มิใช่ง่ายหรอกที่จะมีนักวิจัยสักคนไปเก็บข้อมูลสัมภาษณ์ชาวบ้านนักต่อสู้เพื่อสิทธิชุมชนของพวกเขา ขนาดคนทั่วไปที่เราจะไปขอสัมภาษณ์ เขาอาจจะไม่มีเวลาและไม่ค่อยเต็มใจเท่าไหร่ และนี่คือชาวบ้านกลุ่มที่รู้สึกว่าไม่ได้ความยุติธรรมจากโครงการพัฒนาของรัฐ พวกเขาจึงรู้สึกไว้วางใจใครที่เข้ามาหาพวกเขาได้ยากมาก หากว่าเราไม่มีความเกื้อกูลกันด้วยความบริสุทธิ์ใจมาก่อน คงไม่มีวันนี้ค่ะ จึงต้องขอฝากบอกนักวิจัยที่จะเก็บข้อมูลจากชาวบ้านที่เต็มไปด้วยความเดือดร้อนในลักษณะแบบนี้ว่าขอให้วางใจและวางตนอยู่ในเรือลำเดียวกับเขา จนพวกเขาเข้าใจในความจริงใจของเรา เราจึงจะพูดคุยกับพวกเขาได้ อย่าเพียงแต่คิดจะเอาข้อมูลแล้วเดินจากไป ไม่เช่นนั้น มันก็คืองานวิจัยที่เป็นข้อมูลสำหรับอยู่บนหิ้ง แต่ไม่ใช่งานวิจัยที่เปิดให้เสียงชาวบ้านมีชีวิตมีตัวตนบอกเล่าเรื่องราวการต่อสู้ของพวกเขา

หลังจากกลับจากการลงพื้นที่ภาคใต้ เพื่อไปเก็บข้อมูลการสัมภาษณ์ชาวบ้านกลุ่มอนุรักษ์ทรัพยากรธรมชาติและสิ่งแวดล้อมมาได้สัปดาห์กว่า ทุกวันหลังเลิกงานและช่วงวันหยุดสุดสัปดาห์ ข้าพเจ้าจะต้องใช้เวลาที่เหลือเพียงไม่กี่ชั่วโมงในแต่ละวันก่อนที่จะเข้านอน ถอดบทเรียนกระบวนการต่อสู้เพื่อสิทธิชุมชนของพวกเขา  งานที่ทำไม่ได้เงิน ไม่ได้กล่อง แต่ทำเป็นของขวัญแห่งอุดมการณ์ 


ในความเป็นจริงแล้ว ข้าพเจ้าเดินทางลงพื้นที่นับครั้งไม่ถ้วน และติดตามความเคลื่อนไหวของกลุ่มอนุรักษ์ฯ โดยร่วมเดินทางไปยื่นข้อเรียกร้องในสถานที่ราชการต่าง ๆ หลายแห่ง แต่ก็ยังไม่เคยพูดคุยสัมภาษณ์ชาวบ้านนักต่อสู้อย่างเป็นเรื่องเป็นราวเลย ยกเว้นพี่แกนนำที่เราคุยกันบ่อย จนเกินเลยคำว่าสัมภาษณ์ 

   


       

ศาลาที่ชาวบ้านกลุ่มอนุรักษ์ฯ ปลูกเพื่อแสดงความเป็นเจ้าของที่ดินสาธารณะของประชาชน

                                           ปกป้องมิให้เอกชนรายใดมามั่วนิ่ม

        วิธีการของเอกชนที่มักจะทำกันคือซื้อที่ดินโอบล้อมที่ดินสาธารณะเพื่อฮุบที่ดินสาธารณะไว้



