-อาชฺญารฺถ อาตฺมเนปท

-นาม ฤ การานฺต

1.อาชฺญารฺถ อาตฺมเนปท

เราเรียนอาชญารถะ ปรัสไมบทมาแล้วคราวนี้้เป็นการแจกรูปสำหรับธาตุในอาตมเนบท หรือกรรมวาจก ตามแบบดังนี้


..

  เอกวจนมฺ

  ทฺวิวจนมฺ

  พหุวจนมฺ

อุตฺตมปุรุษะ

  -เอ, -e

  -อวไห  -avahāi

  -อมไห    -amahāi

มธฺยปุรุษt

  -สฺว,  -sva

  -อิถามฺ –ithām

  -ธฺวมฺ      -dhvam

ปฺรถมปุรุษะ

  -ตาม, -tām

  -อิตามฺ  -itām

  -อนฺตามฺ  -antām*

*ลบเสียงอะ ก่อนลงวิภักติ


ตัวอย่าง √ลภฺ (ได้รับ) สร้างเค้า ลภฺ + อะ = ลภ, นำไปแจกอาชฺญารฺถ ใน อาตฺมเนปท ดังนี้

..

  เอกวจนมฺ

  ทฺวิวจนมฺ

  พหุวจนมฺ

อุตฺตมปุรุษะ

  ลไภ, labhai

  ลภาวไห  labhāvahāi

  ลภามไห labhāmahāi

มธฺยปุรุษ

  ลภสฺว,  labhasva

  ลเภถามฺ labhethām

  ลภธฺวมฺ labhadhvam

ปฺรถมปุรุษะ

  ลภตาม, labhatām

  ลเภตามฺ  labhetām

  ลภนฺตามฺ labhantām


การแจกรูปอาตมเนบท (ในที่นี้เขียน อาตฺมเนปท

แบบสันสกฤตบ้าง อาตมเนบท แบบไทยบ้าง ผู้เรียนจะได้คุ้นเคยทั้งสองแบบ) มีความหมายกรรตุการกตามแบบ แจกแบบปรัสไม หรือ อาตมเน ก็แล้วแต่ธาตุนั้นๆ

กรรมวาจก ในอาชญารถะนั้น นำธาตุมาลงปัจจัย ย แล้วแจกอาตมเนบทเลย โดยไม่สนใจคณะธาตุ เช่น ทฺฤศฺ + ย + เอ = ทฤศฺยตามฺ (เขา)จงถูกมอง, กฺฤ (ทำ) = กฺริไย, กฺริยสฺว, กฺริยตามฺ

ธาตุ

  • √गम्+अनु        √คมฺ+อนุ           (อนุคจฺฉติ  anugácchati) ตาม, ติดตาม
  • √चर् + सम्-आ   √จรฺ + สมฺ – อา (สมาจรติ   smācárati)    ปฏิบัติ ทำ ดำเนินการ (อุปสรรคสองตัว)
  • √वद् + वि          √วทฺ+วิ             (วิวทเต    vivádate)      โต้เถียง
  • √श्रि + आ          √ศฺริ+อา           (อาศฺรยเต āśráyate)     พึ่งพาอาศัย, ไปขอเป็นที่พึ่ง(ตามด้วย กรรมการก)

แบบฝึก 1

จงแปล 1) ลภสฺว 2) อาศฺรยามไห 3) นฺยวสตามฺ 4) ยชามไห 5) เสวฺยตามฺ


2.นาม ฤ การานฺต

ตอนนี้มาว่าถึง การแจกนามที่ลงท้าย -ฤ ซึ่งจะมีเค้าสำหรับแจกวิภักติ 3 รูป ได้แก่ –อารฺ, -ฤ, - อรฺ, เป็นแข็ง กลาง อ่อน ตามลำดับ(คือรูปทำพฺฤทธิ,  รูปเดิม, และหดเสียง) นั่นเอง

ทบทวนวิภักติที่จะบอกการก ถือว่าวิภักติมาตรฐานสำหรับแจกนามเพศชาย/หญิง เป็นดังนี้ (สำหรับเพศกลางจะเล่าในบทต่อๆ ไป)

..

