บันทึกการรักษาต่อมลูกหมาก (ตอนที่ 1)




ดูโลก ดูธรรม และดูใจ
โดย ดร.พระมหาจรรยา สุทธิญาโณ เจ้าอาวาสวัดพุทธปัญญา

บันทึกการรักษาต่อมลูกหมาก (ตอนที่ 1)


 เมื่อปี พ.ศ.2554 ก่อนที่อาตมาจะเดินทางมาจำพรรษาที่วัดอุโมงค์ ต.สุเทพ อ.เมือง จ.เชียงใหม่ คุณหมอวิเชียร การนาวี ซึ่งได้ถวายคำแนะนำในเรื่องสุขภาพและถวายยารักษาโรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง และยาลดไขมันในเส้นเลือดให้อยู่เป็นประจำได้แนะนำว่า เมื่อใดที่อาตมามีอายุ 50 ปี หรือ 50 กว่าปีแล้วให้ไปตรวจอวัยวะสำคัญๆ ของร่างกายครั้งใหญ่สักครั้งหนึ่ง เพราะเมื่อมนุษย์ย่างเข้าอายุ 50 ปีมักจะมีอะไรหลายอย่างที่เปลี่ยนแปลงไป โรคภัยไข้เจ็บที่รอเวลาให้ร่างกายอ่อนแอแล้วจึงเล่นงาน ก็จะปรากฏตัวออกมา การตรวจตราดูแลอวัยวะต่างๆ ที่มีความสุ่มเสี่ยงต่อการเป็นมะเร็งจึงเป็นเรื่องที่ควรกระทำอย่างสม่ำเสมอ

 เมื่อเดินทางมาถึงประเทศไทยแล้ว ก็มีศาสนกิจหลายอย่างที่ต้องปฏิบัติ แต่ก็ไม่ลืมที่จะดูแลสุขภาพให้ดีที่สุดเท่าที่จะดีได้พอใกล้จะออกพรรษาจึงได้เดินทางไปตรวจสุขภาพครั้งใหญ่ที่โรงพยาบาลรามจังหวัดเชียงใหม่ โดยเลือกตรวจอวัยวะสำคัญตามที่คุณหมอได้กรุณาเขียนระบุมาให้

 ผลเลือดและกระบวนการตรวจออกมาสรุปได้ว่า ค่าของตับ การทำงานของไตล้วนสูงกว่าปกติ ค่าเลือดที่บ่งชี้การก่อเกิดมะเร็งต่อมลูกหมาก หรือ PSA ก็สูงกว่าค่าปกติมาก คือ ค่าปกติจะไม่เกิน 4 แต่ค่า PSA ของอาตมาก็ขึ้นไปถึง 9.96 คุณหมอที่ให้คำปรึกษาได้สั่งยาฆ่าเชื้อมาให้จำนวนหนึ่งบอกว่าลองฉันให้หมดก่อนหลังจากนั้นจึงค่อยมาเจาะเลือดดูอีกครั้งหนึ่ง

 เมื่อออกพรรษาแล้วก็เดินทางกลับมาทำหน้าที่พระธรรมทูตพิเศษประจำที่วัดพุทธปัญญา โดยญาติโยมได้พากันนิมนต์ว่าให้รับตำแหน่งเจ้าอาวาสและประธานคณะกรรมการอำนวยการอีกครั้งหนึ่งหลังจากได้ลาออกไปธรรมสัญจรตามที่ต่างๆ ในยุโรปและอเมริการ่วมสองปี โดยปวารณากันไว้ว่า แม้รับตำแหน่งแล้วจะต้องจาริกธรรมสัญจรไปที่ไหนในประเทศอเมริกาหรือในโลกนี้ก็ไปได้ตามสะดวกไม่ว่าอะไรกัน เพราะภารกิจของวัดเกี่ยวกับหนี้สินหรือปัญหาใดๆ ไม่มี คงมีแต่งานเผยแผ่พระพุทธศาสนาและการปฏิบัติธรรมที่ทำกันอยู่เป็นประจำตามปกติ เวลาที่อาตมาอยู่ที่วัดก็ศึกษาปฏิบัติธรรมกันอย่างจริงจังเสียคราวหนึ่ง เวลาที่จะต้องเดินทางไปโปรดญาติโยมที่อื่น ให้คิดเสียว่า ญาติโยมที่วัดพุทธปัญญาปิดเทอมไปก่อนสักระยะหนึ่งก็แล้วกัน

 เมื่อตกปากรับคำรับตำแหน่งเจ้าอาวาสและประธานคณะกรรมการอำนวยการแล้ว ก็ตั้งใจปฏิบัติหน้าที่อย่างเต็มความสามารถดังที่เคยปฏิบัติมา ญาติโยมพุทธบริษัทที่เคยไปมาหาสู่กับวัดพุทธปัญญาที่หายหน้าไปบ้างเพื่อปิดเทอมการศึกษาธรรมะก็ทยอยกันกลับคืนมาทำให้กิจกรรมวันอาทิตย์ดำเนินไปอย่างคึกคักกิจกรรมทุกกิจกรรมไม่ว่าจะเป็นกิจกรรมตามวาระปกติหรือกิจกรรมพิเศษที่สัญจรเข้ามาก็ได้รับความร่วมมือจากพุทธศาสนิกชนอย่างดีเยี่ยม

 ในขณะที่ปฏิบัติศาสนกิจอยู่นี้ ได้ฉันยาฆ่าเชื้อตามที่ศาสตราจารย์นายแพทย์วรรัตน์ ชุมสาย ณ อยุธยา ที่โรงพยาบาลรามจัดให้มาพร้อมกำชับว่า เมื่อฉันยาหมดแล้วก็ลองไปเจาะเลือดดูได้ผลค่าเลือดเพิ่มขึ้นหรือลดลง ขอให้แจ้งให้ทราบด้วย

 พร้อมๆ กันไปกับการฉันยาฆ่าเชื้อ ก็ฉันอาหารที่แหล่งข้อมูลต่างๆ เช่น คุณหมอและอินเตอร์เน็ตแนะนำว่า ควรฉันมะเขือเทศที่ปรุงสุกแล้ว เพราะจะมีสารไลโคปีนช่วยรักษาต่อมลูกหมากให้ดีขึ้น หรือ หลายแหล่งได้แนะนำว่า ชาเขียว ก็จะช่วยรักษาต่อต้านการเป็นมะเร็งต่อมลูกหมากได้ดีเพราะในชาเขียวจะมีสารบางตัวที่จะต่อต้านอณุมูลอิสระที่จะเป็นเหตุให้เกิดมะเร็งได้