ข้าพเจ้าไม่ใช่นักวิจัยที่ทำเป็นอาชีพ (ทำงานประจำด้านกฎหมาย)  แต่เชื่อในความเป็นมืออาชีพของตนเองจากการที่ศึกษานพลักษณ์ และนำนพลักษณ์มาใช้ในกระบวนการแลกเปลี่ยนเรียนรู้อยู่เสมอ  ประกอบกับความรู้ในงานวิจัยภาคสนาม จึงทำให้การทำงานวืจัยด้านสิทธิชุมชนนี้มีความละมุนละไม ใส่ใจในความทุกข์ ความเดือดร้อนของกลุ่มเป็นหลัก กล่าวคือข้าพเจ้าร่วมติดตามไปกับกลุ่มหลายครั้ง   ที่มีการเคลื่อนไหว โดยช่วยเหลืองานด้านเอกสาร    และเรื่องที่เกี่ยวกับกฎหมายเท่าที่จะช่วยได้ให้กับกลุุ่มก่อน ตลอดระยะเวลา ๑ ปีที่ผ่านมานี้ และเพิ่งจะขออนุญาตสัมภาษณ์พี่ ๆ น้อง ๆ นักเคลื่อนไหวอย่างจริงจังเมื่อเร็ว ๆ นี้เอง


มิใช่ง่ายหรอกที่จะมีนักวิจัยสักคนไปเก็บข้อมูลสัมภาษณ์ชาวบ้านนักต่อสู้เพื่อสิทธิชุมชนของพวกเขา  ขนาดคนทั่วไปที่เราจะไปขอสัมภาษณ์ เขาอาจจะไม่มีเวลาและไม่ค่อยเต็มใจเท่าไหร่  และนี่คือชาวบ้านกลุ่มที่รู้สึกว่าไม่ได้ความยุติธรรมจากโครงการพัฒนาของรัฐ พวกเขาจึงรู้สึกไว้วางใจใครที่เข้ามาหาพวกเขาได้ยากมาก หากว่าเราไม่มีความเกื้อกูลกันด้วยความบริสุทธิ์ใจมาก่อน คงไม่มีวันนี้ค่ะ  จึงต้องขอฝากบอกนักวิจัยที่จะเก็บข้อมูลจากชาวบ้านที่เต็มไปด้วยความเดือดร้อนในลักษณะแบบนี้ว่าขอให้วางใจและวางตนอยู่ในเรือลำเดียวกับเขา จนพวกเขาเข้าใจในความจริงใจของเรา เราจึงจะพูดคุยกับพวกเขาได้ อย่าเพียงแต่คิดจะเอาข้อมูลแล้วเดินจากไป ไม่เช่นนั้น มันก็คืองานวิจัยที่เป็นข้อมูลสำหรับอยู่บนหิ้ง แต่ไม่ใช่งานวิจัยที่เปิดให้เสียงชาวบ้านมีชีวิตมีตัวตนบอกเล่าเรื่องราวการต่อสู้ของพวกเขา

  

การทำงานที่พึ่งพาอาศัยกัน เริ่มจากเราช่วยอะไรได้ช่วยเขาก่อน ในที่สุด เราก็ได้รับความร่วมมือกลับมา  ข้าพเจ้ารู้สึกว่าเราคือพี่น้องกัน

 

ทุกคนให้ความร่วมมือดีมาก เล่าถึงจุดเริ่มต้นของการเข้ามาต่อสู้ด้วยหัวใจแห่งความเสียสละ


ปลูกต้นสนบนชายหาดเพื่อแสดงให้เห็นว่านี่คือพื้นที่สาธารณะ มิใช่ที่ดินเอกชน

ชาวบ้านเสี่ยงในการต่อสู้ทุกรูปแบบเพื่อที่จะได้ที่ดินสาธารณะกลับคืนมาจากผู้ที่ฉกฉวยโอกาส


