ตำรับสมุนไพรทำมือ.......ชื่ออำมฤควาที


หอมยาแก้โรคหวัดไอจาม  ชื่อ “อำมฤควาที” หรือประสะชะเอม ตำรับยาไทยโบราณ

จัดบดเป็นชนิดผง เสร็จแล้ว ตั้งใจนำไปฝากแม่ชีที่เช้าๆทั้งจามและไอ รวมทั้งขออนุญาตให้คำแนะนำเพิ่มเติมว่าก่อนพระอาทิตย์ขึ้น อากาศสดชื่น ให้ออกไปรับตะวันกัน รับพลังจากจักวาล จะยืน เดิน นั่ง ก็ได้หมด หากไม่สบายลุกไม่ไหว เดินไม่สะกวด ก็ให้จะหาเก้าอี้พับไปนอนแสงตะวันให้กระดูกได้พิทักษ์ตัวมันเองด้วยจะดีไหม

สำหรับตำรับยาโบราณที่มีส่วนผสมของสมุนไพรมากมายหลายชนิดนี้เป็นที่เปิดเผยโดยทั่วไปเว้นแต่เคล็ดลับในกรรมวิธีบางประการเท่านั้นที่หมอโบราณบางท่านไม่เปิดเผย ที่ไม่เปิดเผยคงไม่เกี่ยวกับการหวงวิชาแต่ประการใด แต่ก็อย่างที่ทราบกัน ในโลกนี้ไม่มีอะไรขาวหรือดำอย่างใดอย่างหนึ่ง ดังนั้นผู้เป็นแพทย์แผนไทย หรือแผนอื่นๆต่างต้องมีจรรยาบรรณอันเคร่งครัดปฏิบัติเป็นกิจบูชาครูบาอาจารย์ที่ท่านได้ประสาทวิชามาให้

เมนูปรุงยายาสมุนไพรบรรเทาอาการไอ  ขับเสมหะพันคอ สำหรับฤดูปลายฝนต้นหนาวนี้ ขอแนะนำ

ยาตำรับแผนไทย “อำมฤควาที” ให้ได้ลองทำกินกันเองดังนี้  
ตำรับยาอำมฤควาที เข้ายาสมุนไพรถึง 6 ชนิด ได้แก่ (ของดั่งเดิมมี 7 ชนิดอ่านเหตุผลที่หมายเหตุ)

  1. โกฐพุงปลา
  2. ลูกมะขามป้อม
  3. ลูกสมอพิเภก
  4. เทียนขาว
  5. ลูกผักชีลา 
    ทั้ง 5 สิ่งนี้ หนักสิ่งละ 7 กรัม
  6.  ชะเอมเทศหนักเท่ากับ สมุนไพร 5 ตัวรวมกัน คือ  35 กรัม   
  7. (เพิ่มเติม:ตำรับโบราณแท้ๆใช้ สมุนไพรข้อ 1-5 และไคร้เครือ รวมเป็น 6 สิ่ง หนักอย่างละ 15 กรัม หรือ 1 บาท ขะเอมหนักเท่ากับ 1-5 +ไคร้เครือ เท่ากับ 6 บาท หรือ 90กรัม)

ลองมาดูว่าสมุนไพรในตำรับยา อำมฤควาที  นี้มีสรรพคุณและรสแต่ละอย่างเป็นอย่างไร

1.โกฐพุงปลา

ลักษณะเป็นปมปูดออกมาจากต้นไม้ที่นิยมนำมาใช้เป็นส่วนผสมของยาคือโกศพุงปลาจากต้นสมอไทย เมื่อก่อนไม่รู้จักนึกว่าต้นสมอไทยเป็นโรคร้อยหัว ก็จะเอามีด สับๆ ริดๆๆออก บางทีก็ขุดแคะลงไปในเนื้อไม้ เพราะเข้าใจว่าต้นไม้ติดโรค ก็จะพยายามปาด หรือแคะทิ้งไป มารู้ทีหลังว่ามันเป็นสมุนไพรอย่างหนึ่งก็ รู้สึกว่าเสียดายที่ไม่รู้เรื่องสมุนไพรของหายาก  ของโกฐพุงปลา ที่มีลักษณะคล้ายถุงพุงปลา ออกจะแบนๆ โกศพุงปลาเกิดจากเนื้อไม้ที่ถูกแลงกัดกิน และต้นไม้นั้นก็จะสร้าง ผลิตสารเพื่อใช้ป้องกันตนเองทำให้เนื้อไม้บริเวณนั้นมีลักษณะเป็นปมปูดแข็ง แมลงก็จะไม่กัดเจาะ และถ้าปล่อยไว้นานๆบางทีก็ผุด้วยมีน้ำฝนกักขังอยู่ หรือบ้างก็แห้งเป็นเนื้อไม้อีกแบบหนึ่งที่ชวนมองก็มี

