ผมไปประชุมเรื่องการปฏิรูปการเรียนรู้ โดยใช้ PBLและ PLCในหลายที่ แล้วพบว่าที่ทำกันอยู่ ไม่มีพลัง
จึงกลับมาคิดไตร่ตรองว่า วิธีริเริ่ม PLC ให้เกิดพลัง ให้เห็นคุณค่าของ PLC คืออะไร
เรามีตัวอย่าง PLC เพลินพัฒนาโมเดล ที่เรียกว่า Lesson Study ที่เป็น PLC ของทั้งโรงเรียน มีผู้บริหารโรงเรียนทำหน้าที่ “คุณอำนวย” เอง และจัดเวทีและกำหนดประเด็นแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ถอดบทเรียน กันอย่างเหมาะสม โดยหัวหน้าคุณอำนวยคือครูใหม่มีความรู้เรื่อง KM สูงมาก สามารถประยุกต์ใช้เครื่องมือที่หลากหลายเข้ามาทำให้ PLC มีชีวิตชีวา แถมด้วยครูปาด รองผู้อำนวยการโรงเรียน คอยใส่ทฤษฎีเข้าไป
เพลินพัฒนาโมเดลนี้ ผมขอตั้งชื่อว่าเป็น Whole-school PLCที่ผู้บริหารทำให้ครูทั้งโรงเรียนเป็นสมาชิกของ PLC และจัดระบบและทรัพยากร (ที่สำคัญที่สุดคือเวลา) สนับสนุน PLC
ผมขอเสนออีกแบบหนึ่งของ PLC ที่เพิ่งริเริ่ม และสมาชิกอาจจะมาจากหลายโรงเรียนในละแวกเดียวกัน การสนับสนุนจากผู้บริหารก็ไม่ชัดเจน เรียกว่า Issue-based PLCคือเริ่มด้วยการตั้งเป้าร่วมกัน ว่าจะปรับปรุงเรื่องอะไร มียุทธศาสตร์และวิธีการอย่างไรได้บ้าง สำหรับลงมือทำ และผลลัพธ์สุดท้าย (ที่ผลสัมฤทธิ์ในการเรียนของ นร.) คืออะไร จะวัดอย่างไร แล้วสมาชิกของวง PLC ไปลองทำตามแนวทางของตน ที่อาจจะไม่ตรงกับที่คิดร่วมกันทั้งหมด แล้วนัดมาพบกันสัปดาห์ละครั้ง (เช่นครึ่งวัน หรือ ๒ ชั่วโมง ตามความเหมาะสม) เพื่อแลกเปลี่ยนเรียนรู้วิธีดำเนินการและผลที่เกิดขึ้น ภายในเทอมเดียว Issue-based PLC น่าจะให้ผลที่น่าชื่นชมที่สมาชิกหลายคน
ครูที่ดำเนินการเกิดความสำเร็จ นร. มีผลการเรียนรู้เพิ่มสูงขึ้นอย่างน่าชื่นใจ จะกลายเป็นแหล่งสำหรับเรียนรู้แบบ Peer Assistของ รร. อื่น หรือครูคนอื่นๆ และสำหรับถอดบทเรียนเอาไปจัดการ PLC ในเป้าหมายประเด็นอื่นๆ และในวง PLC อื่น ต่อไป
ผลที่ได้ นอกจากผลโดยตรงที่นักเรียนแล้ว ยังมีผลโดยตรงที่ครูด้วย ครูจะค่อยๆ เปลี่ยนวัฒนธรรมการทำงาน จากครูเดี่ยว ไปเป็นครูทีม มีทักษะในการเปิดใจแลกเปลี่ยนเรียนรู้
ที่สำคัญยิ่งกว่านั้น ครูจะกลายเป็น “บุคคลเรียนรู้” คือมีทักษะ (และฉันทะ) ในการเรียนรู้จากการทำงานของตน โดยมีทักษะในการเรียนรู้เป็นทีม
Issue-based PLC นี้ เทียบได้กับ โรงเรียนชาวนา ที่เป็น Issue-based CoP คือชุมชนเรียนรู้เพื่อพัฒนาทักษะการเป็นชาวนา ส่วน Issue-based PLC ของครู คือ ชุมชนเรียนรู้เพื่อพัฒนาทักษะการเป็นครูเรื่อง...
ผมได้บันทึกความประทับใจต่อโรงเรียนชาวนา มูลนิธิข้าวขวัญ ไว้ ที่นี่ นี่คือ Issue-based CoP (Community of Practice) ที่ชาวนาที่บางคนไม่จบ ป. ๔ ยังทำได้ ทำให้ชีวิตการเป็นชาวนาเป็นชีวิตที่เรียนรู้ไปตลอดชีวิต
วิจารณ์ พานิช
๑๙ ม.ค. ๕๖