 อาตมาก็ฉันอาหารทั้งสองประการนี้อย่างต่อเนื่องเกือบจะทุกมื้ออาหารเท่าที่เงื่อนไขของความเป็นพระสงฆ์ที่อาศัยผู้อื่นดำรงอยู่จะพึงกระทำได้ ในขณะเดียวกันก็มีเรื่องที่น่ายินดีว่า เมื่อญาติโยมชาววัดพุทธปัญญา กริฟฟิตพาร์ค หรือ วัดอื่นๆ ที่อาตมาเดินทางไปแสดงธรรมได้ทราบว่า อาตมาต้องเปลี่ยนระบบอาหารต้องฉันอาหารบางอย่างที่ประกอบด้วยผักและผลไม้มากเป็นพิเศษก็พากันจัดมาถวายมิให้ขาดตกบกพร่อง

 ส่วนเบาหวาน ความดันโลหิตสูง และระดับไขมันในเส้นเลือดสูง คุณหมอวิเชียรและคุณหมอนพวัลย์ การนาวีก็ให้การดูแลอย่างใกล้ชิดโดยถวายยาที่จะฉันเพื่อลดระดับน้ำตาล ความดันโลหิตสูงและไขมันให้อยู่ในสภาวะปกติอยู่เป็นประจำ หรืออาจจะเรียกว่า เป็นหมอประจำพระสงฆ์วัดพุทธปัญญาก็คงจะไม่ผิดนัก

 ขณะเดียวกันก็มีหมอเทียนทอง คำพอ ให้คำปรึกษาด้านอาหารการบริโภคที่ส่งเสริมสุขภาพซึ่งคุณหมอขยันค้นคว้า ความรู้เรื่องอาหารหรือวิตามินต่างๆ ที่บำรุงสุขภาพตามแหล่งข้อมูลต่างๆ ที่ตีพิมพ์กันออกมาด้วยความก้าวหน้าอยู่ตลอดเวลา

 จนกระทั่งทำหน้าที่ที่วัดพุทธปัญญาผ่านไป 6 เดือน เมื่อถึงเดือนกรกฎาคมปี พ.ศ.2555 อาตมาต้องเดินทางจากวัดพุทธปัญญาไปจำพรรษาที่สำนักสงฆ์บ่อม่วง หรือ สำนักสงฆ์เกาะแตน ตำบลตะหลิ่งงาม อำเภอเกาะสมุย จังหวัดสุราษฎร์ธานี ก่อนที่จะเดินทางไปจำพรรษาอาตมาได้แวะที่จังหวัดเชียงใหม่เพื่อตรวจสุขภาพที่โรงพยาบาลมหาราชจังหวัดเชียงใหม่ก่อนที่จะไปเข้าพรรษา

 เวลาที่ตรวจสุขภาพก็ไม่ต้องการทราบอะไรมากเพียงแต่ต้องการทราบว่า ระดับ PSA ระดับไขมัน น้ำตาล และความดันโลหิต ค่าการทำงานของตับและไตสูงเท่าไร เพื่อจะได้กำหนดทีท่าของการรักษาให้ถูกทาง เพราะการรักษาสุขภาพไม่สามารถจะใช้เพียงมิติใดมิติหนึ่งได้ หากลองใช้มิติใดแล้วการรักษาดีขึ้นเป็นที่น่าพอใจก็น่าจะใช้มิตินั้น

 เมื่อผลการตรวจเลือดออกมาค่าต่างๆก็สูงกว่าปกติทั้งหมด PSA ที่ถูกจับตามองเป็นพิเศษก็พลอยสูงขึ้นไปอีก คือจากปี พ.ศ. 2554 ค่าอยู่ที่ 9.96 ก็ขึ้นสูงขึ้นเป็น 12.90 นายแพทย์ที่ดูแลเรื่องต่อมลูกหมากตอนนั้นชื่อ นายแพทย์พิษณุ มหาวงศ์ ได้ตรวจดูตามวิธีการตามปกติที่ตรวจกันทั่วไปแล้วจัดยาให้ฉันหนึ่งเดือนบอกว่า เป็นยาฆ่าเชื้อจะให้ฉันลองดู จะให้ฉันมากไม่ได้คุณหมออธิบายว่า ค่าตับสูงมากถ้าฉันมากจะเป็นอันตราย

 อาตมารับยาฆ่าเชื้อมาฉันตามวันเวลาที่คุณหมอกรุณาแนะนำมาอย่างครบถ้วนทุกประการและขณะเดียวกันเมื่อก่อนวันเข้าพรรษาหนึ่งวันคุณพรรณิภา วิริยานนท์ ได้จัดโครงการล้างพิษถวายเป็นเวลาสี่วัน

 เวลาผ่านไปหนึ่งเดือนกว่า ได้มาพบหมอตามนัดที่โรงพยาบาลมหาราช ผลการตรวจเลือดครั้งนี้ออกมาดีทุกด้าน มากบ้างน้อยบ้าง หากเห็นว่าเงื่อนไขดีขึ้นก็น่ายินดี ตามที่พระพุทธเจ้าตรัสว่า ความยินดีด้วยสิ่งที่มีอยู่ เป็นทรัพย์อันสูงสุด ระดับไขมันในเส้นเลือดที่สูงกว่าค่าปกติ ก็ลดลงต่ำกว่า ค่าปกติ ค่าน้ำตาลในเส้นเลือดก็ลดลงมาเกือบจะปกติในระดับที่น่าพอใจ ความดันโลหิตก็สวยงามกำลังดี น้ำหนักก็ลด

 ค่า PSA ที่ตามดูเป็นพิเศษ ก็ลดลงจากเดิม 12.90 ลงมาที่ 12.00 การที่ค่าลดลงอย่างนี้ แม้น้อยนิดก็เป็นที่น่ายินดีว่าลดลง ซึ่งดีกว่าทะยานขึ้นอย่างรวดเร็ว นั้นก็หมายความว่า ก้อนเนื้อเล็กๆ ที่อยู่ในต่อมลูกหมากขยายตัวช้าๆ ซึ่งหมายถึงหากจะมีเชื้อมะเร็งอยู่ก็พลอยขยายตัวช้าไปด้วยเรียกภาษาสมัยใหม่ว่าเอาอยู่ทีเดียว