โกศพุงปลานี้คนอิสานเรียกกันว่าปูดกกส้มมอ มีรสฝาดขมมาก  นิยมนำมาใช้เป็นยาแก้บิด ถ่ายเป็นมูกเลือด แก้ฝี แต่ในตำรับนี้คงใช้เป็นยาฝาดสมาน เพื่อกวาดคอ แก้ซาง นึกถึงเด็กเล็กๆที่ที่ถูกพาไปกวาดยา แก้อาการอักเสบในลำคอ กินนมไม่ได้ร้องโยเยอีกทั้งยังเป็นยาที่ใช้คุมรสเปรี้ยวของมะขามป้อมและลูกสมอพิเภก

  1. มะขามป้อม

ใช้เนื้อมะขามป้อม รสเปรี้ยวฝาดบันทึกถึงตรงนี้แล้วร่างกายก็มีน้ำย่อยมารอรับรู้รสเปรี้ยวฝาดอมขมเล็กน้อยของมะขามป้อม อย่างรู้ทันกัน นิยมใช้ผลแก่เขียวๆเหลืองๆ มีสรรพคุณช่วยขับเสมหะ ให้ความชุ่มชื่นที่คอเมื่อได้ลิ้มรส ว่ากันว่ามะขามป้อมนี้ยังใช้เป็นยาบำรุงหัวใจได้อีกด้วย

  1. สมอเทศ

เป็นทั้งสมุนไพรป่า และผลไม้ป่าที่คนโบราณใช้แก้ เสมหะเหนียวพันคอ รสเปรี้ยวฝาดหวาน

  1. เทียนขาว หรือเมล็ดยี่หร่า

รสเผ็ดร้อน ขมนิดๆ สรรพคุณ ช่วยขับลม ขับเสมหะ แก้แก้ดีพิการ  ช่วยย่อยอาหาร และกระตุ้นการเต้นหัวใจเมื่อชีพจรอ่อนแรง

  1. ลูกผักชีลา

รสขมฝาดร้อนหอม สรรพคุณช่วยแก้ไข้เนื่องจากซาง แก้อาการคลื่นเหียนอาเจียน 
แก้ตาเจ็บ แก้สะอึก ช่วยขับลมในลำไส้ 

  1. ชะเอมเทศ

ในชะเอมเทศมีสารชื่อ สารกลีไซไรซิน  (Glycyrrhizin)  เป็นสารรสหวานที่ได้จากชะเอม น้ำยาสกัดของรากชะเอมมีรสหวาน  จึงใช้ผสมในยาแก้ไอ  แก้น้ำลายเหนียว บำรุงกำลังมีรสหวานมากกว่าน้ำตาลทราย 50 เท่า หากบริโภคสารนี้นาน ๆ จะทำให้เกิดอาการบวม เพราะทำให้เกิดการคั่งค้างของเกลือโซเดี่ยมในเซลล์  ทำให้ความดันเลือดสูง  แต่ขณะเดียวกันชะเอมยังถูกนำมาใช้รักษาแผลในกระเพาะอาหาร และลำไส้ได้อีกด้วยดังนั้นการนำชะเอมมาใช้แม้ว่าชะเอมจะเป็นสมุนไพรที่มีกลิ่นหอมชวนให้คิดถึงอาหารจากประเทศเพื่อนบ้านชาวอิตาเลี่ยน หรือแม้แต่ชาวอินเดีย และชาวเวียตนาม ก็ยังพากันหลงใหลในรสหอมหวานของชะเอม แต่ก็ควรต้องนำมาใช้อย่างระมัดระวังในกรณีผู้ป่วยที่มีโรคเรื้อรัง เช่นเบาหวาน และไต ซึ่งต้องศึกษาเพิ่มมากขึ้น

