...ไม่ยากเลย ถ้าร่วมมือกัน...
หลังจากเข้าทำงานเป็นพยาบาลปฐมภูมิ ฝันที่อยากทำงานในชุมชนก็เป็นจริง งานที่รับผิดชอบ คือ งานดูแลต่อเนื่องที่บ้าน หรือที่เราเรียกว่า “เยี่ยมบ้าน” และงานจิตเวช … ฉันจะทำงานให้ดีได้อย่างไร... นั่นเป็นความคิดแรกเมื่อรู้ว่ารับงานนี้ งานที่ทำให้มีเรื่องดีๆเกิดขึ้นและมีคุณค่าทางใจมาก งานที่ทำให้ชีวิตการเป็นพยาบาลมีคุณค่าขึ้นอีกมากมาย หลายครั้งที่ประสบการณ์ที่ผ่านเข้ามาในการทำงานแต่ละวัน เป็นแรงบันดาลใจในการเรียนรู้ โดยเฉพาะประสบการณ์ที่ประทับใจ มักจะจุดประกายในการสร้างสรรค์งานและเป็นแรงขับเคลื่อนเครื่องจักรเล็กๆ ให้สามารถทำงานต่อไป เช่นเดียวกับสิ่งที่ฉันประสบเกี่ยวกับการดูแลคนไข้ มีความคิดอย่างหนึ่ง ว่า การจะเข้าใจคนไข้ทั้ง “คน” และ “ไข้” ให้ได้ครบถ้วนหรือที่เรียกว่าการดูแลคนไข้แบบองค์รวมไม่ใช่เรื่องง่ายเลย...แต่เริ่มรู้ว่าฉันเริ่มทำได้เมื่อมีโอกาสดูแล อามีนะ
จำได้ว่าวันนั้นเป็นวันอังคาร เดือนมกราคม ปี 2555มีสายโทรศัพท์จากพี่พยาบาลจิตเวช โรงพยาบาลหนองจิก พูดขึ้นว่า “น้องเซาะฮ์ มีผู้ป่วยจากบ่อทอง admitหลายวันแล้ว ไม่มีญาติ ประเมินแล้วน่าจะมีปัญหาหาด้านสุขภาพจิต อยากให้น้องมาดูcase หน่อย”…ฉันต้องไปดูคนไข้ถึงโรงพยาบาลเลยหรือ... นั่นเป็นความคิดแรกที่ได้ยิน และตอบไปว่า“ ผู้ป่วยมีอาการยังไงพี่”พี่พยาบาลจิตเวชตอบมาว่า “ผู้ป่วย admitด้วย hyperglycemiaแต่อาการดีขึ้นแล้ว หมอplan discharge ผู้ป่วยไม่ยอมกลับ ไม่มีญาติมารับ และตอนนี้มีปัญหาเรื่องชอบถ่ายบนที่นอน บางครั้งก็โยนโน้น โยนนี่ เสียงดังรบกวนผู้ป่วยคนอื่น เป็นแบบนี้หลายวันแล้ว ” ได้ยินเช่นนั้นจึงตอบตกลงไปเยี่ยมในวันถัดไป ..... วันรุ่งขึ้น เมื่อถึงที่โรงพยาบาล พี่พยาบาลจิตเวชและนักจิตวิทยาก็พาไปพบกับผู้ป่วย แว่บแรกที่เห็น ชื่อผู้ป่วยและประวัติของผู้ป่วยก็แล่นมาในความคิดทันที...อามีนะห์เป็นคนกรุงเทพ ย้ายมาอยู่ปัตตานีพร้อมญาติที่ชื่อ โต๊ะนะห์ อามีนะห์เป็นโรคเบาหวานมานานเข้าโรงพยาบาลบ่อยๆ บางครั้งมาขอนอนที่โรงพยาบาล ชอบเดินไปเดินมา ไม่มีงานทำ บ่นไม่มีเงิน ไม่มีเสื้อผ้าตลอดเวลา .... นั่นเป็นความคิดแรก เมื่อเจอ อามีนะห์หลังจากนั้นเข้าทักทายและให้สลามตามปกติ “อัสสลามูอาลัยกุม อามีนะ”อามีนะ ก็ตอบ “วาอาลัยกุมมุสสาลาม”และถามต่อไปว่า “เป็นยังไงบ้างอามีนะ” อามีนะนิ่งเงียบ และตอบด้วยน้ำเสียง โอดครวญ ว่า“ไม่ค่อยดีเลย ไม่มีใครสนใจ เงินก็ไม่มี” อามีนะพูดแบบเดิมซ้ำๆอยู่หลายครั้ง .... นั่งพูดคุยกับอามีนะพักใหญ่ ก็กลับมาปรึกษาหารือกับทีม ว่าจะช่วยเหลือ อามีนะอย่างไร .... สรุปสุดท้ายทุกคนเห็นด้วยที่จะให้ อามีนะ ไปพบแพทย์เฉพาะทางด้านจิต จึงติดต่อญาติเพื่อให้เกิดความเข้าใจ และ ไปพบแพทย์ด้วยกัน เมื่อญาติตกลงที่จะไปด้วยจึงติดต่อทางพี่นาเซร์ซึ่งเป็นเจ้าพนักงานสาธารณสุข ที่ประจำอยู่เทศบาล เพื่อขอช่วยรับส่งผู้ป่วยไปพบแพทย์ ในวันพุธ ซึ่งมีคลินิกเฉพาะทางด้านจิตเวช ....