 เหตุปัจจัยใดที่เอาอยู่ไม่ลุกลามไปอย่างรวดเร็ว ยังตอบไม่ได้ เพราะเวลาหนึ่งเดือนที่ผ่านไปมีหลายเหตุปัจจัยเช่นการรับประทานยาฆ่าเชื้อตามที่คุณหมอสั่งมา ฉันน้ำเห็ดหลินจือที่ญาติโยมจังหวัดสุรินืร์ถวายมา ฉันน้ำย่านางทุกรูปแบบที่ป้าแอ (คุณเพ็ญฉาย สิโรรส) และพี่พรรณ (คุณพรรณิภา วิริยานนท์) จัดถวาย ฉันยาสมุนไพรต้ม นมวัว นมควายที่โบราณนิยมต้มดื่มแก้ต่อมลูกหมากโต ดื่มและฉันมะเขือเทศทั้งดิบและสุก ทานยาน้ำมันมะพร้าว กระเทียม พริกไทย ชนิดผสมกันในลูกกลอนเดียวที่คุณหมอดำรงค์ เชี่ยวศิลป์ถวายมา ดื่มชาเขียว ดื่มน้ำผสมน้ำด่าง ค่าเกินเจ็ดหรือแปด และเข้ากระบวนการล้างพิษหนึ่งครั้ง

เหตุปัจจัยเหล่านี้สะกัดกั้นค่า PSA ไม่ให้สูงขึ้น เป็นเหตุปัจจัยที่อาศัยซึ่งกันและกันมิได้ใช้เพียงสิ่งใดสิ่งหนึ่งเป็นพิเศษ หากในอนาคตจะรักษาได้หายจะให้ชื่อกระบวนการรักษานี้ว่า อิทัปปัจจยตา คือ การอาศัยกันและกันเกิดขึ้น มิใช่ใช้เหตุปัจจัยใดปัจจัยหนึ่งเชิงเดี๋ยว หรือ หากจะเรียกการรักษาแบบนี้ว่า เป็นการรักษาแบบชุมชนมีส่วนร่วมก็ไม่ผิดเพราะมีผู้แนะนำให้ด้วยเมตตาเข้ามามาก ได้ข้อมูลมาจากแหล่งไหนว่าดีก็นำมาทดลองอย่างเต็มที่ ไม่ต้องใช้หนูหรือแมวมาทดลอง คราวนี้ใช้ตัวพระนี่แหละเป็นเครื่องทดลองเป็นแหล่งเรียนรู้ ดั่งที่ท่านอาจารย์พุทธทาสได้กล่าวไว้ว่า ป่วยทุกครั้งฉลาดทุกครั้ง ความฉลาดที่ว่านี้มาจากการสดับรับฟังการหาข้อมูลและการพิจารณาวิเคราะห์จากผลที่ได้ปฏิบัติลงไปแล้ว

 เนื่องจากในช่วงนั้น การเดินทางจากสุราษฎร์ธานีไปจังหวัดเชียงใหม่ค่อนข้างจะลำบาก จึงขอให้คุณหมอช่วยทำหนังสือส่งตัวมาขอตรวจเลือดที่โรงพยาบาลเกาะสมุย จังหวัดสุราษฎร์ธานี ซึ่ง ณ โรงพยาบาลเกาะสมุยนี้ คุณหมอธีระศักดิ์ วิริยานนท์ ได้ช่วยประสานงานกับเจ้าหน้าที่ฝ่ายเจาะและตรวจผลเลือดให้ทุกอย่างดำเนินไปอย่างราบรื่นทั้งเจ้าหน้าที่ก็ให้บริการเป็นอย่างดี

 การเจาะตรวจเลือดที่เกาะสมุยอีกสองครั้งคือ เดือน เดือนสิงหาคมและเดือนตุลาคม 2555 ผลการตรวจเลือดในส่วนที่เป็นไขมันและเบาหวาน ตับ ไต ไตรกลีเซอไรด์ลดต่ำลงมากว่าปกติทั้งหมด เหตุปัจจัยที่ทำให้ลดนี้ชี้ชัดฟันธงลงไปได้ว่า เกิดมาจากการล้างพิษและฉันอาหารที่เน้นผักผลไม้มากหยุดเนื้อเด็ดขาด มีปลาบ้างเล็กน้อยเพื่อเสริมโปรตีนเท่าที่จำเป็นแก่ร่างกาย เพราะได้หยุดฉันยาลดไขมันและน้ำตาลในเส้นเลือดตั้งแต่ทำการล้างพิษในครั้งแรกแล้วเมื่อทำต่อมาอีกสองครั้งก็ลดลงอย่างชัดเจน

 ส่วน PSA ก็มีผลเลือดบ่งชี้ว่า ลดลงเช่นเดียวกัน คือ ลดลงจาก 12.00 มาอยู่ที่ 11.90 แม้ว่าจะลดลงน้อยนิด แต่ก็ถือว่า ยังอยู่ในสภาพเอาอยู่ในสถานะเดิม

 ค่าPSA ที่ลดลงคราวนี้ มิได้มาจาก การรับประทานยาจากโรงพยาบาลแต่ประการใด เพราะคุณหมอไม่ได้สั่งยาเพิ่มให้อีกโดยให้เหตุว่า จะมีผลข้างเคียงต่อตับซึ่งเริ่มจะทำงานได้ไม่ค่อยจะราบรื่นตามที่ปรากฏในผลเลือดครั้งแรก (หลังล้างพิษครั้งแรกผลเลือดที่เกี่ยวกับการทำงานของตับก็ออกมาปกติแล้ว) เพียงแต่พบกันครั้งสุดท้ายแล้วนัดว่า ให้มาเก็บชิ้นเนื้อในบริเวณต่อมลูกหมากไปตรวจดูว่า เป็นมะเร็งหรือไม่เพื่อจะได้วางแผนการรักษาอย่างถูกทางต่อไป เนื่องจากยังมีศาสนกิจที่ประเทศอเมริกาอีกมากมายที่ยังไม่ได้สะสาง จึงขออนุญาตคุณหมอว่า ถ้าจะทำ biopsy ก็ขอทำหลังจากกลับมาจากอเมริกาแล้ว คุณหมอจึงกำหนดวันดีเดย์เป็นวันที่ 14 กุมภาพันธ์ 2556