สำหรับตำรับยาแก้ไออำมฤควา ที่นำเอาชะเอมเทศ มาใช้ในตำรับนี้ มีปริมาณเท่ากับ ตัวยาทั้ง 6 รวมน้ำหนักกันแล้ว เท่ากับน้ำหนักของชะเอมที่ใช้  ทั้งนี้เพื่อแต่งรสยา ขม อมฝาด ให้น่ารับประทานยิ่งขึ้น   ยาอำมฤควาที  หรือเรียกอีกชื่อหนี่งว่า  ยาประสะชะเอมเทศ

วิธีปรุงทำได้ 2 วิธี คือบด เป็นยาผง และปรุงเป็นยาน้ำโดยการนำตัวยาทั้งหมดต้มรวมกันไปเลย

โดยนำยารวม ต้ม ให้น้ำ 3 ส่วน ต้มจนน้ำลดเหลือ 1 ส่วน

วิธีรับประทานยาผง มี 2 วิธี คือแบบผงเวลารับประทานจะบีบน้ำมะนาวสด และเกลือตัวผู้

ลงไปผสมให้รวมเป็นเมล็ดเล็กๆอมหรือนำผงยา มะนาว เกลือ มาชงกับน้ำอุ่นจิบไปเรื่อยๆ ขนาดปริมาณ 1 ช้อนชา

วันละ 2 ครั้ง ก่อนอาหารเช้าและเย็น สำหรับเด็กลดลงไปตามส่วน

ถ้าเป็นน้ำผู้ใหญ่ก็ 2 ช้อนโต๊ะก็ประมาณ 30 c.c

เด็ก เด็กเล็กก็ลดลงไปตามส่วน

ข้อควรระวัง สำหรับการนำเกลือผสมไม่เหมาะกับผู้ป่วยโรคไต

หมายเหตุ ยาวสูตรนี้โบราณจะใส่สมุนไพรชื่อ ไคร้เครือ ไม้ต้นเล็ก รากใหญ่สะสมสารอาหารไว้เพียบ มีสรรพคุณยาแก้ไข้เซื่องซึม รากไคร้เครือแก้ไข้จับสั่นและที่สำคัญมากๆเลยก็คือ ในปี ค.ศ. 2002 องค์การอนามัยโลกได้ประกาศให้พืชสกุล Aristolochia เป็นสารก่อมะเร็งในมนุษย์ และสมุนไพรไคร้เครือนี้ก็มีสาร Aristolochia

ขอบคุณข้อมูลความรู้เรื่องสาร Aristolochia ไคร้เครือจาก

 http://www.nlem.in.th/medicine/herbal/list/659

และกราบขอบพระคุณ ครูบาอาจารย์ผู้ประสาทความรู้มาให้

ขอบคุณทุกท่านที่ให้เกียรติแวะมาอ่านบันทึกอำมฤควาที ยาไทยแผนโบราณ ยาสามัญประจำบ้าน บัญชียาหลักแห่งชาติ

 

หมายเลขบันทึก: 553660เขียนเมื่อ 15 พฤศจิกายน 2013 17:05 น. ()แก้ไขเมื่อ 16 พฤศจิกายน 2013 20:09 น. ()สัญญาอนุญาต: ครีเอทีฟคอมมอนส์แบบ แสดงที่มา-ไม่ใช้เพื่อการค้า-ไม่ดัดแปลง


ความเห็น (15)

อาจารย์เขียนเรื่องยาตำรับโบราณไว้หลายเรื่องแล้ว เชื่อว่ามีอยู่ในสต็อคอีกเยอะ มีการรวมเล่มบ้างมั้ยคะ

