ภูมิปัญญาบรรพชนที่ทรงคุณค่า

คงไม่มีใครที่ไม่รู้จักสมุดนะคะ  แต่ถ้าเป็น สมุดไทย  เพื่อนๆ พอจะทราบไหมค่ะว่าหมายถึงอะไรและมีความแตกต่างจากสมุดที่เราใช้กันในปัจจุบันอย่างไร 

สมุดไทย

     สมุดไทย  คือ  สมุดรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า  ทำด้วยกระดาษข่อยแผ่นยาวๆ หน้าแคบ  พับทางขวางทบกลับไปกลับมาคล้ายผ้าจีบ  มีทั้งชนิดกระดาษขาวและกระดาษดำ  โดยมีชื่อเรียกต่างๆ กัน เช่น  สมุดข่อย  สมุดไทย  สมุดไทยดำ  สำหรับในภาคใต้เรียกว่าสมุดไทยว่า  หนังสือบุด
     คำว่า  บุด  ในภาษาถิ่นใต้  อาจมีรากศัพท์มาจากภาษาสันสกฤตว่า  ปุสตก  และภาษาบาลีว่า  โปตถก ซึ่งหมายถึง  คัมภีร์ใบลาน  ผ้าเปลือกไม้  รูปปั้น  ในภาษาชวา - มลายู  มีคำที่เกี่บวข้องกับหนังสือบุด  คือคำว่า Pustaka ซึ่งเป็นภาษาสันสกฤต  หมายถึง  หนังสือทุกประเภท  คำว่า  Perpuswakaan  หมายถึง  ห้องสมุด  คำว่า  Pustakawan หมายถึง  บรรณารักษ์     และมีคำภาษาสันสกฤตอีกคำหนึ่งว่าปุฎ  หมายถึง  การพับ ซึ่งมีลักษณะใกล้เคียงกับหนังสือบุดคือเป็นหนังสือพับเช่นเดียวกัน ( ในภาษาถิ่นใต้จะออกเสียงคำว่า  สมุด  เป็น  มุด  จึงอาจกลายเป็น บุด ในเวลาต่อมา)  
     สมุดไทย  หรือ  หนังสือบุด  ของภาคใต้โดยทั่วไปมีหลายขนาด  แต่ละขนาดจะสัมพันธ์กับเนื้อหาที่เขียน  เช่น  ถ้าใช้บันทึกวรรณกรรมประเภทศาสนาจะเป็นหนังสือพระมาลัย  โดยจะบันทึกอักษรขอมบาลีหรือขอมไทย  มีความกว้างประมาณ  15-20 เซนติเมตร  ยาวประมาณ  70  เซนติเมตร  สำหรับนิทานชาดก  นิทานประโลมโลก  ตำนาน  พงศาวดาร  หรือตำราดูลักษณะเรือ  จะเป็นหนังสือบุดขนาดกลาง  กว้างประมาณ  10-13  เซนติเมตร  ยาวประมาณ  34-40  เซนติเมตร  และเรื่องตำรายาหรือคาถาอาคมจะนิยมบันทึกลงหนังสือบุดขนาดเล็ก  เป็นต้น

     ในปัจจุบันสมุดไทย  หรือ  หนังสือบุด  ได้ถูกทำลายหรือสูญหายไปเป็นจำนวนมาก  ซึ่งเป็นที่น่าเสียดายมากค่ะ  ถ้าเพื่อนๆ ท่านไหนสนใจหรืออยากเห็นหนังสือบุดสามารถมาชมได้ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ  ชุมพร  ได้ทุกวันทำการค่ะ

เอกสารอ้างอิง

- สถาบันทักษิณคดี มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ   สงขลา. สารานุกรมวัฒนธรรมภาคใต้      พ.ศ.2529  เล่ม  10. กรุงเทพฯ : อมรินทร์การพิมพ์, 2529.