 การดื่มสมุนไพรต้มที่ชื่อว่า นมวัว นมควาย การดื่มน้ำย่านางและเห็ดหลินจือ ดื่มชาเขียว ดื่มและฉันมะเขือเทศ ยังดำเนินต่อไปจนเดินทางกลับไปอเมริกาเพื่อธรรมสัญจรไปตามสถานที่ต่างๆ ที่ได้รับนิมนต์ไว้ในวันที่ 1 พฤศจิกายน 2555

 หลังจากออกพรรษาและเดินทางไปประเทศสหรัฐอเมริกา วิถีการฉันอาหารก็ยังคงฉันอาหารประเภทผักและผลไม้มากขึ้น มีปลามาแทรกบ้างในบางโอกาสเพื่อมิให้ขาดโปรตีนจากสัตว์ไปเสียเลย แต่ฉันน้อยที่สุดเท่าที่จะฉันได้ เพราะได้ทราบจากแหล่งข้อมูลด้านอาหารเชิงสุขภาพที่อธิบายกันว่า หากเราเป็นมะเร็งหรือยังสงสัยว่ามีแนวโน้มจะเป็นมะเร็ง ควรรับประทานอาหารที่ทำให้เราอิ่มแต่ปล่อยให้มะเร็งอด โดยอธิบายว่า อาหารที่มะเร็งชอบคือ อาหารจำพวกน้ำตาลและโปรตีน หากเราลดหรือยุติการรับประทานอาหารสองอย่างนี้ เท่ากับมะเร็งก็อดอาหารเพราะมะเร็งไม่ชอบผักและผลไม้ เมื่อมันไม่ชอบมันก็กลายเป็นมะเร็งที่ขาดอาหาร ไม่เจริญเติบโต เติบโตช้าหรืออาจจะฝ่อไปในที่สุด

 องค์ความรู้ดังที่กล่าวมานี้ยังไม่มีข้อสรุปที่แท้จริง แต่อาตมาก็คิดว่า หากสิ่งใดปฏิบัติลงไปแล้ว ไม่มีอะไรเสียหายและเกิดประโยชน์โดยประจักษ์ด้วยผลเลือดที่แสดงออกมาด้วย โดยเฉพาะการปฏิบัติตนอย่างนี้ทำให้โรคเบาหวานมีอาการดีขึ้นมาก กล่าวคือ ทำให้ระดับน้ำตาลอยู่ระหว่าง 80-120 โดยมิต้องฉันยาลดน้ำตาลในเลือดแต่ประการใด

 การตรวจเลือดล่าสุดเมื่อวันที่ 20 ธันวาคม 2555 ผลเลือดบ่งชี้ว่า น้ำตาลมีค่าที่ 116 สูงกว่าระดับปกติ 110 นิดหน่อย แต่ที่สำคัญคือ เฮโมโกลบิ้นเอวันซี ซึ่งเป็นน้ำตาลสะสมเดิมค่าของน้ำตาลอยู่ที่ 9.50 แต่ปัจจุบันนี้เมื่อมาเปลี่ยนวิถีการฉันแบบใหม่ที่เน้นคุณค่าอาหารตามธรรมชาติมากกว่าการปรุงแต่งรสชาติ ค่าน้ำตาลสะสมลดลงมาอยู่ที่ 6.00  ซึ่งเป็นตัวเลขที่ปกติพอดี แต่คงจะต้องงดเว้นจากอาหารที่เป็นเหตุให้น้ำตาลสูงเพื่อลดค่าน้ำตาลสะสมให้ต่ำลงกว่าปกติอันจะบ่งชี้ว่า ถ้าปฏิบัติบริโภคอาหารแต่พอดี ตามหลักพุทธศาสนาที่ว่า รู้จักประมาณในการบริโภคและออกกำลังให้ได้อย่างน้อยวันละหนึ่งชั่วโมง ระดับน้ำตาลในเลือดที่เคยสูงกว่า 200 จะลดลงสู่ค่าปกติได้ โดยไม่ต้องฉันยาลดน้ำตาลแต่ประการใด การปฏิบัติเช่นนี้ต้องมีระเบียบวินัยและอดทนต่อรสอาหารที่เคยชอบเป็นอย่างมาก คุณธรรมที่พึงปฏิบัติก็ประมาวลได้ว่า จะต้องมี สัจจะ ความจริงจัง ทมะ การฝึกฝนตนเอง ขันติ ความอดทน และ จาคะ สลัดกิเลสที่จะจูงใจให้กลับไปหลงระเริงในรสอาหาร

 ในช่วงท้ายของการอยู่ปฏิบัติศาสนกิจในประเทศสหรัฐอเมริกา ได้นำเอาองค์ความรู้ต่างๆ ด้านอาหารมาผสมผสานกันแล้วฉันอย่างต่อเนื่องเป็นเวลาสิบห้าวัน

 เคยอ่านพบข้อมูลในอินเทอตร์เน็ตหลายแห่งทั้งไทยและฝรั่งยืนยันตรงกันว่า การดื่มน้ำทับทิมทุกวัจะทำให้ค่า PSA ลดลง หรือ มะเขือเทศและชาเขียวจะช่วยให้ต่อมลูกหมากมีสุขภาพดีขึ้น พร้อมกับการฉันยาที่หมอจากแคนาดาแนะนำให้อีกอย่างหนึ่งที่มีส่วนผสมของสมุไพรและผลไม้เป็นหลักชื่อว่า Saw Palmetto ที่คนมีปัญหาต่อมลูกหมากในแคนาดาและอเมริกานิยมกันทานกันมากมานาน รายละเอียดต่างๆ หาอ่านได้จากอินเตอร์เน็ต

 เมื่อฉันอาหารที่ได้รับทราบจากแหล่งข้อมูลต่างๆว่า จะทำให้ PSA ลดลงผ่านไปสิบห้าวัน โดยได้รับความอุปถัมภ์จากพระครูปิยธรรมวิเทศเจ้าอาวาสวัดพระมหาชนก เมือง กริฟฟินน์ มลรัฐจอร์เจีย และอุบาสกอุบาสิกามากมายหลายท่านที่มาฟังธรรมและทำบุญเป็นประจำที่วัดมหาชนกได้จัดผักและผลไม้พร้อมน้ำทับทิมคั้นสดและที่ขายตามร้านมาถวายมิได้ขาด

