• นาม เอา การานฺต
  • นาม อา อี อู กากรานฺต (พิเศษ)

1. นาม เอา การานฺต

คำแบบนี้มีไม่เยอะ และแจกรูปตามแบบปกติ (ตามแบบ สฺ เอา อสฺ ฯลฯ) ยกตัวอย่าง เนา nāú नौ ส. เรือ ดังนี้

..

   เอกพจน์

   ทวิพจน์

   พหูพจน์

อาลปนะ

   เนาสฺ

   nāu+s

   นาเวา

   nāu+āu

   นาวสฺ

   nāu+as

กรฺตฺฤ

   เนาสฺ

   nāu+s

   นาเวา

   nāu+āu

   นาวสฺ

   nāu+as

กรฺม

   นาวมฺ

   nāu+am

   นาเวา

   nāu+āu

   นาวสฺ

    nāu+as

กรฺณ

   นาวา

   nāu+ā

   เนาภฺยามฺ

   nāu+bhyām

   เนาภิสฺ

  nāu+bhis

สมฺปฺรทาน

   นาเว

   nāu+e

   เนาภฺยามฺ

   nāu+bhyām

   เนาภฺยสฺ

  nāu+bhyas

อปาทาน

   นาวสฺ

   nāu+as

   เนาภฺยามฺ

   nāu+bhyām

   เนาภฺยสฺ

   nāu+bhyas

สมฺพนฺธ

   นาวสฺ

   nāu+as

   นาโวสฺ

   nāu+os

   นาวามฺ

   nāu+ām

อธิกรณ

   นาวิ

   nāu+i

   นาโวสฺ

   nāu+os

   เนาษุ

   nāu+su

สระเอา คือ āu นะครับ ดังนั้น เมื่อ เนา ประสมด้วยสระของวิภักติ ก็จะเป็น นาว+ เมื่อประสมกับพยัญชนะของวิภักติ ก็ยังคง เนา ดังเดิม. อีกคำที่ลง เอา ก็คือ เคฺลา glāú ग्लौ ปุ.ดวงประทีป ตะเกียง พระจันทร์ โลก ฯลฯ

2. อา อี อู การานฺต (พิเศษ)

เราได้เรียนการแจกรูปนาม ลงท้ายสระ อา อี อู กันมาแล้ว ในที่นี้จะสรุปให้เห็นภาพชัด

  • 2.1 นามลงท้าย สระ อา อี อู ทั่วไป (หลายพยางค์) ซึ่งเป็นนามเพศหญิง
  • 2.2 นามลงท้าย สระ อา อี อู ที่ไม่ใช่นามเพศหญิง มี 2 แบบ คือ
  • นามพยางค์เดียว (ไม่จำักัดเพศ)แจกรูปตามแบบแผนปกติ (ยกเว้น การก 4-5-6-7 เอก สตรี, และแืีทรก น ก่อนเติม อามฺ ในการก 6 พหุ.)
  • นามพยางค์เดียวนั่นแหละ แต่ไปประสมคำอื่นเป็นคำหลายพยางค์

     อา การานฺต แบบพิเศษ คำอาจะเป็นส่วนท้ายของสมาส(ส่วนใหญ่พยางค์เดียว และมาจากธาตุ)

  • ตัวอย่าง  -ปา ในคำ วิศฺวปา víśvapā विश्वपा ปุ.,ส. ผู้คุ้มครองทุกสิ่ง
  • นาม อา นี้ เมื่อนำไปแจก จะลบ อาทิ้งก่อน(วิศฺวปา ก็เหลือแค่ วิศฺวปฺ víśvap विश्वप्)
  • ยกเว้น หน้าวิภักติแข็งและกรรม พหุ. (คือสองการกแรก และวิภักติที่เป็นพยัญชนะ) ให้คงสระอาไว้ แล้วสนธิกับวิภักติเลย
  • สัมพันธการก พหุ. ให้แทรก -นฺ ก่อนลงวิภักติ อามฺ (มิฉะนั้นจะไปพ้องกับกรรมการก เอก. แต่บางตำราว่าไม่แทรก นฺ ก็ได้ แต่ผมเข้าใจว่าคงเป็นบางคำ)
  • อาลปนะ แจกเหมือนกรรตุการก ตามปกติ

..

