นาม พยัญชนะการานต์

พยัญชนะการานต์ รฺ, นฺ และ สฺ

  1. อิรฺ, อุรฺ
  2. อินฺ
  3. อสฺ, อิสฺ, อุสฺ


1. พยัญชนะ รฺ การานต์ มีไม่กี่คำที่ลงท้ายด้วย รฺ ในที่นี้ขอเสนอคำที่ลงท้ายด้วย อิรฺ และ อุรฺ

การแจกนามเหล่านี้มีหลักง่ายๆ ว่า ถ้าวิภักติเป็นพยัญชนะ ให้ยืดเสียงสระก่อน  ส่วนกรรตุการก เอกพจน์นั้น ยืดเสียงสระแล้ว สฺ ที่เป็นวิภักติก็หายไปด้วย ส่วนอื่นๆ ก็แค่นำการานต์ (รฺ) ไปสนธิกับตัววิภักติเท่านั้นเอง

ตัวอย่างการแจกนาม รฺ การานต์ คำว่า คิรฺ (สตรี) เสียง และ ปุรฺ (สตรี) เมือง  ดังนี้

..

..

  คิรฺ (गिर्)

..

 ...

..

 ปุรฺ (पुर्)

..

..

เอกพจน์

  ทวิพจน์

  พหูพจน์

 ...

 เอกพจน์

  ทวิพจน์

  พหูพจน์

กรรตฤ

คีรฺ

  คิเรา

  คิรสฺ

 ...

 ปูรฺ

  ปุเรา

  ปุรสฺ

อาลปนะ

คีรฺ

  คิเรา

  คิรสฺ

 ...

 ปูรฺ

  ปุเรา

  ปุรสฺ

กรรม

คิรมฺ

  คิเรา

  คิรสฺ

 ...

 ปุรมฺ

  ปุเรา

  ปุรสฺ

กรรณ

คิรา

  คีรฺภฺยามฺ

  คีรฺภิสฺ

 ...

 ปุรา

  ปูรฺภฺยาม

  ปูรฺภิสฺ

สัมประทาน

คิเร

  คีรฺภฺยามฺ

  คีรฺภฺยสฺ

 ...

 ปุเร

  ปูรฺภฺยาม

  ปูรุภฺยสฺ

อปาทาน

คิรสฺ

  คีรฺภฺยามฺ

  คีรฺภฺยสฺ

 ...

 ปุรสฺ

  ปูรฺภฺยาม

  ปูรุภฺยสฺ

สัมพันธ

คิรสฺ

  คีโรสฺ

  คีรามฺ

 ...

 ปุรสฺ

  ปุโรสฺ

  ปุรามฺ

อธิกรณ

คิริ

  คีโรสฺ

  คีรฺษุ

 ...

 ปุริ

  ปุโรสฺ

  ปูรฺษุ

กลุ่มนี้ไม่มีอะไรยาก แต่โปรดสังเกตว่า มี คิรสฺ, ปุรสฺ ในหลายการก เมื่อต้องแปลให้ระวังให้ดี อาจแปลออกมาผิดความหมายได้ง่ายๆ

ส่วน คีรฺ และ ปูรฺ นั้น เมื่อนำไปใช้ อาจสนธิกับพยัญชนะเสียงไม่ก้อง รฺ ก็จะกลายเป็น สฺ ตามระเบียบนะครับ

2. นามที่ลงท้ายด้วย นฺ ในรูปที่ลงท้าย อินฺ ซึ่งมักเป็นคำที่ลงปัจจัยตัทธิต (เพื่อบอกว่า ผู้มี..) เช่น โภค+อินฺ = โภคินฺ, ภาคฺ + อินฺ = ภาคินฺ, ปกฺษ + อินฺ = ปกฺษินฺ ฯลฯ คำเหล่านี้มีมาก. นอกจากนี้ยังมีคำที่ลงท้ายด้วยปัจจัย วินฺ และ มินฺ ในความหมายเดียวกัน (พบได้น้อย). พบเฉพาะนามเพศชาย และเพศกลาง. ส่วนเพศหญิงไม่ปรากฏคำลงท้ายอินฺ เพราะจะลงท้าย อินี แทน (คือ อินฺ + อี นั่นเอง) เช่น ธนินฺ (ปุ.) ธนินี (ส.)

