ขยายอาณาเขตุ ความคิดของเจ้าปราบอธรรม ไม่ก้าวหน้า เป็นความคิดของคนขี้ขลาด ตาขาว ไม่สู้คน ถ้าไม่เปลี่ยนความคิด ถ้าเป็นคนอ่อนแออยู่อย่างนี้ ไม่สมควรเป็นลูกข้า
เจ้าจอมมารสั่งการด้วยดาลเดือด ปราบอธรรมเหมือนไม่ใช่สายเลือดยักษ์
พูดแต่เรื่องคัดค้านจอมมารแค้น ออกจากแคว้นเหาะลัดตัดวิถี
ปราบพิภพเหาะตามไปทันที ตั้งธานีเมืองมารชักนิทานมาให้ชม
(เชิด) แล้วตั้งธานี เมืองมาร... แล้วชักนิทานมาให้ชม
(ออกรูปชายแก่ หญิงแก่ หญิงสาวรุ่น (ลักษณะผู้ดีเก่า) นายสีแก้ว นายยอดทอง)
ยกตาเฒ่าเจ้าตำบลคนชรา อยู่บ้านป่าปลูกบ้านพักเป็นหลักฐาน
ลูกบ้านเคียงเรียงรอบบริวาร มีกิจการเรียกใช้ได้ทุกคน
มีวัวควายไร่นาสวนผสม ปลูกสมรมกินใช้ไม่ขัดสน
ลูกบุญธรรมเป็นสาวเจ้าแสนซน ทองกับแก้วสองคนดูแลมา
มีคนงานการไร่ได้ผลผลิต สองตายายใข้ชีวิตแสนสุขขา
ครองตำบลปัจจันต์ไกลพารา มีหน้าที่ปราบพาลาโจราภัย
จันตคามนามบ้านที่ท่านอยู่ ท่านผู้รู้มนต์เวทวิเศษไสย
มีลูกศิษย์คิดสู้กับโจรไพร จนไม่ใครหาญกล้ามาราวี
ชื่อพันแสงแห่งบ้านจันตคาม ยายมีนามตามหมายชื่อยายศรี
สองตายายดูคล้ายๆเป็นผู้ดี มีท่วงทีไม่น่าเป็นเช่นคนดง
อีกลูกสาวพราวแพรวพรรณฉวี เหมือนผู้ดีศรีสง่ากว่าเหมหงส์
หรือผู้ดีหนีมาอยู่ป่าดง ทุกคนคงสงสัยในก่อนกาล
ชื่อแขไขใจกล้ากว่าบุรุษ เรียนการยุทธ์วิทยาแกล้วกล้าหาญ
เคยปราบปรามทรชนพวกคนพาล จึงกล่าวขานเลื่องลือระบือไกล
(พากรูปตาให้เข้ากับเรื่อง)
วันนี้ตาพันแสงอยากแจ้งเหตุ เพราะอาเพทตาจึงมาอยู่ป่าใหญ่
เมื่อก่อนป็นอำมาตย์แสงเพชรชัย อยู่เมืองใหญ่หงสาเขตุรามัญ
ถูกพวกม่านรานรุกบุกหงสา พิฆาตฆ่านรากรมอญอาสัญ
เหลือกำลังยั้งหยุดพม่ามัน ตัวของฉันนำราชาพาหลบภัย
พร้อมครอบครัวตัวฉันกับราชินี พระองค์มีราชธิดาพาเข้าป่าไศล
ข้ามโขดเขาหินผามาทางไกล ภูวนัยเป็นไข้ป่าชีวามรณ์
ราชินีมีแต่ทุกข์เทวศเศร้า โรครุมเร้าซูบทรวงดวงสมร
ก่อนสิ้นชนม์ทนเฝ้าฝากลูกอ่อน ดวงสมรฝากแขไขให้ดูแล
ข้าเดินทางห่างหงสาเข้าป่าใหญ่ ถึงเขตุไทยเข้าแจ้งความตามกระแส
พร้อมพลพรรคทุกผู้ในดูแล แจ้งกระแสกับพระยาเวียงคีรี
พวกข้าฯขอพึ่งพาโพธิสมภาร ตั้งหลักฐานริมชายแดนแคว้นกรุงศรี