   เอกพจน์

   ทวิพจน์

   พหูพจน์

อาลปนะ

   วิศฺวปาสฺ

   víśvapā+s

   วิศฺวเปา

  víśvapā+āu

   วิศฺวปาสฺ

   víśvapā+as

กรฺตฺฤ

   วิศฺวปาสฺ

   víśvapā+s

   วิศฺวเปา

  víśvapā+āu

   วิศฺวปาสฺ

   víśvapā+as

กรฺม

   วิศฺวปามฺ

   víśvapā+am

   วิศฺวเปา

   víśvapā+āu

   วิศฺวปาสฺ

   víśvapā+s

กรฺณ

   วิศฺวปา

   víśvap+ā

   วิศฺวปาภฺยามฺ

   víśvapā+bhyām

   วิศฺวปาภิสฺ

   víśvapā+bhis

สมฺปฺรทาน

   วิศฺวเป

   víśvap+e

  วิศฺวปาภฺยามฺ

  víśvapā+bhyām

  วิศฺวปาภฺยสฺ

   víśvapā+bhyas

อปาทาน

   วิศฺวปสฺ

   víśvap+as

  วิศฺวปาภฺยามฺ

  víśvapā+bhyām

  วิศฺวปาภฺยสฺ

  víśvapā+bhyas

สมฺพนฺธ

   วิศฺวปสฺ

   víśvap+as

  วิศฺวโปสฺ

  víśvap+os

  วิศฺวปานามฺ

  víśvapā+n+ām

อธิกรณ

   วิศฺวปิ

   víśvap+i

  วิศฺวโปสฺ

  víśvap+os

  วิศฺวปาสุ

   víśvapā+su

อาจจะงงๆ ก็ตรงที่หลายการกจะเหมือนกัน เช่น กรรตุ เอก. และ พหุ. ใช้รูปเดียวกัน ;)


อี การานฺต แบบพิเศษ การแจกใช้หลักเดียวกัน แต่เมื่ออยู่หน้าวิภักติที่้เป็นสระ

  • ถ้าหน้า อี มีพยัญชนะ1 ตัว ให้เปลี่ยน อี เป็น ยฺ y
  • ถ้าหน้า อี มีพยัญชนะมากกว่า 1 ตัว ให้เปลี่ยน อี เป็น อิยฺ iy

ตัวอย่าง ยวกฺรี yávakrī यवक्री (ยว+กฺรี, √กฺรี=ซื้อ ขาย) ปุ., ส. คนซื้อข้าวโพด/ข้าว (ให้จดอัีกษรโรมันและเครื่องหมายเน้นเสียงด้วย เพื่อเป็นประโยชน์ในการเรียนภาษาพระเวทต่อไป, อักษรเทวนาครีก็มีเครื่องหมายบอกระดับเสียง แต่พิมพ์ไม่สะดวก จึงใช้โรมันแทน) 

อนึ่ง ยวกฺรี มีพยัญชนะ 2 ตัวข้างหน้า อี, จึงเปลี่ยน กฺรี > กฺริยฺ ก่อนลงวิภักติสระ

..

   เอกพจน์

  ทวิพจน์

   พหูพจน์

อาลปนะ

   ยวกฺรีสฺ

  ยวกฺริเยา

  ยวกฺริยสฺ

กรฺตฺฤ

   ยวกฺรีสฺ*

  ยวกฺริเยา

  ยวกฺริยสฺ*

กรฺม

   ยวกฺริยมฺ

  ยวกฺริเยา

  ยวกฺริยสฺ

กรฺณ

   ยวกฺริยา

  ยวกฺรีภฺยามฺ

  ยวกฺรีภิสฺ

สมฺปฺรทาน

   ยวกฺริเย

  ยวกฺรีภฺยามฺ

  ยวกฺรีภฺยสฺ

อปาทาน

   ยวกฺริยสฺ

  ยวกฺรีภฺยามฺ

  ยวกฺรีภฺยสฺ

สมฺพนฺธ

   ยวกฺริยสฺ

  ยวกฺริโยสฺ

  ยวกฺริยามฺ

อธิกรณ

   ยวกฺริยิ

  ยวกฺริโยสฺ

  ยวกฺรีษุ

*โปรดสังเกต ยวกฺรี+สฺ = ยวกฺรีสฺ, ยวกฺรี+อสฺ = ยวฺกฺริยสฺ, เอกพจน์ และพหูพจน์จึงมีรูปต่างกัน


