ขจัดช่องว่างและอคติต่อผู้ป่วยจิตเภทและครอบครัว 

“อย่าไปยุ่งกับเค้าเลยลูก เดี๋ยวติดเชื่อบ้า”

“อย่ารับเข้าทำงานเลย คนโรคจิตจะทำอะไรได้”                

                 นี้อาจจะเป็นประโยคที่คุ้นหูสำหรับผู้ป่วยจิตเภทและครอบครัว บุคคลอื่นอาจจะฟังเป็นเรื่องสนุกสนาน หยอกล้อ ครอบครัวของผู้ป่วย แต่ในสภาพจิตใจของผู้ป่วยและครอบครัวนั้น เจ็บปวดและเสียใจเป็นอย่างมาก               

               คนส่วนใหญ่ประมาณ 90 % เข้าใจผิดว่าโรคจิตเภทนั้นเป็นโรคที่น่ากลัว เป็นโรคที่เมื่อเข้าใกล้ด้วยแล้ว จะติดเสมือนโรคติดต่อทางกายภาพทั่วไป                โดยที่เชื่อเช่นนี้เพราะโรคจิตเภทเป็นโรคจิตที่พบบ่อยที่สุดประมาณกันว่าในคนทั่วไป 100 คน จะพบผู้ป่วยที่เป็นหรือผู้ป่วยที่เคยเป็นโรคจิตเภทประมาณ 0.3 – 1 คน ในทุก ๆ ปีจะมีผู้ป่วยใหม่เกิดขึ้น 1 คนต่อประชากร 10,000 คน สถิติอันนี้แลดูน่ากลัว และคนส่วนใหญ่ก็พลอยกลัวกับสถิติที่เกิดขึ้นและกลัวว่าเมื่อเข้าใกล้ก็จะติดโรคนี้ตามไปด้วย               

               ก่อนที่เราจะเข้าใจผิดไปมากกว่านี้เรามารู้จักโรคจิตเภทกันก่อนดีกว่าโรคจิตเภท เป็นโรคที่มีความผิดปกติของความคิด อารมณ์ การรับรู้และพฤติกรรมเป็นลักษณะสำคัญ โดยผู้ป่วยโรคจิตเภทมีจิตสำนึกที่ดีและไม่มีโรคทางกาย ส่วนมากจะเกิดกับวัยรุ่นหรือวัยหนุ่มสาวมากกว่าที่จะเกิดกับวัยผู้ใหญ่และวัยเด็ก  วัยรุ่นช่วงอายุที่เกิดประมาณ 12- 20 ปี               

           เรามาดูสาเหตุของโรคนี้กันก่อนโรคจิตเภทเกิดขึ้นได้อย่างไร                     

                ปัจจุบันเชื่อว่าสาเหตุหลักเป็นเรื่องของความผิดปกติของระบบในร่างกายซึ่งเป็นมากจาก

               1. กรรมพันธุ์ จากการศึกษาพบว่าญาติของผู้ป่วยมีโอกาสเป็นโรคจิตเภทสูงกว่าประชากรทั่วไปยิ่งมีความใกล้ชิดทางสายเลือดมากยิ่งมีโอกาสสูง ความหมายตามตารางที่ *คือหากติดตามคนทั่วๆ ไป ไปเรื่อยๆ 100 คนจะพบว่ามีผู้ที่เกิดป่วยเป็นโรคจิตเภท 1 คนหากติดตามพี่น้องของผู้ที่ป่วยเป็นโรคจิตเภทไปเรื่อยๆ 100 คนจะพบว่าเกิดป่วยเป็นโรคจิตเภท 8 คนจะเห็นว่ายิ่งมีความใกล้ชิดทางสายเลือดมากเท่าไร ก็ยิ่งมีโอกาสเกิดมากขึ้นอย่างไรก็ตามมีข้อสังเกตคือแม้แต่แฝดไข่ใบเดียวกัน  คู่แฝดที่มีหน้าตาเหมือนกันเพศเดียวกัน) คนหนึ่งเป็นอีกคนหนึ่งก็ไม่ได้พบว่าเป็น100 เปอร์เซ็นต์แสดงว่าถึงแม้กรรมพันธุ์จะมีส่วนในการเกิดโรคแต่ก็ไม่ได้เป็นสาเหตุ ไปทั้งหมด

                       2. ระบบสารเคมีในสมอง เชื่อว่าโรคนี้เป็นจากสารเคมีในสมองที่ชื่อว่าโดปาในบางบริเวณของสมอง มีการทำงานมากเกินไปและพบว่าการที่ยารักษาโรคจิตรักษาโรคนี้ได้เป็นจากการที่ยาไปออกฤทธิ์ยับยั้งการออกฤทธิ์ของสารโดปามีน