อ่านแล้วทำให้คิดถึงคุณแม่ค่ะ พี่สาวเล่าว่าแม่เคยตั้งร้านขายยาไทย ตอนสาว ๆ แต่งงานใหม่ ๆ ไปเรียนกับญาติผู้ใหญ่ที่มีร้านขายยาในตลาดมหาชัย ที่บ้านยังมีตู้ยาอยู่เลยแต่ถูกดัดแปลง เคยเห็นสมุดลายมือแม่เขียนสูตรยาเหมือนกัน กลับบ้านคราวหน้าจะต้องไปค้นเอามาพิมพ์เก็บไว้เป็นที่ระลึก เพราะแค่อ่านตัวยาก็ไม่รู้จักหน้าตาเป็นอย่างไรแล้ว ขอบคุณข้อมูลค่ะ เพิ่งรู้วันนี้เองว่า โกฏ คืออะไร อ่านแล้วประเทืองปัญญามากค่ะ จำได้ว่าตอนเด็ก ๆ รู้จักแม่หมอตำแย และหมอแผนโบราณซึ่งเด็ก ๆทุกคนเห็นแล้วพากันแอบเพราะกลัวถูกกวาดยา ยังจำกลิ่นยาต้ม กลิ่นอยู่ไฟไดเลย  ท่านพากันล่วงลับไปหมดนานแล้ว ยังคิดเลยว่าท่านหมอ ๆเหล่านี้ถ้ายังมีชีวิตอยู่ ไม่มีใครเลี้ยงเราจะเลี้ยงเอง รู้สึกว่าท่านมีบุญคุณกับทุกครัวเรือนอย่างมาก

สวัสดีค่ะพี่ครูต้อย

  • ดีจังเลย อยากให้คนไทยหันมาใช้สมุนไพรบ้านเราให้มากขึ้นค่ะ
  • ขอบคุณนะคะที่นำมาเผยแพร่

     ชอบมากๆๆ คะ จะนำไปให้เด็กๆๆศึกษาค้นคว้านะคะ

 

ขอบคุณอ. ชยพร แอคะรัจน์ สำหรับดอกไม้ที่มอบให้ค่ะ

 

 มนัสดา

ขอบคุณค่ะน้องคุณยาย

ธรรมชาติคือสิ่งที่หลายคนฝันถึง

เพราะไม่เคยอยู่ใกล้ชิดธรรมชาติ

กินอยู่แบบธรรมชาติจึงเป็นเรื่องที่ต้องเรียนรู้

เพื่อให้ชีวิตมีความสุข และมีพลังได้ตอบแทนและเกื้อหนุนธรรมชาติ

ขอบคุณดอกไม้งดงามจากใจนะคะ

 

สวัสดีจ้าน้อง  tuknarak สบายดีนะคะ

ขอบคุณที่แวะมาเยี่ยม

และฝากดอกไม้หอมไว้ให้ชื่นใจค่ะ

ขอบคุณค่ะ  ดร. พจนา แย้มนัยนา

ตำรับยาขนานนี้ขึ้นบัญชียาหลักแล้ว 

แต่คงต้องเผยแพร่ต่อไปค่ะ

เพื่อสุขภาพคนไทยพ้นภัยจากสารเคมีบางตัว อิอิ

 GD

ขอบคุณที่แวะมาแลกเปลี่ยน

ตำรับยาโบราณที่เป็นลายมือรุ่นคุณปู่ สมัยก่อนWHO จะเข้ามาสำรวจประชากรของปท.นั้น

ได้มอบให้เพื่อนรักที่สนใมจร่ำเรียนแพทย์แผนไทยไปเมื่อ 20 กว่าปีที่ผ่านมา

ตั้งแต่นั้นยังไม่มีโอกาสเจอเพื่อนอีกเลยค่ะ

อีกฉบับเป็นใบลาน เขียนด้วยภาษาที่อ่านไม่ออกแต่ลีลาการเขียนแบบอารักษ์

ได้มอบให้พี่ชายนำไปถวายวัด ทางเหนือหรืออิสานก็ได้ ฉบับนี้ก็นานมาก

และไม่เคยถามพี่ชายว่าถวายให้วัดใดไปเพราะเชื่อว่าพระสงฆ์ทางเหนือหรืออิสานท่านคงสานเจตนารมย์