ขอจงรักภักดิ์ท้าวเจ้าธานี ที่ครองกรุงศรีเวียงสุวรรณ์ชั่วกัลป์กาล
อยู่สบายภายในเขตุสยาม ภายใต้ความมีบุญญามหาศาล
ขององค์ท้าวอาทิตย์ธิราขรัชกาล จนนงคราญอายุได้ยีบเอ็ดปี
ตาพันแสง(บทเจรจา) “อันข้าพเจ้านี้มีนามว่าตาพันแสง เป็นหัวหน้าปกครองในตำบลปัจจันต์ชนบทแห่งนี้ ซึ่งอยู่ปลายชายแดนสยามประเทศ ข้าพเจ้าอพยบหลบหนีภัยสงครามมาจากเมืองมอญหงสา เข้ามาพึ่งพระบรมโพธิสมภารแห่งกษัตริย์แห่งกรุงเวียงสุวรรณ์ อันตำบลปัจจันต์นี้ อยู่ในเขตุเมืองเล็กๆ คือ เวียงคีรี ที่พระเจ้าอาทิตย์ธิราชส่งพระยาพิชิตไพรีมาปกครองอยู่ แต่เดิมข้าพเจ้าเป็นอำมาตย์อยู่ในเมืองหงสา ชื่อว่าอำมาตย์แสงเพชรชัย ยี่สิบปีมาแล้ว นครหงสาถูกพม่ารุกราน นครหงสารามัญถูกโจมตี เหลือกำลังที่จะต่อสู่ ข้าพเจ้ากับพวกไม่กี่คนเชิญ เสด็จพระเจ้าอยู่หัวพระราชินีและราชธิดาพระชนม์หนึ่งขวบ พากันหลบภัยหนีมาอยู่ในเขตุประเทศสยามที่ตำบลแห่งนี้ โดยได้รับแต่งตั้งให้ปกครองตำบลเป็นหูเป็นตามีหน้าที่ปราบปรามโจรผู้ร้ายและรักษาเขตแดน
ในระหว่างการเดินทางหลบหนีเข้ามานั้น พระราชาของข้าพเจ้าได้สิ้นพระขนม์ที่กลางทางและต่อมาพระราชินีก็สิ้นพระชนม์อีก ยังเหลือแต่พระธิดาชื่อแขไขซึ่งข้าพเจ้าเลี้ยงดูไว้ และดำรงชีพอยู่ในสถานะสามัญชนธรรมดา มียายศรีภรรยาของข้าพเจ้าผู้เป็นเสมือนแม่บุญธรรมโอบอุ้มดูแลเป็นอย่างดี มีนายสีแก้วกับนายยอดทองเป็นผู้ช่วยเหลือโดยนายสีแก้วผู้รู้หนังสือได้สอนหนังสือไทยให้ลูกแขไขให้อ่านออกเขียนได้ ข้าพเจ้าก็พร่ำสอนวิทยาอาคมและการต่อสู้ จนมีความรู้แตกฉานชำนาญในการต่อสู้
ยายศรี “นายศรีแก้ว เป็นคนมีความรู้ มีคุณธรรมพอจะฝากฝังให้ดูแลหลานได้ ช่วยตักเตือน สอนหลานได้ แต่นายยอดทองเปล่า เออนายยอดทองสอนหลานศูนย์เหม็ด สอนให้เกเรดูด้นค้นขอน สอนให้หาเรื่องคน นายยอดทองใช้ไม่ได้”
ยอดทอง “อ่อ นายยอดทองคนนี้ไม่ใช่เหอ ที่ช่วยปราบโจรน ปราบอันธพาล เห็นไม่ออกชื่อนายยอดทองเขากลัวกันทั้งตำบล เห็นไหมนายยอดทองกับน้องแขไข ไปถึงไหนเขายอมรับนับถือให้เป็นลูกพี่ เค้านี้คนต่างถิ่นที่ยังไม่รู้จัก พอมาเจอทำยะโสโอหัง ก็สั่งสอนมันเสียมั่ง แสดงให้มันรู้เสียมั่งว่า ยอดทองคือใคร น้องแขไขคือใคร ใช่ไหมพี่แก้ว
