้าหรืองานตัวแทนในธุรกิจการค้าระหว่างประเทศ
(๒๙) งานในวิชาชีพวิศวกรรม สาขาวิศวกรรมโยธา ที่เกี่ยวกับงานออกแบบและคำนวณ จัดระบบ วิจัย วางโครงการทดสอบ ควบคุมการก่อสร้าง หรือให้คำแนะนำ ทั้งนี้ ไม่รวมงานที่ต้องใช้ความชำนาญพิเศษ
(๓๐) งานในวิชาชีพสถาปัตยกรรมที่เกี่ยวกับงานออกแบบ เขียนแบบ ประมาณราคา อำนวยการก่อสร้าง หรือให้คำแนะนำ
(๓๑) งานประดิษฐ์เครื่องแต่งกาย
(๓๒) งานปั้นหรือทำเครื่องปั้นดินเผา
(๓๓) งานมวนบุหรี่ด้วยมือ
(๓๔) งานมัคคุเทศก์ หรืองานจัดนำเที่ยว
(๓๕) งานเร่ขายสินค้า
(๓๖) งานเรียงตัวพิมพ์อักษรไทยด้วยมือ
(๓๗) งานสาวหรือบิดเกลียวไหมด้วยมือ
(๓๘) งานเสมียนพนักงานหรืองานเลขานุการ
(๓๙)[๓] งานให้บริการทางกฎหมายหรืออรรถคดี ยกเว้น
(ก) งานปฏิบัติหน้าที่อนุญาโตตุลาการ
(ข) งานว่าต่างแก้ต่างในชั้นอนุญาโตตุลาการ ถ้ากฎหมายซึ่งใช้บังคับแก่ข้อพิพาทที่พิจารณาโดยอนุญาโตตุลาการนั้นมิใช่ กฎหมายไทย หรือเป็นกรณีที่ไม่ต้องขอบังคับคำชี้ขาดของอนุญาโตตุลาการนั้นในราชอาณาจักร ไทย
[1] Thai Politics Research Center โดย webmaster1 เมษายน 30th, 2007