                       3. ความผิดปกติในส่วนอื่นๆ ของสมองพบผู้ป่วยโรคจิตเภทอยู่จำนวนหนึ่งที่มีช่องในสมอง โตกว่าปกติซึ่งผู้ป่วยเหล่านี้ส่วนใหญ่มีอาการด้านลบเป็นอาการเด่นบางการศึกษาพบว่าผู้ป่วยเหล่านี้มีเลือดไปเลี้ยงสมองส่วนหน้าลดลงและการทำงานของสมองส่วนหน้ามีไม่เต็มที่                ในแง่ของครอบครัวนั้นพบว่าสภาพครอบครัวมีผลต่อการกำเริบของโรคโดยในครอบครัวของผู้ป่วยที่อาการกำเริบบ่อย ๆ พบว่ามีการใช้อารมณ์ต่อกันสูงได้แก่ ชอบตำหนิติเตียนผู้ป่วย มีท่าทีไม่เป็นมิตรหรือเข้าไปจู้จี้ยุ่งเกี่ยวกับผู้ป่วยมากเกินไป                ตราบจนปัจจุบัน ยังไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัดของโรคจิตเภทเชื่อว่าโรคจิตเภทเป็นกลุ่มอาการซึ่งเป็นมาจากหลาย ๆ สาเหตุแนวคิดที่ยอมรับกันในปัจจุบันเชื่อว่าผู้ป่วยนั้นมีแนวโน้มหรือจุดอ่อนบางอย่างอยู่แล้วเมื่อพบกับสภาพกดดันบางประการทำให้เกิดอาการของโรคจิตเภทขึ้นมาโดยแนวโน้มหรือสภาพกดดันนี้อาจเป็นเรื่องทางร่างกาย ยาหรือสารต่างๆเรื่องของจิตใจหรือสภาพแวดล้อมที่กดดัน หรือเป็นจากหลายๆ ประการร่วมกันตารางความสัมพันธ์ของความเสี่ยงโรคจิตเภท 

ญาติผู้ป่วย โอกาสเสี่ยงที่จะเป็นโรคด้วย (ร้อยละ)
ประชากรทั่วไป 0.9
พี่น้องที่เกิดจากบิดาและมารดาเดียวกัน 14.2
คู่ฝาแฝดไข่ใบเดียวกัน แยกกันอยู่ 77.6
คู่ฝาแฝดไข่ใบเดียวกัน  อยู่ด้วยกัน 91.5

                 

                           โดยจากสาเหตุข้างต้นที่ได้กล่าวมานั้นโรคจิตเภทไม่สามารถติดต่อได้โดยการที่อยู่ด้วยกันหรือคลุกคลีกับผู้ป่วยหรือคนในครอบครัว แต่จะเป็นได้โดยทางพันธุกรรมและสารเคมีที่เกิดขึ้นในสมองนั้นเอง ตอนนี้เราเราก็วางใจได้ว่าโรคจิตเภทไม่สามารถติดได้เมื่ออยู่กับผู้ป่วยจิตเภทและครอบครัวของผู้ป่วย                ต่อมาเรามาทราบถึงการเข้าใจและดูแลผู้ป่วยและครอบครัวของผู้ป่วยจิตเภทกันเพื่อจะได้ปฏิบัติต่อบุคคลเหล่านั้นได้อย่างถูกต้องและคุณได้มีส่วนร่วมในการดูแลและเยียวยาผู้ป่วยและสภาพครอบครัวได้ด้วย                

                 1.  การช่วยเหลือด้านจิตใจผู้ป่วยอาจมีความคับข้องใจ รู้สึกเครียดไม่ทราบว่าจะต้องปฏิบัติตัวอย่างไรกับปัญหาที่เกิดขึ้นทั้งปัญหาภายในตนเองและปัญหาที่มีกับคนรอบข้างเราจะให้คำแนะนำที่ผู้ป่วยสามารถนำไปปฏิบัติได้ เช่นช่วยผู้ป่วยในการหาวิธีแก้ปัญหาในแบบอื่นๆ ที่เขาพอทำได้ช่วยผู้ป่วยค้นหาดูว่าความเครียดหรือความกดดันอะไรที่เขามักทนไม่ได้เป็นต้น       

            2.  การเข้าใจแก่ครอบครัวผู้ป่วยจิตเภทเป็นการให้ความเข้าใจแก่ญาติและผู้ดูแลผู้ป่วย เกี่ยวกับเรื่องของโรคและปัญหาต่างๆของผู้ป่วยที่อาจเกิดขึ้นโดยปกติคนส่วนใหญ่มักเข้าใจว่าเป็นเพราะตนเลี้ยงดูไม่ดีจึงทำให้ผู้ป่วยเป็นโรคจิตเกิดความรู้สึกผิด หรือกล่าวโทษตนเอง นอกจากนี้บางครอบครัวมีการใช้อารมณ์ต่อกันสูงและอยู่ใกล้ชิดกับผู้ป่วยเป็นเวลานานในแต่ละวันซึ่งอาจเป็นการไปเพิ่มความกดดันแก่ผู้ป่วย ทั้งสองกรณีนี้การทำครอบครัวบำบัดหรือให้ความรู้ในเรื่องโรครวมทั้งสิ่งที่ญาติควรปฏิบัติต่อผู้ป่วย จะช่วยได้เป็นอย่างยิ่ง       เมื่อเราเข้าใจแล้วเราก็ต้องดูแลและเห็นใจผู้ป่วยโรคจิตเภทและครอบครัวของเขาด้วยสังคมควรจะขยายความรู้และหน่วยงานต่าง ๆ จะต้องช่วยกันเพื่อเป็นเกร็ดความรู้ของคนในสังคมและไปปฏิบัติได้อย่างถูกต้องและจะได้ไม่เข้าใจผิดกันอีก 

นายเข้มนที  ศรีสุขล้อม
อาจารย์ประจำแผนกสังคมวิชาจิตวิทยาทั่วไป
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัย วิทยาเขตศรีวิชัย