สีแก้ว “ที่น้องทองพูดก็ถูกเป็นบางเรื่อง บางเรื่อง แต่บางเรื่องก็ไม่ถูกเหมือนกัน เช่น วันนั้น พวกผู้ชายวัยรุ่น เขาเพียงแต่มองแลหลานแขไข พบคนสวยหมันมองแล
มองแลตามประสาไซ่พรื่อไหร ชักกริชออกไซร่ ประกาศออกไปได้ น้องแขไขมีแฟนแล้ว ใครอย่ายุ่ง มีแฟนแล้ว ไม่ถูกกาละเทสะ แทนที่อี้เรียกหลาน เรียกน้องไม่ไหวน้องทองเหอ ดีที่โหมวัยรุ่นมันไปเสียได้ ดีที่มันไม่ฉัดเอาซักสองสามที”
ยอดทอง “ใครอิสู้นิกับนายยอดทอง นี่คือนายทองแสงใหญ่ ฮิ...ฮิ...ฮิ ...พี่แก้วเชื่อไหม สาว่าพี่แก้วอิจฉาน้องทอง ที่น้องแขไขมีความสนิทสนมกับน้องทองมากหวา พี่แก้วเหอ สนิทคือเสน่ห์ใช่ใหม คารมย์เป็นต่อ รูปหล่อเป็นรองใช่ไหม พี่แก้ว”
แขไข “คุณพ่อ คุณแม่ ถึงแม้ลูกไม่ใช่เลือดเนื้องเชื้อไขของคุณพ่อ คุณแม่ แต่ลูกก็รักเคารพคุณพ่อ คุณแม่อย่างที่สุด ลูกมีกรรมที่เกิดมายังจำหน้าเสด็จพ่อ เสด็จแม่ไม่ได้ แต่อย่างไรเสี๊ยก็ยังโชคดีอยู่ที่ได้ คุณพ่อ คุณแม่นี้แหละได้เลี้ยงดูรักใคร่ลูกเป็นอย่างดี ลูกยินดีและมีความสุขในสภาพคนธรรมดาสามัญในบ้านป่าแห่งนี้ และลูกจะจงรักภักดีต่อพระมหากษัตริย์ ตลอดจนราชวงศ์แห่งประเทศสยาม และจะร่วมปกป้องประเทศให้สมกับที่พวกเราชาวรามัญที่เข้ามาอาศัยพึ่งพระบรมโพธิสมภารได้อยู่เย็นเป็นสุข ลูกขอตั้งปนิธานไว้ว่าจะจงรักภักดีต่อพระมหากษัตริย์แห่งสยามยิ่งกว่าชีวิต”
ตาพันแสง “เออลูกเหอคิดดีแล้ว เราต้องรู้จักคุณของแผ่นดินที่เราหนีร้อนมาพึ่งเย็น และรู้จักตอบแทนคุณแผ่นดินที่เราอาศัย เออ วันนี้ลูกดับแดงแต่งตัวจะไปไหนกันนะลูก จะไปเที่ยวชมนกชมไม้ ไปเที่ยวมั่งไม่พรื่อไหร อย่างไปสร้างความเดือดร้อนให้ชาวบ้าน อย่าไปเกเร อย่าตามนายยอดทอง ให้ปรึกษานายสีแก้วแกเป็นคนสุขุม
แขไข “ลูกขออนุญาติไปเที่ยวตามหมู่บ้านและเข้าไปในป่าเก็บของป่าบ้าง ลูกไม่ไปทำความเดือดร้อนให้ใครหร๊อก ลุงทองแกก็อวดเบ่งบ้าง ไม่มีใครถือสาแกหรอก ไม่มีใครรังเกียจ เขามองลุงทองเป็นคนตลกๆเท่านั้น”
ยายศรี “ไปแหละลูกแต่ก่อนไปแม่อิสอนสักหีด เตือนสติเอาไว้มั่ง พอหอมปากหอมคอ