อู การานฺต แบบพิเศษ การแจกใช้หลักเดียวกัน แต่เมื่ออยู่หน้าวิภักติที่เป็นสระ

  • ถ้าหน้า อู มีพยัญชนะ1 ตัว ให้เปลี่ยน อู เป็น วฺ v
  • ถ้าหน้า อู มีพยัญชนะมากกว่า 1 ตัว ให้เปลี่ยน อู เป็น อุวฺ uv

ตัวอย่าง ขลปู (ขล+ปู) खलपू khálapū ปุ.,ส. คนกวาดถนน (ถือเป็นคนชั้นต่ำ งานกวาดขยะเป็นงานชั้นต่ำ บางครั้งเราไปสถานที่ต่างๆ ที่สกปรก ก็เพราะคนกวาดขยะไม่ว่าง คนอื่นๆ ก็ไม่ยอมทำงานนี้ เพราะเป็นงานต่ำ... อาจารย์เล่ามาอีกที) [√ปู แปลว่า ทำให้สะอาด, ขล แปลว่าพื้น]

โปรดสังเกต. ขลปู มีพยัญชนะ 1 ตัวหน้า อู, ขลปู khálapū จึงเปลี่ยนเป็น ขลปฺวฺ khálapv (ไม่ใช่ ขลปวฺ)

..

   เอกพจน์

   ทวิพจน์

   พหูพจน์

อาลปนะ

   ขลปูสฺ

   ขลปฺเวา

   ขลปฺวสฺ

กรฺตฺฤ

   ขลปูสฺ

   ขลปฺเวา

   ขลปฺวสฺ

กรฺม

   ขลปฺวมฺ

   ขลปฺเวา

   ขลปฺวสฺ

กรฺณ

   ขลปฺวา

   ขลปูภฺยามฺ

   ขลปูภิสฺ

สมฺปฺรทาน

   ขลปฺเว

   ขลปูภฺยามฺ

   ขลปูภฺยสฺ

อปาทาน

   ขลปฺวสฺ

   ขลปูภฺยามฺ

   ขลปูภฺยสฺ

สมฺพนฺธ

   ขลปฺวสฺ

   ขลปฺโวสฺ

   ชลปฺวามฺ

อธิกรณ

   ขลปฺวิ

   ขลปฺโวสฺ

   ขลปูษุ

ศัพท์

นาม

  • อุทฺยาน นปุ. สวน (บาลี อุยฺยาน)
  • กฺฤษิ ส. การเกษตร การทำนาทำไร. มาจาก √กฺฤษฺ (ไถ) เกฺษตฺร มาจากคำนี้แหละ
  • ชีวิต นปุ. ชีวิต, (√ชีวฺ +(อิ) ต = มีชีวิตแล้ว, ปัจจัย ต จำไว้ให้ดี เติมหลังธาตุ กลายเป็นนาม, คุณศัพท์ได้ง่ายๆ)
  • นิเทศ ปุ. คำสั่ง (นิ+√ทิศฺ(ชี้))
  • ปาศุปาลฺย นปุ. การเลี้ยงสัตว์(คำหลัก ปศุ+ปาล มีการเปลี่ยนแปลงเสียง)
  • ปุโรหิต นปุ. พราหมณ์ผู้ทำพิธีในตระกูล (ปุรสฺ + หิต, หิ มาจาก √ธา+ต เป็นการเปลี่ยนแปลงเสียงเสียดแทรก dh>h)
  • ภกฺษณ นปุ. การกิน
  • ภฺฤตก ปุ. คนรับใช้(รับจ้าง) √ภฺฤ (จ้าง) + ต ปัจจัย ที่เล่าไปข้างบน, + ก อีกที แปลว่าอะไรที่เล็กๆ น้อยๆ หรือต่ำต้อย
  • มรณ นปุ. ความตาย คงมาจาก √มฺฤ (ทำให้ตาย) แล้วเติม –อน (ไว้ค่อยเรียน แต่ให้จำแบบเอาไว้ ต่อไปเห็นศัพท์ก็จะนึกออก)
  • มิตฺร นปุ. เพื่อน (บาลี มิตฺต) 
  • ยุทฺธ นปุ. สงคราม (คงมาจากธาตุ 4อา√ยุธฺ)
  • วาณิชฺย นปุ. การค้า การแลกเปลี่ยน (เพราะอย่างนี้ พาณิชย จึงต้องใช้ ณ เณร)
  • วิธิ ปุ. กฎ ชะตากรรม (ไทยใช้ว่า พิธี)
  • ศฺวศุร ปุ. พ่อตา พ่อสามี (บาลี สสุร)