เย็นหลังจากที่เจออามีนะห์ ทำให้ได้คิดว่า ปัญหา ของคนไข้ คือ สิ่งที่เราต้องช่วย แต่บางครั้งเราคงไม่สามารถทำได้เพียงคนเดียว แต่เราต้องอาศัยทีมเข้ามามีส่วนร่วมเพื่อช่วยเหลือดูแลคนไข้ ... เข้าใจเลยว่าเพราะอะไรเราถึงต้องมาดูคนไข้ถึงโรงพยาบาล…
วันพุธพี่นาเซร์จากเทศบาลก็มาถึงที่ รพ.สต.บ่อทองและเดินทางไปรับญาติของอามีนะห์ระยะทางจาก รพ.สต.บ่อทองไปบ้านญาติของอามีนะห์ ไม่ไกลมากนัก เมื่อไปถึงบ้านญาติอามีนะห์ มีโต๊ะนะห์รออยู่หน้าบ้าน พร้อมทั้งขึ้นรถโดยที่โต๊ะนะห์ไม่ได้พูดอะไร ขณะที่อยู่บนรถโต๊ะนะห์ พูดขึ้นว่า “ อัลลอฮ์ฮุอักบัร บททดสอบของอัลลอฮ์จริงๆเลย” และพูดขึ้นว่า “โต๊ะไม่รู้เลยจริงๆว่าหมอให้อามีนะห์กลับบ้านได้ โทรไปกี่ครั้งอามีนะห์ก็บอกว่า หมอยังไม่ให้กลับ” ซึ่งเราก็ตอบไปว่า “ไม่เป็นไรโต๊ะ เดี๋ยวยังไงไปถึงที่โน้นเราก็ช่วยๆ กัน” เมื่อถึงโรงพยาบาล พบกับอามีนะห์ ปรากฏว่า อามีนะห์ มีสายสวนปัสสาวะคาไว้ ครั้งแรกที่เห็นพี่ๆ ทีมงานที่ไปรับ ก็พูดขึ้นว่าน่าจะเอาสายปัสสาวะออกก่อนนะ เพราะว่าเดี๋ยวมีการดึงรั้ง เดินลำบาก อามีนะก็เดินเองไม่ค่อยไหว พยาบาลที่วอร์ดพูดต่อว่า “คงไม่ได้หรอก เพราะอามีนะห์ฉี่แล้วไม่บอก เมื่อวานก็ไม่รู้กี่ครั้งแล้ว เกิดถอด ถ้าอามีนะห์ฉี่บนรถขึ้นมา ลำบากอีก ” เมื่อได้ยินเช่นนั้น ทุกคนก็เห็นด้วยและช่วยประคองอามีนะห์ขึ้นรถ สภาพทุลักทุเลพอสมควรเพราะอามีนะห์ เดินเองไม่ค่อยไหว ต้องช่วยประคอง ขณะที่ประคองอามีนะห์ขึ้นรถ อามีนะห์ก็พูด อย่างโอดครวญว่า “ไม่รู้จะเดินไหวไหม” จึงตอบอามีนะห์ไปว่า “อามีนะทำได้ เห็นไหมเดินออกมาตั้งไกลแล้ว” ได้ยินเช่นนั้นอามีนะก็เงียบ และเดินขึ้นรถไปด้วยดี ...การเดินทางไปพบแพทย์วันนั้นก็ผ่านไป ซึ่งแพทย์วินิจฉัยว่าอามีนะมีความผิดปกติด้านพฤติกรรม พร้อมทั้งได้ยามาเต็มถุง...ซึ่งภารกิจวันนี้จบด้วยการไปส่งอามีนะที่บ้าน....