  เอกพจน์

  ทวิพจน์

  พหูพจน์

กรฺตฺฤ

  -s

  -āu

  -as

กรฺม

  -am

  -āu

  -as

กรฺณ

  -ā

  -bhyām

  -bhis

สมฺปฺรทาน

  -e

  -bhyām

  -bhyas

อปาทาน

  -as

  -bhyām

  -bhyas

สมฺพนฺธ

  -as

  -os

  -ām

อธิกรณ

  -i

  -os

  -su


<p>นามที่ลงท้ายด้วยสระ ในบทที่ผ่านมา

</p>

วิภักติในเอกพจน์จะเปลี่ยนไปพอสมควร แต่นามที่ลงท้ายด้วยพยัญชนะมักจะดำเนินตามนี้ สำหรับอาลปนะนั้น มักจะเป็นไปตามกรรตุการก เว้นแต่เอกพจน์ อาจไม่เปลี่ยนแปลง

การแจกนาม ฤ การานฺต ตัวอย่าง กรฺตฺฤ ปุ. ผู้ทำ แบ่งออกเป็น 3 เค้า คือ กรฺตาร, กรฺตฺฤ  และ กรฺตฺรฺ (อาจแตกต่างจากแบบข้างบนเล็กน้อย)

..

  เอกพจน์

  ทวิพจน์

  พหูพจน์

อาลปนะ

  กรฺตรฺ

  กรฺตาเรา 

  กรฺตารสฺ

กรฺตฺฤ

  กรฺตา

  กรฺตาเรา

  กรฺตารสฺ

กรฺม

  กรฺตารมฺ

  กรฺตาเรา

  กรฺตฺฤๅนฺ

กรฺณ

  กรฺตฺรา

  กรฺตฺฤภฺยามฺ

  กรฺตฺฤภิสฺ

สมฺปฺรทาน

  กรฺเตฺร

  กรฺตฺฤภฺยามฺ

  กรฺตฺฤภฺยสฺ

อปาทาน

  กรฺตุรฺ  (กรฺตุสฺ)

  กรฺตฺฤภฺยามฺ

  กรฺตฺฤภฺยสฺ

สมฺพนฺธ

  กรฺตุรฺ  (กรฺตุสฺ)

  กรฺตฺโรสฺ

  กรฺตฺฤๅณามฺ

อธิกรณ

  กรฺตริ

  กรฺตฺโรสฺ

  กรฺตฺฤษุ

ศัพท์ที่ลง -ฤ การานฺต นี้มีสองพวก พวกที่หนึ่งมีความหมายแปลว่า ผู้กระทำ, อีกพวกหนึ่งเป็นคำนับญาติ (จะเรียนในบทต่อไป) คำนับญาตินั้นจะแจกแตกต่างออกไปจากนี้เล็กน้อย ยกเว้น สฺวสฺฤ และ นปฺตฺฤ เป็นคำนับญาติ แต่แจกรูปตามข้างบนนี้ (จึงไม่ต้องแปลกใจ ที่ภาษาอังกฤษจะเรียกญา่ติด้วยคำลงท้าย -ther, -ter เช่น father, mother, sister, brother, etc.)

นามที่มีความหมายว่าผู้กระทำ นี้บางครั้งก็ใช้เป็นคุณศัพท์ไปขยายคำนามอื่น หากนำไปขยายนามเพศหญิง ก็เปลี่ยนเสียงท้ายเป็น อี และแจกแบบ อี การานต์ เช่น กรฺตฺฤ > กรฺตฺรี   ส่วนเพศกลาง คงเค้าเดิม แต่เสียงท้ายจะแจกแบบ วาริ หรือ มธุ แต่ไม่ค่อยพบการใช้แบบนี้

ศัพท์

  • อาจารฺย ปุ. ครู อาจารย์ (บาลี อาจริย) (จาก อา+√จรฺ)
  • กรฺตฺฤ ปุ. ผู้ทำ ผู้สร้าง ผู้เขียน, คุณ. ทำ, สร้าง (บาลีใช้ กตฺตุ, ไทยใช้ กรรตุ) (จากธาตุ √กฺฤ)
  • กาล ปุ. เวลา
  • กฺฤปา ส. ความกรุณา ความเมตตา
  • ทาตฺฤ ปุ. ผู้ให้ (จาก √ทา), คุณ. ใจกว้าง เอื้อเฟื้อ
  • ทุรฺชน ปุ. คนเลว (ทุสฺ+ชน)
  • ทฺรษฺฏฺฤ ปุ. ฤษี ผู้รจนาพระเวท, คุณ. เห็น
  • ธาตฺฤ ปุ. ผู้สร้างโลก (พระเจ้า) บาลี ธาตา, ไทยใช้ ธาดา. (จากธาตุ √ธา)
  • นปฺตฺฤ ปุ. หลาน (บาลี นัดดา)
  • นมสฺ นปุ. เกียรติยศ การนับถือ (มักใช้แบบไม่แจกรูป ร่วมกับ สัมปรทานการก)
  • นิศฺจย ปุ. การตัดสินใจ ความแน่นอน
  • เนตฺฤ ปุ. ผู้นำ (มาจากธาตุ √นี)
  • ปณฺฑิต ปุ. ผู้มีการศึกษา, บัณฑิต
  • ปท นปุ. ก้าวเท้า
  • ปฺรายศฺจิตฺต นปุ. การบำเพ็ญตบะ (คำว่า ตบะ ใช้ว่า ตปสฺ ยังไม่เรียน)
  • ภรฺตฤ ปุ. ผู้คุ้มครอง ผู้สนับสนุน เจ้า สามี เจ้านาย (บาลี ภตฺตา, ไทยใช้ ภัสดา, คนละคำกับ ภารฺตฺฤ/บาลี ภาตา/ไทย ภาดา/ภาดร)
  • รกฺษิตฺฤ ปุ. ผู้คุ้มครอง (จาก √รกฺษฺ)
  • วฺยวหาร ปุ. การดำเนินคดี (จาก วิ-อว√หฺฤ)
  • ศาสฺตฺฤ ปุ. ผู้ปกครอง ผู้ลงโทษ (บาลี. สตฺถา, ไทยใช้ ศาสดา)
  • สฺรษฺฏฺฤ ปุ. ผู้สร้างโลก
  • สฺวสฺฤ ส. น้องสาว, พี่สาว

