นี่คือทักษะขั้นสูงยิ่งนะครับ     ผมไม่มีความเชี่ยวชาญหรอกครับ     ที่เอามาลงบันทึกนี้ก็เพื่อเชิญชวนให้ "คอ KM" ทั้งหลาย นำเอาประสบการณ์  เทคนิค เคล็ดลับ ของแต่ละท่าน     เอามาแลกเปลี่ยนกัน     เป็นการชวนกันระดมความคิด

        โดยผมจะเริ่มต้นให้นิดหน่อย

        เริ่มต้นของการบันทึก ผมจะบอกตัวเองว่าให้เขียนออกมาจากที่เราเห็น จากที่เราตีความ จากที่เราปะติดปะต่อ หรือจากลางสังหรณ์ (sixth sense) โดยไม่ต้องกังวลว่าจะถูกหรือผิด     โดยตอนที่เขียนก็บอกไว้ตรงไหนสักแห่ง ว่าไม่รับรองว่าที่เขียนนี้จะถูกต้อง นี่คือขั้นตอนของการสร้างใจที่เป็นอิสระให้แก่ตัวเอง

        อิสระจากความกังวลต่อความถูก-ผิด ยังไม่พอ     ต้องอิสระจากทฤษฎีและตำราทั้งปวงด้วย     ดังนั้นผมจะ "เผาตำรา" ทิ้งหมด     เป็นการเผาทิ้งจากสมอง จากใจ นะครับ    ไม่ได้เผาจริงๆ     ผมรักหนังสือออกจะตายไป     ภรรยาเคยถามว่ารักตำรามากกว่าเขาใช่ไหม    ทุกคนคงรู้คำตอบนะครับว่าผมตอบอย่างไร     ผมยังสงสัยไม่หายว่าการตอบโดยสัญชาตญาณแบบนี้ของผมมันเป็นมุสาวาทหรือเปล่า    

       อ้าว!  คุยกันเรื่องการบันทึกความรู้ฝังลึกอยู่ดีๆ     เลี้ยวเข้าซอยไปหาความรักฝังลึกเสียแล้ว     นี่แสดงว่าความคิดของผมมันไม่มีอิสระจริง     มันถูกพันธนาการด้วยความรักฝังลึก (ห้ามอ้วก)      ขอกลับมาเข้าเรื่องใหม่นะครับ

       ที่ว่า "เผาตำรา" หมายความว่า อย่าไปนึกถึงมัน     อย่าไปเปิดดู     ให้นึกถึงเรื่องจริงที่เกิดขึ้นแทน     เอาชีวิตจริงแทนตำรา หรือบดบังตำราให้หมด     ในขณะที่เขียนบันทึกเพื่อปลดปล่อยความรู้ฝังลึกออกมา  

       ขณะเขียน ผมจะใช้ "ยุทธการปอกหัวหอม" ครับ     ผมได้แนวคิดนี้มาจากหนังสือ Birth of the Chaordic Age แต่งโดย Dee Hock ครับ     คือผมจะบอกตัวเองว่าไอ้เจ้าความรู้ฝังลึกนี่มันอยู่ลึกเข้าไปเป็นชั้นๆ เหมือนหัวหอมนะ     แรกๆ เขียนเราก็จะเขียนส่วนที่อยู่ชั้นนอกออกมา     พอจิตนิ่ง  และมองเห็นภาพ (อดีต) ที่เกิดขึ้นจริงในกิจกรรมแจ่มชัด   เราก็จะเริ่มเห็นความรู้ฝังลึกส่วนที่อยู่ลึกเข้าไปเป็นชั้นที่ ๒  - ๓ - - -  ลึกเข้าไปได้เรื่อยๆ      บางครั้งเรานึกถึงความรู้ชั้นลึกๆ ได้รางๆ เท่านั้น  ไม่ชัดเจน     ตั้งท่าจะเขียนก็ไม่กล้าเขียน เพราะมันยังไม่ชัด     ในกรณีเช่นนี้ผมเคยพบด้วยตัวเองว่า ให้เขียนทั้งๆ ที่นึกได้ไม่ชัด     แล้วบางครั้งจะมี "เทวดามาช่วยเขียน" คือเราจะเขียนออกมาได้แบบไม่ได้ใช้การคิดแบบปกติธรรมดา      

        ถ้าเรากล้าเขียน ทั้งๆ ที่เรานึกได้ไม่ชัด     บางทีประเด็นที่เราเขียนมันช่วยนำไปสู่ประเด็นใหม่     ที่เดิมเราก็นึกไม่ถึง

       เรื่องของการบันทึกความรู้ฝังลึก นั้น     สำหรับผม มันเป็น "มหัศจรรย์แห่งจิต"     เป็นมหัศจรรย์แห่งความเป็นมนุษย์     เป็นการเรียนรู้ที่ไม่มีวันจบสิ้น

        แต่สำหรับบันทึกนี้ สิ้นไส้สิ้นพุงแล้วครับ     ขอเชิญนักบันทึกความรู้ฝังลึกทั้งหลาย     ช่วยกันแลกเปลี่ยนเทคนิค วิธีการบันทึก ความรู้ฝังลึกครับ

วิจารณ์ พานิช
๒๓ กย. ๔๙