ฟังลูกฟัง แม่จะสั่งลูกแก้ว
เป็นสาวแล้ว ต้องรู้จักรักษา
ศักดิ์ศรีหญิง แม่ท้วงติงลูกยา
อย่าให้ท่า กับผู้ชายพายเรือ
เจรจา ให้กิริยาสุภาพ
อย่าพูดหยาบ นะแม่คุณบุญเหลือ
คนยากไร้ แม่จงได้จุนเจือ
ช่วยเหลือคน แม่จะได้ผลบุญ
ชายเกี้ยวพา แม่จงอย่าหุนหัน
คารมนั้น จะช่วยได้ไม่ศูนย์
คำคมคาย จงพูดให้เป็นคุณ
ดีใส่คน จะเป็นคนเจริญ
ชายเกี้ยวบ้าง ก็ช่างเขาเถิดลูก
แก้ให้ถูก ลูกจะได้หายเขิน
ลูกอย่าแรง อย่าพูดแทงใจเกิน
อย่าพูดเพลิน เหมือนชวนเชิญชายชม
หากเจอชาย หวังจะไว้เคียงคู่
ให้แม่หนู จงดู ความเหมาะสม
ฟังพูดจา เขาสรรหาคำชม
อย่าหลงลม เชื่อคารมผู้ชาย
ชายทายทัก ลูกรักจงผูกมิตร
ผูกน้ำจิตร ไม่ใช่เรื่องเสียหาย
ดูไปก่อน อย่าริรักมักง่าย
หากออกลาย จงค่อยๆถอยหนี
หญิงสาวๆ เปรียบเหมือนกับข้าวสาร
ทำหกพ่าน ข้าวสารจะเสียศรี
ทำตกดิน จะเน่าสิ้นเสียที
มีราคี หมดราคาค่าคน
ชายหรือหญิง หวังแอบอิงครองคู่
ดูแม่ดู ไม่ดีหนูอย่าสน
พิจารณา หาคุณค่าของคน
มีหรือจน ชั่วหรือดีมากหลาย
หญิงข้าวสาร คำโบราณเขาว่า
ฟังไว้ต้า เดี๋ยวพลาดท่าเสียหาย
ชายข้าวเปลือก ทำตกงอกง่าย
ตกที่ไหน งอกไวขยายพันธุ์
จำเถิดหนู ยอดพธูของแม่
เป็นเพชรแท้ มาอยู่แค่สามัญ
เชื้อขัตติยะ ของหงสารามัญ
จงเชื่อมั่น สายเลือดขัตติยา
จงอ่อนน้อมถ่อมตนกับทุกคนทั่ว สงวนตัวถนอมศักดิ์จงรักษา
ซ่อนอาวุธสุดคมยามพกพา แม้นคับขันจึงชักมารักษาตัว
ไปเถิดไปเที่ยวป่าพนาสัณฑ์ กลับให้ทันเคหาก่อนฟ้าสลัว
ให้โชคดีมีชัยภัยไกลตัว แม่ทูนหัวแพ้พระจงชนะมาร ”
แขไข “ค่ะคุณแม่ ลูกจะไม่เหลวไหล ค่ะ ไปละนะ คุณพ่อคุณแม่”
ตาพันแสง “ ไปเถอะลูก ให้เจริญ” ให้ อายุ วรรณัง สุขขัง พลัง นายแก้วนายทองดุแลหลานดีๆ” (ถอดรูปแขไข, แก้ว,ทอง เข้าโรง “ พวกรูปตาว่าบท
“ตาพันแสงยายศรีมีความสุข สองตายายไม่มีทุกข์ให้เศร้าหมอง
นรากรมอญไทยในปกครอง ช่วยสอดส่องปกปักรักษาเขตุ
ลูกบุญธรรมนั้นเล่าเจ้ากล้าแข็ง มีฤทธิ์แรงระบือเลื่องลือเดช
พวกโจราไม่หาญกล้ามาก่อเหตุ สมดังเจตน์ประสงค์จำนงค์หมาย
นิทานหนังยังมีอีกมากมาย ตั้งตายายเจ้าตำบลสนองคนดู “