จุดเริ่มต้นของพวกเขา ไม่ได้เข้าใจกฎหมายอะไรมากมายนัก ทันทีที่รัฐธรรมนูญ พ.ศ. ๒๕๔๐ ประกาศบังคับใช้ แกนนำยุคแรก ๆ ก็เผยแพร่ประชาสัมพันธ์สิทธิชุมชนของชาวบ้านในฐานะเจ้าของทรัพยากร และบอกปากต่อปากว่าทุกคนมีสิทธิชุมนุมด้วยความสงบโดยปราศจากอาวุธ  แน่นอนว่าสิทธิชุมชนเพิ่งได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการในรัฐธรรมนูญฉบับนี้ เจ้าหน้าที่รัฐบางคนยังทำเหมือนไม่ยอมรับการบังคับใช้ดังกล่าว ชาวบ้านจึงต้องต่อสู้อย่างทุลักทุเลเต็มทน  


พวกเขาต้องช่วยกันออกเงินจัดเวทีประชาสัมพันธ์ให้ความรู้ชาวบ้านด้วยกันเองว่าพวกเขามีสิทธิตามรัฐธรรมนูญในเรื่องอะไรบ้าง  ชาวบ้านสูงวัยท่านหนึ่งบอกว่าเมื่อก่อนกลัวตำรวจมาก ห้ามอะไรเราก็เชื่อเข้าใจว่าตำรวจคือกฎหมาย  สมัยก่อนชาวบ้านจะเดินทางไปชุมนุม ตำรวจก็ตั้งด่านตรวจบัตรประชาชน ทำให้เกิดความไม่สะดวกแก่ประชาชนที่จะเดินไปฟังเวทีชุนนุมคัดค้านโครงการพัฒนาของเอกชนที่รัฐสนับสนุน ตอนนั้น เราเข้าใจว่าตำรวจทำได้ แต่พอเข้าใจเรื่องสิทธิชุมนุมมากขึ้น ก็รู้แล้วว่าตำรวจทำแบบนั้นไม่ถูก เป็นการละเมิดสิทธิของพวกเขา ชาวบ้านมีสิทธิชอบธรรมในการชุมนุมอย่างสงบโดยปราศจากอาวุธ


ข้อสังเกตที่สำคัญที่มองเห็นได้ชัดเจนคือกลุ่มนี้ใช้เงินของตัวเองในการเคลื่อนไหวเรียกร้องสิทธื การที่ชาวบ้านช่วยเหลือตนเองโดยไม่รับแหล่งเงินทุนสนับสนุนจากองค์กรใด หรือจาก NGO ใด ทำให้พลังการต่อสู้ของชาวบ้านบริสุทธิ์ปราศจากการแทรกแซงจากภายนอก


                        

                   

พวกเขาเชื่อว่าการต่อสู้เพื่อสิทธิชุมชนจะต้องยืนบนลำแข้งตนเอง  หลายคนที่ข้าพเจ้าสัมภาษณ์ล้วนแล้วแต่อายุไม่ต่ำกว่าเจ็ดสิบปี พวกเขาต่อสู้ตั้งแต่แรกที่โครงการพัฒนาของรัฐเข้ามา ซึ่งตอนเริ่มต้นต่อสู้เมื่อสิบกว่าปีที่ผ่านมานั้นก็อายุมากแล้ว แต่พวกเขาอยากสู้เพื่อลูกหลานของพวกเขา


เรื่องเล่าของพวกเขายังมีอีกมากมาย การถ่ายทอดออกมาในแต่ละบันทึก เป็นการฝึกตนเองในการเขียนจากความเข้าใจในสิ่งที่พวกเขาเป็น สุขบางอย่างเราอาจต้องหาซื้อมาเพื่อให้เกิดความสะดวกสบาย แต่สุขที่ข้าพเจ้าไม่เข้าใจมาก่อนว่าทำไมจึงสุข วันนี้จึงเข้าใจว่ามันคือความปิติสุข สุขอุดมการณ์ที่เราทำเพื่อคนอื่น ไม่ใช่ครอบครัว ไม่ใช่ญาติพี่น้อง ไม่มีผลประโยชน์ใด ๆ ต่อกัน แต่เราทำเพราะคือหน้าที่

                                                         หน้าที่คือธรรม