 คุณหมอสมพงษ์ ได้มาเจาะเลือดนำไปดูผลๆ เลือดออกกลายเป็นว่า ค่า PSA ขึ้นสูงถึง 15.50 ภายในเวลาสิบห้าวัน หรือ อาจจะขึ้นมาก่อนหน้านั้นแล้วด้วย สาเหตุที่แท้จริงจะมาจากเหตุปัจจัยใดก็ไม่อาจทราบได้เพราะฉันอาหารที่กล่าวกันว่าจะช่วยลด PSA หลายๆ อย่างพร้อมกันไป

 เมื่อพบสภาพอย่างนี้ก็เลยตัดสินใจเลิกดื่มน้ำทับทิม แต่ยังคงดื่มชาเขียวและมะเขือเทศที่ปรุงสุกแล้วตามปกติ พร้อมกับจัดโครงการล้างพิษให้กับตัวเองเป็นเวลาสามวัน แล้วเดินทางกลับมาประเทศไทยได้เข้าไปตรวจเลือดที่โรงพยาบาลรามจังหวัดเชียงใหม่ ผลเลือดล่าสุดออกมา ค่า PSA ลดลงอยู่ที่ 13.30 สาเหตุของการลดก็ไม่ทราบแน่นอนว่าเป็นเพราะเหตุปัจจัยใดรวมทั้งงดดื่มน้ำทับทิมหรือเปล่า แต่มีกิจกรรมล้างพิษเข้ามาร่วมด้วยหลังจากกลับมาถึงเมืองไทยได้ฉันอาหารผักจืดตามปกติและฉันน้ำใบย่านางติดต่อกัน 15 วันและทำการล้างพิษหลักสูตรเร่งด่วนวันเดียวอีกหนึ่งครั้งแล้วไปเจาะเลือดดูเมื่อวันที่ 4 มกราคม 2556 ที่ศูนย์บริการเทคนิคการแพทย์มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ผลเลือดออกมา ค่า PSA ลดลงเหลือ 11.80 จากการดื่มน้ำใบย่านางที่ดื่มมาก่อนหน้านั้นและดื่มต่เนื่องแบบทดลองที่วัดอุโมงค์พอจะสรุปผลค่อนข้างชัดเจนว่า ทำให้ระดับ PSA ลดลง และทรงตัวไว้ได้ดีกว่าน้ำทับทิม ส่วนผลน้ำตาลสะสม (HbA1c) อยู่ที่ 5.5 น้ำตาลในเลือด (Glucose) 101 ขณะที่ค่าไขมันในเลือด (Triglyceride) 96 ไขมันในเลือด (Cholesterol) 151

 จากการสังเกตเป็นเวลา 4-5 เดือนที่ผ่านมาตั้งแต่ได้ร่วมกระบวนการล้างพิษตามแนวทางแห่งศีรษะอโศกที่บรรยายโดย อ.ขวัญดิน สิงห์คำ มีผลต่อการทรงอยู่และการลด ของ PSA บ้างแม้จะลดไม่มากจนกระทั่งลงสู่ค่าปกติ ต่ำกว่า 4.00 ก็ตาม

 ค่าPSA ที่สูงกว่าปกติของอาตมาในครั้งนี้ ได้รับความสนใจเห็นใจและกำลังใจจากญาติโยมพุทธบริษัทที่รู้จักมักคุ้นกันที่อยู่ใกล้และไกลเป็นจำนวนมาก ในบรรดาบุคคลเหล่านั้น ป้าแอ (คุณเพ็ญฉาย สิโรรส) ก็เป็นหนึ่งในผู้ที่เป็นห่วงใย ได้พยายามแสวงหายาและอาหารต่างๆที่ทราบว่าเป็นประโยชน์ต่อการสะกัดกั้นหรือยุติความไม่ปกติของต่อมลูกหมากนี้

 ล่าสุดในช่วงที่อาตมาไปปฏิบัติศาสนกิจในประเทศสหรัฐอเมริกา ป้าแอได้ประสานงาน กับคุณหมอพงษ์ศิริ ปรารถนาดี ซึ่งเป็นน้องชายของ พลตำรวจตรีสมประสงค์ปรารถนาดี มีศรีภรรยาชื่อ ป้าสุรีย์ ผู้เป็นน้องสาวของป้าแอ ทั้งพลตำรวจตรีสมประสงค์และป้าสุรีย์ได้เคยนิมนต์และถวายความอุปถัมภ์ให้อาตมาเดินทางไปเยือนอเมริกาเป็นครั้งแรกในปี 1995

 การที่ป้าแอขอให้คุณหมอพงษ์ศิริช่วยประสานงานให้ในครั้งนี้มีเหตุผลหลายอย่างเช่น คุณหมอพงษ์ศิริ เคยเป็นต่อมลูกหมากโตและผ่านการผ่าตัดมาด้วยความปลอดภัย สุขภาพหลังการผ่าตัดอยู่ในสภาพดี ไม่มีผลแทรกซ้อนใดๆสามารถเดินทางและทำงานต่างๆ ได้ตามปกติ คุณหมอเคยเป็นอาจารย์ที่มหาวิทยาลัยเชียงใหม่มานานรู้จักมักคุ้นกับนายแพทย์ต่างๆ มากมายจนทราบดีว่า ใครมีความเชี่ยวชาญในด้านระบบปัสสาวะนี้ ที่สำคัญคุณหมอทำงานให้แก่สังคมด้วยความเมตตากรุณามาตลอดชีวิตและยังคงทำต่อไปอีกโดยเฉพาะกับท่านผู้สูงอายุต่างๆ

 ปัจจุบันนี้คุณหมอทำงานสังคมที่สำคัญอยู่ที่คลีนิคแพทย์แผนไทยใกล้ๆกับวัดพระสิงห์ให้การดูแลและตรวจสุขภาพผู้สูงอายุและช่วยแนะนำประสานงานส่งตัวไปรักษาที่โรงพยาบาลมหาราชจังหวัดเชียงใหม่

 วันที่ 21 ธันวาคม 2555 อาตมาได้เดินทางไปพบคุณหมอที่คลินิก ตามที่นัดไว้ เนื่องจากคุณหมอได้ทราบข่าวคราวและข้อมูลคร่าวๆ จากการประสานงานจากป้าแอแล้ว เมื่อได้พบกันก็ขอดูผลเลือดที่ได้ไปเจาะไว้ที่โรงพยาบาลรามเมื่อวันที่ 20 ธันวาคม 2555 และมีผล MRI ที่ทำมาจากโรงพยาบาลสุราษฎร์ธานีมาประกอบด้วยเพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ยิ่งขึ้น