การแจกรูป มีกติกานิดหน่อย  คือ

  • ก. ลบ นฺ หน้าวิภักติที่เป็นพยัญชนะ
  • ข. การกที่ 1 เอกพจน์ เพศชาย ให้ยืดเสียงสระท้ายเพื่อชดเชยเสียง นฺ ที่ลบไป
  • ค. อาลปนะ ไม่ยืดเสียง ไม่ลบ นฺ .  ลงวิภักติ สฺ แล้วลบ สฺ ทิ้ง

ตัวอย่าง ธนินฺ เพศชาย และเพศกลาง  แปลว่า ผู้ร่ำรวย (เมื่อใช้เป็นนาม) หรือ ร่ำรวย (เมื่อใช้เป็นคุณศัพท์ หรือคำขยายนาม)

..

..

  ธนินฺ (ปุ.)

  ..

..

  ธนินฺ (นปุ.)

  ..

..

 เอกพจน์

  ทวิพจน์

  พหูพจน์

   เอกพจน์

  ทวิพจน์

  พหูพจน์

กรรตฤ

 ธนี

  ธนิเนา

  ธนินสฺ

   ธนิ

  ธนินี

  ธนีนิ

อาลปนะ

 ธนินฺ

  ธนิเนา

  ธนินสฺ

   ธนิ

  ธนินี

  ธนีนิ

กรรม

 ธนินมฺ

  ธนิเนา

  ธนินสฺ

   ธนิ

  ธนินี

  ธนีนิ

กรรณ

 ธนินา

  ธนิภฺยามฺ

  ธนิภิสฺ

   --

  -- เหมือนกัน--

  --

สัมประทาน

 ธนิเน

  ธนิภฺยามฺ

  ธนิภฺยสฺ

   --

  -- เหมือนกัน--

  --

อปาทาน

 ธนินสฺ

  ธนิภฺยามฺ

  ธนิภฺยสฺ

   --

  -- เหมือนกัน--

  --

สัมพันธ

 ธนินสฺ

  ธนิโนสฺ

  ธนินามฺ

   --

  -- เหมือนกัน--

  --

อธิกรณ

 ธนินิ

  ธนิโนสฺ

  ธนิษุ

   --

  -- เหมือนกัน--

  --

* อย่าลืมว่า เฉพาะ 2 การกแรก และอาลปนะ ของเพศกลางเท่านั้นที่วิภักติ (-มฺ -อี -อิ) ต่างจากเพศชาย ที่เหลือเหมือนกันหมด

3. นาม ลงท้ายด้วย อสฺ อิสฺ และ อุสฺ คำเหล่านี้ส่วนใหญ่เป็นเพศกลาง  การแจกมีหลักดังนี้

ก. ถ้าเป็นเพศชาย หรือหญิง (ซึ่งพบมีน้อยมาก และแจกเหมือนกัน) การกที่ 1 เอกพจน์ ให้ยืดเสียงสระท้าย จาก อะเป็นอา

ข. เพศกลาง กรรตุการก กรรมการก พหุ ให้ยืดเสียงสระท้าย แล้วแทรกอนุสวาระ 

ตัวอย่าง การแจกนาม มนสฺ (นปุ.) ใจ,  หวิสฺ นปุ.) เครื่องสังเวย, ธนุสฺ  (นปุ.) คันธนู

..

 ..

 มนสฺ

 ..

..

 หวิสฺ

 ..

 ..

 ธนุสฺ

 ..

..