(รูปตายายเข้าจอ ออกรูปแขไข แก้ว ทอง เดินนาดแขนตามหลังกันผ่านจอหนึ่งครั้งหรือสองครั้งแล้วปักรูปหันเข้าหากัน เล่นตามบทต่อไป)
แขไข “ลุงยอดทอง ลุงสีแก้ว ตอนนี้เดินอยู่ในป่าไม้ร่มรื่นดี เรามาขับร้องกลอนให้สบายสบายใจดีไหม
ยอดทอง “ ดีน้อง ดีๆแล้วอิว่ากลอนไหรดีละ ว่าต่อกลอนกันก็ได้ หนุกดี หนุกดี”
แขไข “ลองว่ากลอนสี่ดูนะคะ ลุงทองกับลุงแก้วผลัดกันต่อ ก็แล้วกันคะ”
“ แดดร่มลมอ่อน แรมรอนป่ารก
ยอดทอง ชมไม้ชมนก นั่นหัวครกครั่ง
เม็ดดำเต้าแดง มั่นแดงยั่งๆ
แขไข สีมันสวยจัง เก็บไปฝากยายศรี
มะม่วงหิมพาน ตำนานเขามี
สีแก้ว ขยายพันธ์มานี่ จากป่าหิมพาน
หลายชื่อต่างที่ มากมีกล่าวขาน
เล็ดล่อเรียกกัน กาหยูกาหยี
ยาร่วงก็เรียก สำเนียกต่างที่
แขไข นั่นฝูงชนี อยู่ปลายไม้ใหญ่
นั่นลิงตัวใหญ่ ทำหลอกกลอกตา
ยอดทอง นั่นอ้ายมูสัง ทองลืมพาหมา
ฉุกให้หมาล่า จับพาคั่วกลิ้ง
แขไข เขาเรียกชะมด มันเกือบหมดพันธุ์
อย่าไปฆ่ามัน ให้อยู่คู่ป่า
นั่นนกเขาเปล้า เกรียวกราวปลายหว้า
บ้างจับคู่พา เสียงออดพลอดรัก
ยอดทอง นกเหมียหาคู่ นกผู้ทายทัก
ทำเจ้าชู้ยักษ์ คึกคักกรีดกราย
แขไข เกี้ยวพาราศี ต้องมีดีบ้าง
ให้ถูกทาง อย่าให้หญิงเสียหาย
เข้าทางผิด เดี๋ยวชีวิตจะวาย
ยอดทอง ทองยอดชาย ยอมถวายชีวิต
แขคนสวย ทองต้องช่วยป้องกัน
ใคควั่นๆ เดี๋ยวทองแทงด้วยกริช
แขไข ชมไม้ต่อ นั่นหลุมพอต้นใหญ่
ยอดทอง ข้างโคนไทร นั่นมันกออุตพิษ
แขไข นั่นไม้ไหร ลุงแก้วเหอหลายต้นติดๆ
สีแก้ว ต้นหมากโอน งอกชิด ต่อติดเป็นกลุ่ม
นั่นเตาร้าง งอกขึ้นข้างเตาผี
กล้วยเถื่อนมี ขึ้นข้างที่อีเหนา
แขไข นั่นต้นยูง มันขึ้นสูงลิบๆ
มีหลายสิบ ปะปนกับต้นกันเกรา
มะปรางสุกปลั่ง มีหวังแล้วเรา
ยอดทอง ใส่พายเอา ไปฝากยายฝากตา
ลูกตอลูกเนียง กเหรียงเอาใส่พก
สีแก้ว อย่าลกๆ น้องเหอ ในรกในป่า
กระทิงวิ่งมา ดูผิดสังเกต
กระจงกระเจา นกเขานกเปล้า
ลิงค้างเกรียวกราว โฉฉาวบอกเหตุ
แขไข “หรือหนีเภทภัยมา ลุงแก้วเหอบรรดาสัตว์
หรือเสือสิงห์วิ่งไล่ล่าในป่าชัฎ จึงฝูงสัตว์พลัดพรายกระจายหนี
ให้หนูเบสต์ดูบันทึกของคุณปู่ เบสต์บอกว่า " ต้องอ่านให้น้องบอสฟัง" ค่ะ
ตอนนี้นังหัดถักเปียให้คุณป้า ผมยุ่งหมดแล้วค่ะ