ทั้งนี้เพราะตัวเองได้มาก็ไม่ได้สนใจ(ในขณะนั้น)และไม่มีพี่น้องคนไหนสนใจเลย

คิดว่าเก็บไว้ก็ไม่มีประโยชน์สู้มอบให้คนที่เป็นแพทย์แผนไทย

หรือผู้รู้หนังสือไปดีกว่าจะได้ไม่หายไปในวันข้างหน้า

สิ่งที่บันทึกนี้จึงเป็นการเรียนรู้ใหม่ทั้งจากครูบาอาจารย์และภูมิปัญญาหมอพื้นบ้าน

และทบทวนจากลายสือน้อยๆที่หวงและเก็บไว้ ด้วยคิดถึงปู่ย่าตายายค่ะ

ขอบคุณค่ะ กุหลาบ มัทนา

ดีใจจังเลยที่สนใจยาโบราณไทย

และขอบคุณดอกไม้งามที่มอบให้บันทึกนี้นะคะ

 อัญชัญ ครุฑแก้ว

ขอบคุณค่ะที่แวะมาเยี่ยมบันทึกและมอบดอกไม้ให้กับบันทึกนี้นะคะ

เด็กๆสามารถเรียนรู้พืชที่เป็นอาหารและพืชสมุนไพรได้หลายรูปแบบนะคะ

วันี้เจอเด็กน้อยคนหนึ่ง ไปซื้อต้นกล้วยที่เขาตัดเป็นแว่นๆไว้สำหรับทำกระทง ด้วยความอยากรู้มั๊งคะ 

เด็ฏน้อยคนนี้ก็หยิบใบสาวน้อยปะแป้งขึ้นมาไล้ไปมาที่บริเวณใต้จมูก

ชั่วไม่ถึง 1 นาที แก้ก็ร้องและเอามือเกา

ปรากฏว่าปากเจ่อขึ้นมา 

พี่หันไปเห็นร้องห้ามไม่ทันแต่ยังพอมีสติรีบบอกให้แม่ของเด็กล้างปากล้างมือเด็ก

ให้รีีบไปเอาว่านลางจืดมาขยี้ทางบริเวณที่โดนพิษยาง พร้อมให้ดื่มน้ำว่านทันที

โชคดีที่ไม่เข้าตา เพราะอาจทำให้ตาบอดได้

พืชบางชนิดจึงต้องมีความระมัดระวัง สำหรับคนแพ้ง่ายด้วยนะคะ

เป็นกำลังใจให้นะคะ ขอเพียงเรารู้จักก่อนจึงค่อยให้เด็กๆเรียนรู้ค่ะ

ขอบคุณค่ะ

ขอบคุณมากครับคุณครูต้อย ขอส่งกำลังใจมาให้พี่หายป่วยและมีสุขภาวะครับผม 

ขอบคุณที่นำสาระดีๆมาเผยแพร่เช่นนี้ และขอบคุณที่ไปให้กำลังใจเสมอมาค่ะ

เช่นกันค่ะ น้อง

Dr. Pop

บางครั้งร่างกายเขาก็ประท้วงเอานะคะ บางครั้งทั้งกายและใจพากันจับมือประท้วง

ให้ได้หันมาดูแลเขาบ้าง อิอิ รักษาสุขภาพนะคะ

ค่ะ พี่ใหญ่

นาง นงนาท สนธิสุวรรณ

รักษาสุขภาพด้วยนะคะ

ขอบคุณค่ะ

อยากกลับมาเขียนบันทึก ต่อยอดองค์ความมรู้ทางแพทย์แผนไทย สาขาเภสัชกรรมไทยและแก้ไขการพิมพ์ผิดค่ะ. แต่จำรหัสผ่านไม่ได้ ขอความกรุณาช่วยแนะนำด้วยค่ะขอบคุณค่ะ

พบปัญหาการใช้งานกรุณาแจ้ง LINE ID @gotoknow
ขอแนะนำ ClassStart
ระบบจัดการการเรียนการสอนผ่านอินเทอร์เน็ต
ทั้งเว็บทั้งแอปใช้งานฟรี