 เอกพจน์

 ทวิพจน์

 พหูพจน์

 เอกพจน์

 ทวิพจน์

 พหูพจน์

 เอกพจน์

 ทวิพจน์

 พหูพจน์

กรรตฤ

 มนสฺ

 มนสี

 มนำสิ

 หวิสฺ

 หวิษี

 หวีºษิ

 ธนุสฺ

 ธนุษี

 ธนูºษิ

อาลปนะ

 มนสฺ

 มนสี

 มนำสิ

 หวิสฺ

 หวิษี

 หวีºษิ

 ธนุสฺ

 ธนุษี

 ธนูºษิ

กรรม

 มนสฺ

 มนสี

 มนำสิ

 หวิสฺ

 หวิษี

 หวีºษิ

 ธนุสฺ

 ธนุษี

 ธนูºษิ

กรรณ

 มนสา

 มโนภฺยามฺ

 มโนภิสฺ

 หวิษา

 หวิรฺภฺยาม

 หวิรฺภิสฺ

 ธนุสา

 ธนุรฺภฺยามฺ

 ธนุรฺภิสฺ

สัมประทาน

 มนเส

 มโนภฺยามฺ

 มโนภฺยสฺ

 หวิเษ

 หวิรฺภฺยาม

 หวิรฺภฺยสฺ

 ธนุเส

 ธนุรฺภฺยามฺ

 ธนุรฺภฺยสฺ

อปาทาน

 มนสสฺ

 มโนภฺยามฺ

 มโนภฺยสฺ

 หวิษสฺ

 หวิรฺภฺยาม

 หวิรฺภฺยสฺ

 ธนุสสฺ

 ธนุรฺภฺยามฺ

 ธนุรฺภฺยสฺ

สัมพันธ

 มนสสฺ

 มนโสสฺ

 มนสามฺ

 หวิษสฺ

 หวิโษสฺ

 หวิษามฺ

 ธนุสสฺ

 ธนุโษสฺ

ธนุสฺามฺ

อธิกรณ

 มนสิ

 มนโสสฺ

 มนะสุ,

มนสฺสุ

 หวิษิ

 หวิโษสฺ

 หวิะษุ,

หวิษฺษุ

 ธนุสิ

 ธนุโษสฺ

 ธนุะษุ,

ธนุษฺษุ,

ง. คำนามเพศชาย องฺคิรสฺ (ชื่อฤษี) แจกดังนี้(นามเพศหญิงก็แจกแบบนี้)

..

..

  มนสฺ

..

..

 เอกพจน์

  ทวิพจน์

  พหูพจน์

กรรตฤ

 องฺคิราสฺ

  องฺคิรเสา

  องฺคิรสสฺ

อาลปนะ

 องฺคิรสฺ

  องฺคิรเสา

  องฺคิรสสฺ

กรรม

 องฺคิรสมฺ

  องฺคิรเสา

  องฺคิรสสฺ

กรรณ

 องฺคิรสา

  องฺคิโรภฺยามฺ

  องฺคิโรภิสฺ

สัมประทาน

 องฺคิรเส

  องฺคิโรภฺยามฺ

  องฺคิโรภฺยสฺ

อปาทาน

 องฺคิรสสฺ

  องฺคิโรภฺยามฺ

  องฺคิโรภฺยสฺ

สัมพันธ

 องฺคิรสสฺ

  องฺคิรโสสฺ

  องฺคิรสามฺ

อธิกรณ

 องฺคิรสิ

  องฺคิรโสสฺ

  องฺคิรสฺสุ,

องฺคิระสุ

จ. คุณศัพท์ที่ลงท้ายแบบนี้ ได้แก่ สุมนสฺ (ผู้มีใจดี) ทีรฺฆายุสฺ (ผู้มีอายุยืน) แจกตามเพศในแบบที่ให้ไว้

ศัพท์<p>
</p><p>ธาตุ</p><p>√สญฺชฺ (สชติ, มักใช้ สชฺชเต เป็นกรรมวาจก แทนที่ สชฺยเต) ยึดติด แขวน (เมื่อใช้เกี่ยวกับความคิด จะใช้กับการกที่ 7)</p><p>นาม</p><p>