คุณศัพท์

  • ทริทฺร ปุ.นปุ, ทริทฺรา ส. ยากจน (บาลี. ทลิทฺท)
  • วร ปุ.นปุ. วรา ส. ดีที่สุด ยอดเยี่ยม, ดีกว่า (ใช้ร่วมกับ อปาทาน การก)


แบบฝึก 2

แปลสันสกฤตเป็นไทย

दुर्जनस्य च सर्पस्य वरं सर्पो न दुर्जनः.

सर्पो दशति कालेन दुर्जनस्तु पदे पदे॥4 ॥

  • आचार्यं लभस्व प्रायश्चित्तं समाचरेति पापं द्विजातय आदिशन्ति। 1
  • काव्यानि रचयाम कीर्तिं वन्दाम नृपतीनाश्रयामहै श्रियं लभामहा इति कवयो वदन्ति।2
  • स्वसुर्गृहे कन्ये न्यवसताम्। 3
  • नृपे रक्षितरि सुखेन प्रजा वसन्ति। 4
  • धर्माय देवान्यजावहा अर्थाय कीर्तये च सभासु पण्डितैः सह विवदावहा इति ब्राह्मणस्य पुत्ररोस्निश्चयः। 5
  • मुक्त्य ईश्वरः सृष्टेः कर्ता मनुष्यैर्भक्त्या सेव्यताम्।6
  • नृपतयः प्रजानां रक्षितारो दुर्जनानां च शास्तारो वर्तन्ताम्। 7
  • शास्त्रस्य कर्त्रे पाणिनये नमः। 8
  • लोकस्य स्रष्टृभ्यो वसूनां दातृभ्यो देवेभ्यो नमो नमः। 9


แปลไทยเป็นสันสกฤต
<ol>

  • ภรรยาพึงรักสามี
  • นักรบทั้งหลายพึงตามผู้นำ

    และพึงต่อสู้กับศัตรูทั้งหลาย

  • ที่แม่น้ำ  เด็กชายหวังว่าจะพบกับพี่สาวทั้งสอง
  • โลกถูกสร้างแล้วโดยพระเจ้า(ผู้สร้าง)
  • ในบ้านของสาธุผู้ให้ อาหารถูกให้แก่นักบวชผู้ขอ(ภิกษุ) *ใช้คำว่า ผู้ใช้เป็นคุณศัพท์ขยายคำว่าสาธุ
  • พระราชาโภชทรงเอื้อเฟื้อแล้ว (अवर्तत) ต่อผู้แต่ง(ใช้อธิกรณ) บทสดุดี
  • คนรับใช้ทั้งหลาย พึงรับใช้เจ้านาย
  • ท่านทั้งหลาย จงอาศัย5 เทวดาทั้งหลาย3 ผู้คุ้มครอง2 แห่งคนดีทั้งหลาย1 เพื่อเป็นที่พึ่ง4(กรรมการก)
  • มนุษย์ทั้งหลายมีชีวิตด้วยความเมตตาของผู้สร้างโลก
  • ดูก่อน ผู้ใจบุญ คนยากจนน้อมไหว้ท่าน(ท่าน ไม่ต้องแปล)
  • บุรุษคนนั้นนำน้องสาวทั้งหลายไปสู่เมือง (ใช้ประโยคกรรมวาจก)

    • </ol><p>  </p>