คุณศัพท์

  • ภทฺร ปุ.,นปุ. ภทฺรา ส. ดี ที่รัก, ใช้เป็นนามว่า โชคลาภ สมบัติ ก็ได้
  • สํทิคฺธ ปุ.,นปุ. สํทิคฺธา ส. น่าสงสัย ไม่มั่นคง

แบบฝึก

1. แปลสันสกฤตเป็นไทย

नाभिनन्देत मरणं नाभिनन्देत जीवितम्।

कालमेव प्रतीक्षेत निदेशं भृतको यथा॥

  • भ्रातरि स्तेनाः शरानमुञ्चन्। 1
  • यदि नराः श्रुतेः स्मृतेश्च विधीननुतिष्ठेयुस्तदा साधुभिः शस्येरन्। 2
  • वैश्याः कृष्या वाणिज्येन पाशुपाल्येन वा वर्तेरन्। 3
  • संदिग्भां नावं नारोहेत्। 4
  • यदि गङ्गाया वारिणि म्रियेध्वं तदा स्वर्गं लभेध्वम्। 5
  • जामातरः श्वशुरान्स्नुषाः श्वश्रूर्दुहितरश्च पुत्राश्च पितरौ सेवेरन्। 6
  • ब्राह्मणैर्नावोदधिर्न तीर्येत। 7
  • शत्रुभिस्न पराजयेथा इति नृपतिं प्रजा वदन्ति। 8
  • नृपती अरिभिस्युध्येयाताम्। 9
  • नौषु युद्धमभवत्। 10
  • बालावुद्याने रमेयाताम्। 11

2. แปลไทยเป็นสันสกฤต

  1. ฟางพึงถูกนำไป(วิธิ หรือ อาชฺญ) โดยพี่ชายเพื่อม้าทั้งหลายของพระราชาผู้คุ้มครองทุกสิ่ง
  2. ขอท่านจงได้เห็นโชคดี(พหูพจน์), ขอท่านจงได้รับ(√ลภฺ)ชื่อเสียง
  3. พระราชาพร้อมด้วยนักรบทั้งหลายข้ามทะเลด้วยเรือ
  4. ท่านจงบอก(วิธิ หรือ อาชฺญ)ว่า เพื่อนทั้งหลายพึงพบกับพี่ชายทั้งหลายที่ใด
  5. ท่านพึุงสนุกอยู่ในสวน แต่จงเว้นจากการกินแห่งผลไม้ทั้งหลาย
  6. ท่านจงถูกนำไปจากความทุกข์ โดยผู้โดยผู้ึุคุ้มครองทุกสิ่ง
  7. วันนี้ โอรสทั้งสองของพระราชาพึงถูกบวชโดยปุโรหิต
  8. ท่านทั้งสองจักต้องไหว้บิดามารดา(ทวิพจน์)
  9. หากเราทั้งสองพึงกล่าวความเท็จ เราจักถูกทำโทษโดยพระราชา
  10. ความปรารถนาของพระราชามีว่า "ขอข้าจงชนะศัตรูด้วยนักรบผู้กล้าทั้งหลาย" (ใช้กรรมวาจก. มันถูกปรารถนาโดยพระราชา ฯลฯ)
  11. ขอเราทั้งหลายได้รับผลแห่งธรรมะ