หลังจากนั้นประมาณ 1 อาทิตย์ ได้ลงเยี่ยมอามีนะห์ที่บ้าน ซึ่งอามีนะห์พักฟื้นอยู่ที่บ้านของโต๊ะนะห์ 
(บ้านของโต๊ะนะห์ห่างจากบ้านอามีนะห์ประมาณ 500 เมตร) การเจอกับอามีนะห์ครั้งนี้มีความรู้สึกภูมิใจเล็กๆ เมื่อเห็นอามีนะห์ หน้าตาสดชื่นขึ้น และพูดกับอามีนะห์ว่า “เป็นไงบ้างอามีนะห์ หน้าตาดูสดใสขึ้นเยอะเลย” เมื่ออามีนะเห็นหน้าก็พูดว่า “ขอบคุณมากน่ะ หมอที่ช่วยดูแลถ้าไม่มีใครช่วยก็คงลำบาก แถมยังมาเยี่ยมถึงบ้านอีก” พร้อมทั้งยิ้มให้...การเยี่ยมบ้านครั้งแรกผ่านไปเพียงระยะเวลาสั้นๆ ยังไม่ได้พูดคุยมาก เพราะอามีนะห์เองยังมีอาการอ่อนเพลียอยู่...
ครั้นต่อมาได้มีโครงการดีๆจากบริษัทโอสถสภา จึงทำให้ได้มีโอกาสไปเยี่ยมอามีนะห์อีกครั้งหวังว่าอาจจะได้ช่วยเหลืออะไรอามีนะห์ได้บ้าง ครั้งนี้ไปเยี่ยมกันเป็นทีม มีพี่พยาบาลจิตเวช พี่นักจิตวิทยา พี่นาเซร์ พยาบาลชุมชนอย่างเราและยังมี อสม.ในพื้นที่ ครั้งนี้อามีนะห์พาไปที่บ้าน สภาพบ้าน เป็นกระต๊อบเล็กๆ ด้านในมีแค่ เสื้อผ้า กล่องใส่ของ มุ้งและที่นอน ไม่มีไฟฟ้าใช้ ไม่มีห้องน้ำใช้ พื้นบ้านก็ทรุดโทรมเต็มที” แต่อามีนะก็พูดขึ้น “มีที่ให้นอนก็พอแล้ว ถึงจะเป็นบ้านเล็กๆ แต่ ก็เป็นบ้าน จริงไหมหมอ” แล้วยิ้มอย่างภูมิใจ ทุกคนที่ได้ยินต่างยิ้มกันใหญ่ ... การเยี่ยมบ้านครั้งนี้นอกจากประเมินอาการแล้ว มีการพูดคุยเรื่องการช่วยเหลืออามีนะห์ซึ่งก็เห็นตรงกันว่าควรช่วยซ่อมแซมปรับสภาพบ้านให้เหมาะแก่การอยู่อาศัยก่อน ให้มีห้องน้ำใช้ มีไฟฟ้าใช้ หากสิ่งแวดล้อมดี สุขภาพก็จะดีขึ้น การฟื้นฟูร่างกาย ก็จะง่ายขึ้นมาก ซึ่งเรื่องนี้พี่นาเซร์เจ้าพนักงานสาธารณสุข ที่ประจำอยู่เทศบาล รับปากว่าจะเรียนท่านนายก
เพื่อขอความช่วยเหลือ เพิ่มเติมจากโครงการ หลังจากพูดคุยเรื่องการช่วยเหลืออามีนะห์กันครู่หนึ่ง โต๊ะนะพูดขึ้นว่า “ขอบคุณมากจริงๆที่ดูแลกันขนาดนี้ และยิ้มให้ ”...ได้เห็นรอยยิ้มและคำขอบคุณ จากผู้ป่วยและญาติ ... ทำให้เราได้คำตอบชัดเจนยิ่งขึ้นว่า นี่แระ คือ..ความสุข คือ..สิ่งตอบแทน คือ..ผลสำเร็จที่มีค่าที่สุดของการเป็นพยาบาลชุมชนอย่างเรา แม้จะเหนื่อยมากหน่อย แต่หัวจิตหัวใจของการเป็นพยาบาลชุมชนอย่างเรากลับมีพลังที่เต็มเปี่ยมที่จะ สร้างความร่วมมือกับชุมชนและเครือข่ายในการดูแลผู้ป่วยในชุมชนอย่างเต็มความสามารถ
ขอบคุณความงดงามของบุคลากรและทีมงาน ที่มีความตั้งใจดูแลผู้ป่วยด้วยหัวใจความเป็นมนุษย์อย่างแท้จริง
แม้จะเป็นสิ่งเล็กๆ แต่ก็มีคุณค่า... คุณค่าแห่งการแบ่งปัน
อังคณา วังทอง พยาบาลวิชาชีพชำนาญการ (APN สาขาการพยาบาลจิตเวชและสุขภาพจิต)
ฮัฟเซาะฮ์ สุหลง พยาบาลวิชาชีพปฏิบัติการ รพ.สต.บ่อทอง