 ด้วยความเชี่ยวชาญด้านการช่วยเหลือเพื่อนมนุษย์มาตลอดชีวิต คุณหมอได้ประสานงานไปยังศาสตราจารย์นายแพทย์บรรณกิจ โลจนาภิวัฒน์ ผู้เชี่ยวชาญด้านระบบปัสสาวะโดยตรงที่คุณหมอเคยได้รับการผ่าตัดและรักษามาเมื่อห้าปีที่แล้ว

 คุณหมอบรรณกิจ โลจนาภิวัฒน์อาจารย์ประจำหน่วยศัลยศาสตร์ยูโร ภาควิชาศัลยศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์และรองคณบดีคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ได้นัด คุณหมอพงษ์ศิริว่า วันพุธที่ 26 ธันวาคม 2555 ให้อาตมาไปพบเพื่อปรึกษหารือถึงแผนการรักษาต่อไป

 คุณหมอพงษ์ศิริ พอได้รับการนัดแล้วก็จัดเรียบเรียงเอกสารพร้อมทำจดหมายส่งตัวไปโรงพยาบาลมหาราชเชียงใหม่ โดยให้ คุณทวี โพธาราม ศิษย์ประจำห้องสมุดวัดอุโมงค์ เป็นผู้ประสานงานให้อย่างใกล้ชิด จากนั้นก็สนทนากันเรื่องสุขภาพและลเประสบการณ์การดูและเบาหวานและไขมันให้คุณหมอได้ทราบ ท่านให้ความสนใจแล้วดำริว่า ถ้าอาตมายังอยู่ที่จังหวัดเชียงใหม่ จะได้นิมนต์มาเล่าประสบการณ์ให้ผู้สูงอายุได้ฟังบ้าง

 อาตมารับนิมนต์ของคุณหมอด้วยความยินดียิ่ง โดยเฉพาะการทำงานกับผู้สูงอายด้วยแล้ว เป็นที่โปรดปรานยิ่งเพราะงานที่ผ่านมาที่ทำที่อเมริกาและที่ประเทศไทยส่วนใหญ่ก็เกี่ยวข้องกับผู้สูงอายุแต่เป็นมิติทางจิตใจ ต่อไปนี้หากคุณหมอนิมนต์มาพูดเกี่ยวกับสุขภาพกายด้วยจะทำให้อาตมาได้ทำงานชีวิตครบสมบูรณ์คือ ทั้งทางกายและทางจิตใจควบคู่กันไป

 เมื่อเสร็จภารกิจแล้วอาตมาก็ได้อำลาคุณหมอกลับวัดอุโมงค์ พร้อมกับเพื่อนของคุณหมอพงษ์ศิริ ชื่อว่า คุณหมอธนู ซึ่งบอกว่า เคยอ่านหนังสือธรรมะอาตมาเรื่องพุทธศาสนากับการดูแลสุขภาพแบบองค์รวม ซึ่งเป็นงานที่ได้ทำร่วมกับคณะพยาบาลศาสตร์มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ หาดใหญ่ จังหวัดสงขลา

 เมื่อมาถึงวัดอุโมงค์คุณหมอได้รับหนังสือที่พิมพ์ออกมาใหม่อีกหลายเล่มที่คุณหอมยังไม่เคยอ่าน พอถึงเวลาฉันเพล คุณทวีได้นำอาหารมาถวาย เป็นอาหารสุขภาพ เช่นฟักทองนึ่ง มันนึ่ง ผักต้มรวมกัน ทุกอย่างเน้นความจืดตามธรรมชาติโดยไม่ต้องมีเครื่องปรุงรสเข้าไปผสมแต่ประการใดเพื่อให้อาหารธรรมชาติเข้าไปสู่ร่างกายตามธรรมชาติเพื่อไปเสริมสร้างบำรุงรักษาร่างกายที่เป็นธรรมชาติและตั้งอยู่ตามกฎธรรมชาติ

 คุณหมอธนูได้ถ่ายภาพอาหารต่างๆ เก็บเอาไว้แล้วพูดว่า ท่านฉันแบบนี้นี่เองที่น้ำหนักลดลงตั้งยี่สิบกว่ากิโลกรัมภายในเวลาสามเดือน

 วันพุธที่ 26 ธันวาคม 2555 ป้าแอนำรถมารับออกจากวัดอุโมงค์ไปโรงพยาบาลมหาราชเชียงใหม่ โดยคุณทวี ทำหน้าที่ขับ เมื่อถึงโรงพยาบาลแล้ว ป้าแอก็นำรถกลับวัดปล่อยให้คุณทวีค่อยดูแลประสานงานให้อาตมาที่โรงพยาบาล

 จุดแรกที่ต้องไปก็คือ ตึกสงฆ์ เมื่อขึ้นไปชั้นล่างของตึก ที่โต๊ะต้อนรับมีพยาบาลคอยทำหน้าที่ต้อนรับประสานงานทำเอกสารสำคัญให้ด้วยความเมตตากรุณายิ่งนัก วันนั้นพยาบาลที่ทำหน้าที่ได้ขอบัตรประชาชนและซักถามประวัติพร้อมทั้งยื่นจดหมายที่คุณหมอส่งมาเพื่อเรียบเรียงเอกสารที่เพิ่มเข้ามาจากตึกสงฆ์เพื่อของดค่าใช้จ่ายในการรักษาพยาบาล นั่นก็หมายความว่า หากมีค่าใช้จ่ายใดๆ ที่จำเป็นเพื่อการรักษาในกรณีนี้ มูลนิธิสงฆ์โรงพยาบาลสวนดอกเป็นผู้ออกค่าใช้จ่ายเพื่อถวายความสะดวกแก่พระสงฆ์

 ด้วยการขวนขวายช่วยเหลือของพยาบาลในวันนี้และวันก่อนๆ ที่เคยมาติดต่ออาตมาเกิดกุศลจิตขึ้ว่า ญาติโยมได้ถวายปัจจัยด้วยจุดประสงค์ว่าจะให้อาตมาเสียค่ารักษาพยาบาลแต่เมื่อได้รับการรักษาโดยทางโรงพยาบาลไม่เรียกร้องค่าใช้จ่ายใดๆ เช่นนี้ จะต้องเสียสละช่วยเหลือโรงพยาบาลด้วยไม่ทางใดก็ทางหนึ่งเป็นการตอบแทนคุณตามหลักแห่งความกตัญญูกตเวทีในทางพระพุทธศาสนา

