ทฤษฎีก้างปลา
ทฤษฎีผังก้างปลา
เป็นเครื่องมือทางการบริหารรูปแบบหนึ่ง
ช่วยในการวิเคราะห์หาสาเหตุของปัญหาอันก่อให้เกิดผล
โดยปกติจะใช้เป็นเครื่องมือในการประชุมระดมความคิดจากระดับหัวหน้างานและคนงาน
แผนผังที่ใช้แสดงความสัมพันธ์อย่างเป็นระบบระหว่างปัญหากับสาเหตุทั้งหมดที่เป็นไปได้ที่อาจก่อให้เกิดปัญหานั้นๆ เมื่อไรจึงจะใช้แผนผังก้างปลา
1. เมื่อต้องการค้นหาสาเหตุแห่งปัญหา
2. เมื่อต้องการทำการศึกษาทำความเข้าใจ หรือทำความรู้จักกับกระบวนการอื่น ๆ เพราะว่าโดยส่วนใหญ่พนักงานจะรู้ปัญหาเฉพาะในพื้นที่ของตนเท่านั้นแต่เมื่อมีการ ทำผังก้างปลาแล้วจะทำให้เราสามารถรู้กระบวนการของแผนกอื่นได้ง่ายขึ้น
3. เมื่อต้องการให้เป็นแนวทางใน
การระดมสมอง ซึ่งจะช่วยให้ทุกๆ คนให้ความสนใจในปัญหาของกลุ่มซึ่งแสดงไว้ที่หัวปลา
ขั้นตอนการสร้างแผนผังก้างปลา
1. ชี้บ่งปัญหาหรือผลกระทบที่กำลังประสบอยู่อย่างชัดเจน
(กำหนดประโยคปัญหาที่หัวปลา)
2. วางเป้าหมายที่องค์กรต้องการ
โดยจะอยู่ในรูปที่สามารถวัดผลได้และอยู่ในขอบเขตเวลาที่กำหนด
ทั้งนี้เพื่อให้การแก้ไขปัญหามีจุดมุ่งหมายสู่ความสำเร็จ
3. จัดทำโครงสร้างของผังเบื้องต้น
ช่วยให้เกิดความคิดสร้างสรรค์และคิดอย่างเป็นระบบ
โดยอาจกำหนดกลุ่มปัจจัยที่จะทำให้เกิดปัญหานั้นๆ ส่วนมากมักจะใช้หลักการ 4M 1E เป็นกลุ่มปัจจัย (Factors) เพื่อนำไปสู่การแยกแยะสาเหตุต่างๆ
ซึ่ง 4M 1E นี้มาจาก M -
Man คนงาน พนักงาน หรือบุคลากรทั้งจากภายในและภายนอกM -
Machine เครื่องจักรหรืออุปกรณ์อำนวยความสะดวก M -
Material ผลิตภัณฑ์ บริการ วัตถุดิบหรืออะไหล่ อุปกรณ์อื่นๆ M -
Method กระบวนการทำงาน E -
Environment อากาศ สถานที่ ความสว่าง และบรรยากาศการทำงาน หลังจากนั้นทำการระดมสมองเพื่อหาสาเหตุในแต่ละปัจจัย
หาสาเหตุที่แท้จริงในแต่ละกิ่ง จัดลำดับความสำคัญของสาเหตุ โดยสามารถที่จะแตกตัวออกไปได้เรื่อยๆ จนถึงจุดซึ่งเป็นมูลเหตุอันแท้จริงของปัญหานั้น เพื่อหาแนวทางการปรับปรุงต่อไป
โดยทั่วไปแล้วหัวข้อปัญหาควรกำหนดเป็นลบ
ต้องชัดเจนมีความเป็นไปได้
การเตรียมผังก้างปลา
แทนที่หัวปลาด้วยปัญหา แต่ละก้างคือต้นตอสาเหตุที่แตกออกไป แยกหมวดหมู่ตามแต่ละก้าง ซึ่งสาเหตุของปัญหาจะเขียนไว้ในก้างปลาแต่ละก้าง ก้างย่อยเป็นสาเหตุของก้างรองและก้างรองเป็นสาเหตุของก้างหลัก การแบ่งแยกมูลเหตุของปัญหาไปตามแต่ละก้าง จะทำให้สามารถร่วมกันวิเคราะห์จนเห็นถึงจุดที่ก่อให้เกิดปัญหาทำให้สามารถเรียงลำดับความสำคัญของสาเหตุ มองเห็นภาพขององค์ประกอบทั้งหมดที่จะเป็นสาเหตุของปัญหาข้อแนะนำในการเขียน แผนภูมิก้างปลา 1. ปัญหาหรือผล ( หัวปลา )
จะต้องเป็นปัญหาที่ชัดเจนและจำเพาะเจาะจง 2. สาเหตุใหญ่ ( ก้างปลา )
แต่ละสาเหตุจะต้องไม่ขึ้นแก่กัน คือแยกจากกันอย่างชัดเจน เช่น สาเหตุมาจากคน
อุปกรณ์ที่ใช้ หรือจากวิธีการ 3. พยายามหาสาเหตุย่อย (
ก้างย่อย ) ให้มากๆ เพราะจะทำให้ได้สาเหตุมากมาย ทั้งที่แก้ไขได้และแก้ไขไม่ได้
เลือกสาเหตุที่สามารถแก้ไขได้เป็นรูปธรรมมาปรับปรุง
ส่วนที่แก้ไขไม่ได้นำไปเป็นข้อเสนอแนะต่อผู้บริหาร 4. สาเหตุย่อย
หาได้โดยใช้คำถาม “ทำไม” ๆ ๆ ๆ 5. ต้องระวังเรื่อง “ เหตุ ” และ “ ผล ” โดยต้องพิจารณาให้แน่ว่า
อะไรเป็นเหตุอะไรเป็นผล เช่น ถนนลื่นเป็นสาเหตุของอุบัติเหตุ ไม่ใช่ฝนตก (
เพราะฝนตกถนนอาจไม่ลื่นก็ได้
อ้างอิง
http://qa.siam.edu/KM/KM_Article4.pdf
http://archive.lib.cmu.ac.th/full/T/2550/mpa0950rn_ch2.pdf
http://www.oknation.net/blog/knowledge09/2009/09/24/entry-1