</span></p>

  • อปฺสรสฺ ส. นางอัปสร
  • อุรฺวศี ส. ชื่อนางอัปสรตนหนึ่ง
  • กฺษิติป ปุ. พระราชา
  • คิรฺ ส. เสียง, เพลง
  • จกฺษุสฺ นปุ. ตา
  • จนฺทฺรมสฺ ปุ. ดวงจันทร์
  • จาร ปุ. สายลับ
  • ชฺยา ส. สายธนู
  • ชฺโยติสฺ นปุ. เแสง, ดาว
  • ตฑาค ปุ. สระ บ่อน้ำ
  • ทฺวารฺ ส. ประตู
  • ธนุสฺ นปุ. คันธนู
  • นาลี ส. คู ท่อ คลอง
  • ปยสฺ นปุ. นม น้ำ
  • ปุรฺ ส. เมือง
  • ปุรูรวสฺ ปุ. ชื่อบุคคล
  • ปฺราณินฺ ปุ. สัตว์โลก (ปฺราณ + อินฺ)**
  • ภรตขณฺฑ ปุ. อินเดีย
  • มนสฺ นปุ. ใจ
  • มนฺตฺรินฺ ปุ. มนตรี (มนฺตฺร+ อินฺ)**
  • ยชุสฺ นปุ. คัมภีร์ยุชรเวท, บทสวดในพิธีสังเวย
  • ยศสฺ นปุ. ยศ ชื่อเสียง
  • วณิชฺ ปุ. พ่อค้า
  • วยสฺ นปุ. อายุ วัย
  • สุมนสฺ ส. ดอกไม้
  • สูรฺย ปุ. พระอาทิตย์
  • สฺถาน นปุ. สถานที่ ตำแหน่ง มั่นคง
  • สฺวามินฺ ปุ. เจ้า เจ้าของ (สฺวา+มินฺ)**
  • หวิสฺ นปุ. เครื่องสังเวย

คุณศัพท์

  • อากฺฤษฺฏ, ส. -อา* (กริยาย่อยของ √กฺฤษฺ + อา) โน้ม, ก่ง
  • ตปสฺวินฺ มีทุกข์, กำลังทำตบะ (ปุ. ดาบส) (ตปสฺ+วินฺ)
  • เตชสฺวินฺ กล้าหาญ (เตชสฺ+วิน)**
  • ปฺรถม, ส. -อา ที่หนึ่ง, ปฐม
  • มฺฤต, ส. -อา (กริยาย่อยของ √มฺฤ, √มฺฤ+ต) ตายแล้ว, ตกแล้ว
  • สฺถิต, ส. -อา (กริยาย่อยของ √สฺถา, √สฺถา+อิ+ต) ยืนอยู่, ยืนแล้ว

*หมายความว่า ปุ. และ นปุ ใช้แบบคำแรก, ส่วน สตรี. ให้เติมสระอาท้ายคำ (= ปุ.นปุ. อากฺฤษฺฏ, ส. อากฺฤษฺฏา) ต่อไปจะใช้แบบนี้ตลอด
** โปรดสังเกต อินฺ, วินฺ, มินฺ เป็นปัจจัย

ศัพท์ไม่แจกรูป

  • ไว  จริงๆ, แน่แท้


<hr><p>แบบฝึก</p><p>1. แปลสันสกฤตเป็นไทย</p><p>
</p>2. แปลไทยเป็นสันสกฤต
<ol>

  • จงเร่งเสียงในการสวดสรรเสริญ(ใช้ स्तोत्र นปุ. สัมประทานการก)แห่งพระหริ
  • ในเมืองทั้งหลายของอินเดีย พ่อค้าผู้ร่ำรวยและนักรบผู้กล้าหาญ อาศัยอยู่
  • บทสวดสรรเสริญของปุรูรวสฺ ถูกขับร้องแล้วโดยกาลิทาส
  • พระราชารับสั่ง(√ชฺญา+อา, บอกเหตุ.) แล้วว่า จงให้เรียกมนตรีของเรา
  • จิตใจทั้งหลายของนักพรตทั้งหลาย (ตปสฺวินฺ) จะต้องไม่ยึดติด (√สญฺชฺ) กับความร่ำรวย (ใช้ ศฺรี อธิกรณการก เอก.)
  • ในตอนกลางคืน ดวงจันทร์ให้แสงแก่สัตว์โลกทั้งปวง
  • บุคคลพึงสังเวยแด่เทพทั้งหลาย (ไม่ต้องใส่รูปประธาน)
  • อัปสรทั้งหลายนำไปแล้ว ซึ่งนักรบทั้งหลาย ผู้ตายแล้วในสนามรบ สู่สวรรค์ (พยายามแยกวรรคให้ดี)
  • ด้วยอายุ มิใช่ด้วยความรู้ ในบรรดาพี่น้องชายทั้งหลาย พระศิวะเป็นผู้เจริญที่สุด (ชฺเยษฺฐ)
  • เทพทั้งหลายย่อมดำรงอยู่โดยเครื่องสังเวยทั้งหลาย
  • พ่อค้าปรารถนาสมบัติ นักรบปรารถนาชื่อเสียง นักบวชปรารถนาความหลุดพ้น

    • </ol>