 อาตมาตั้งใจไว้ว่า วันเกิดปีนี้ วันที่ 2 มกราคม 2556 อาตมาจะมีอายครบ 54 ปี จะไปบริจาคเงินทำบุญกับมูลนิธิสงฆ์โรงพยาบาลมหาราชเชียงใหม่สัก 54,000 บาท (วันที่ 2 มกราคม 2556 ได้นำเงินจำนวน 54,000 บาทถ้วนไปบริจาคสมทบทุนมูลนิธิโรงพยาบาลสวนดอกเพื่อพระภิกษุสงฆ์อาพาธตามเจตนารมณ์เป็นที่เรียบร้อยแล้ว) เพื่อจะได้เป็นมหาสังฆทานแก่พระสงฆ์อย่างไม่มีที่สุด ไม่มีประมาณและเป็นการดูแลพระภิกษุไข้ที่มีบุญมากดั่งที่พระพุทธเจ้าตรัสว่า บุคคลใดดูแลภิกษุไข้ บุคคลนั้นเสมือนดูแลพระตถาคต คือ ได้บุญมากพอๆ กับการดูแลพระตถาคตทีเดียว

 จิตที่คิดจะให้สบายกว่าจิตที่คิดจะเอา แค่คิดก็เป็นสุขแล้ว

 ญาติโยมพุทธบริษัททั้งในประเทศไทย ประเทศแคนาดา และประเทศสหรัฐอเมริกา หรือ ที่ไหนๆที่ไม่อาจจะเอ่ยได้หมด เคยถวายปัจจับแก่อาตมาเพื่อการรักษาพยาบาล ขอให้อนุโมทนาบุญร่วมกัน ณ โอกาสนี้ด้วย

 เมื่อออกจากตึกสงฆ์ด้วยจิตอันบริสุทธิ์ผ่องใส เข้ามาที่ห้องตรวจหมายเลข 2 ที่มีประชาชนเพื่อทุกข์รอคอยอยู่หนาแน่น เห็นเจ้าหน้าที่ทุกแผนกทำงานกันอย่างขยันขันแข็งเพื่อแบ่งเบาและบรรเทาควาทุกข์ของเพื่อนมนุษย์ที่ต่างแบกกันมาอย่างเต็มกายเต็มใจให้บรรเทาเบาบางและจางหายไปในที่สุด

 ด้วยความรู้สึกกรุณาปรารถนาที่จะให้ผู้ป่วยและแพทย์พยาบาลพ้นจากควาทุกข์ อาตมาก็เข้ามาเป็นเพื่อนทุกข์ในชุมชนนี่ด้วย รู้สึกประทับใจในการทำงานของเจ้าหน้าที่ทุกฝ่ายและกรุณาต่อผู้ป่วยที่มารอการรักษาอย่างมากมายจากทั่วสารทิศ

 อาตมาเดินทางไปถึงห้องตรวจที่ 2ได้รับความการตรวจวัดความดันและยื่นเอกสารที่ทางตึกสงฆ์เตรียมการไปให้แล้วเป็นอย่างดีแก่เจ้าหน้าที่ เมื่อเจ้าหน้าที่ตรวจเอกสารเสร็จก็นิมนต์ไปนั่งที่มุมห้องที่พระสงฆ์รอการตรวจและการนัดจากหมอ

 ตรงจุดนั่งนั้น มีพระสงฆ์มานั่งรอด้วยสองรูป หลังจากถามไถ่สารทุกข์กันตามธรรมเนียมที่พระสงฆ์ได้พบกัน พระสงฆ์ที่นั่งคุยด้วยก็จ้องมองหน้านิ่งๆ อยู่เนิ่นนานแล้วถามว่า ขอโทษ ท่านคือ พระมหาจรรยาใช่ไหม อาตมาตอบท่านไปว่า ใช่ครับ

 เพื่อความแน่ใจท่านได้ถามต่อไปว่า ท่านเคยออกรายการตามหาแก่นธรรมกับดร.เจิมศักดิ์ ปิ่นทองเมื่อหลายปีที่แล้วใช่ไหม ก็ตอบท่านว่าใช่อีก

 ดูสีหน้าท่านดีใจมากที่ได้มาเจอพระดาวรุ่งประจำจอแก้วที่ท่านเคยติดตาม แม้บัดนี้จะเป็นดาวร่วงผุๆ ดวงหนึ่งที่อับแสงและ กลายเป็นพระเดินดินย่างธรรมดาสามัญ ท่านยังอุตส่าห์จำได้ ท่านได้กล่าวเรื่องที่น่ายินดีให้ฟังว่า ท่านอ่านหนังสือของอาตมาหลายเล่มเท่าที่จะหาได้ ท่านเป็นสมาชิกหนังสือพิมพ์ชาวพุทธมานานแต่พอย้ายวัดก็ไม่มีให้อ่านแล้ว อาตมาก็เลยขอชื่อและที่อยู่ของท่านสมัครเป็นสมาชิกชาวพุทธให้โดยจ่ายเงินให้คุณทวีสองร้อยบาทนำไปจัดการทำสมาชิกถวายท่านและส่งหนังสือผลงานของอาตมาที่มีอยู่ในวัดอุโมงค์ทั้งหมดไปให้ด้วย

 นั่งคุยกันไม่นานเวลา10.00 น. เจ้าหน้าที่ก็มาเรียกเข้าไปตรวจ ก่อนที่จะได้ตรวจไปนั่งเรียงจากคุณลุงอีกสามคน เห็นว่า ยังมีเวลาเลยไปเข้าห้องน้ำก่อน พอกลับมาคุณลุงทั้งสามลงมติว่า ให้พระตรวจก่อนแม้อาตมาจะบอกว่า คุณลุงตรวจก่อนเถอะ คุณลุงก็ไม่ยอม จึงฉลองศรัทธาคุณลุงตามที่ต้องการ

 ระหว่างที่รอคุณหมอตรวจคนอื่นอยู่นั้น ได้ถามคุณลุงคนที่นั่งใกล้ว่า เป็นอะไรบ้าง คุณลุงบอกว่า ไม่มีอาการอะไรมากเพียงเวลามาวัดค่า PSA สูงมากเท่านั้น ถามว่าสูงเท่าไร ลุงบอกว่า สูงถึง 15 จึงคิดว่า เราก็สูงตั้ง 15.50 มาแล้วคงต้องเป็นไปในทิศทางเดียวกัน

 ถามคุณลุงว่า รักษาอย่างไร

 คุณลุงตอบว่า ผ่าตัด

 ถามว่า เวลาผ่านานไหม

 คุณลุงตอบว่า ไม่นาน

 ถามต่อไปว่า หลังผ่าตัดแล้ว ใช้เวลาเยียวยารักษานานไหม

 ลุงเล่าว่า นอนที่โรงพยาบาล 12 วัน เมื่อกลับบ้านแล้วต้องใส่แพมเพอร์ ตลอดเพราะจะห้ามปัสสาวะไม่อยู่ พูดมากก็ไม่ได้มันจะไหลออกมา ได้ข้อมูลจากคุณลุงพอสมควรแล้ว พอดีคุณหมอบรรณกิจนิมนต์ให้เข้าไปตรวจ

 คุณหมอบรรณกิจ โลจนาภิวัฒน์ อัธยาศัยดีบุคลิกภาพเยือกเย็นมีเมตตายิ้มแย้มแจ่มใสสมกับเป็นหมอที่ดูแลเพื่อนมนุษย์ที่กำลังเป็นทุกข์ ท่านขอตรวจต่อมลูกหมากตามแนววิชาการที่ทำกันโดยทั่วไปแล้วก็ตรวจดูเอกสารที่คุณหมอพงษ์ศิริมอบให้แล้ว จากนั้นคุณหมอก็เตรียมเอกสารนัดวันมาตัดเนื้อไปตรวจหาสาเหตุแห่งค่าเลือด PSA ที่สูงหรือเรียกว่า biopsy เมื่อท่านทำเอกสารเสร็จได้นำมามอบให้หมอหนุ่มๆอีกท่านหนึ่งที่เป็นศิษย์ของท่านเตรียมรายการทำการผ่าตัดชนิดวันเดียว one day surgery โดยกำหนดวันที่ 7 มกราคม 2556 เป็นวันทำ biopsy

 โดยก่อนที่จะถึงวันผ่าตัดต้องฉันยาฆ่าเชื้อตั้งแต่วันที่ 5 มกราคม 2556 วันที่ 6 มกราคม 2556 เวลา 7.30 น. ต้องไปหาเจ้าหน้าที่เพื่อสวนทำความสะอาดลำไส้ใหญ่ตามหลักวิชาก่อนที่จะทำการผ่าตัด ระหว่างนี้ไม่ต้องงดอาหารแต่อย่างใด

 นายแพทย์หนุ่มศิษย์ศาตราจารย์บรรณกิจ อธิบายการเตรียมตัวเสร็จเรียร้อยแล้วได้สั่งยาให้ไปฉัน โดยสั่งทางออนไลน์ให้ไปรอรับที่ห้องยาอย่างเดียว เพื่อให้แน่ใจว่า ระบบเลือด ที่อยู่ในร่างกายไม่มีปัญหาใดๆในการทำการผ่าตัด คุณหมอหนุ่มจึงได้นิมนต์ให้ไปเจาะเลือดเพื่อจะได้มีข้อมูลในการผ่าตัดที่สมบูรณ์ยิ่งขึ้น

 การเจอะเลือดนี้เรียกว่า เจาะเลือดเพิ่มเติม โดยไม่ต้องงดอาหารหรืองดน้ำมาทั้งคืนเหมือนการเจาะเลือดตามปกติ

 ออกจากคุณหมอหนุ่มก็มาที่ แผนกเจาะเลือด เนื่องจาก เป็นเวลาสาย ผู้คนที่มารอเจาะเลือดไปสู่แผนกอื่นหมดแล้ว ก็เลยเข้าไปเจาะสบายๆโดยไม่ต้องรอ หลังจากเจาะเลือดแล้ว ขอปัสสาวะเพิ่มเติมอีกสองขวดเล็กก็จัดให้แบบง่ายๆทันท่วงที หลังจากเจาะเลือดแล้วได้ความคิดว่า หากวันหลังมาเจาะเลือดขอนัดเจ้าหน้าที่สายๆดีกว่า ทนอดอาหารหน่อย จะได้สะดวกไม่ต้องรอนานเหมือนเวลาปกติ

 ทำการเจาะเลือดเสร็จแล้วก็มารอรับยาที่ห้องยาประมาณสามสิบนาทีเจ้าหน้าที่ก็เรียกไปรับทั้งยาฉันและยาสวนพร้อมคำอธิบายถึงการฉันและนัดเวลาสวนตามที่นายแพทย์หนุ่มกำหนดแล้ว

 เวลา 11.30 น. จึงขึ้นไปที่ห้องอาหารของโรงพยาบาล คุณทวีทำหน้าที่ไวยาวัจกรซื้อซาลัดหนึ่งจาน และสั่งผัดถั่วไม่มีหมูหรือเนื้อให้อีกหนึ่งจานพร้อมข้าวเปล่าอีกหนึ่งช้อน ไม่มีข้าวกล้องจึงต้องฉันข้าวขาวแทน เจ้าของข้าวแกงบอกว่าขอถวายเพล จึงได้ไปรับตรงหน้าโต๊ะที่เขาขายเพื่อจะได้ให้เขาถวายทานและรับพรให้ช

หมายเลขบันทึก: 518889เขียนเมื่อ 8 กุมภาพันธ์ 2013 01:54 น. ()แก้ไขเมื่อ 8 กุมภาพันธ์ 2013 01:54 น. ()สัญญาอนุญาต: ครีเอทีฟคอมมอนส์แบบ แสดงที่มา-ไม่ใช้เพื่อการค้า-ไม่ดัดแปลงจำนวนที่อ่านจำนวนที่อ่าน:


ความเห็น (0)

ไม่มีความเห็น

พบปัญหาการใช้งานกรุณาแจ้ง LINE ID @gotoknow
ClassStart
ระบบจัดการการเรียนการสอนผ่านอินเทอร์เน็ต
ทั้งเว็บทั้งแอปใช้งานฟรี
ClassStart Books
โครงการหนังสือจากคลาสสตาร์ท