เมื่อครั้งที่แล้วรู้จักตัวไรศัตรูตัวร้ายของผึ้งไปแล้ว คราวนี้ก็มารู้จักวิธีการป้องกันไรที่ก่อให้เกิดความเสียหายแก่รังผึ้ง ซึ่งจากที่ดิฉันได้ไปหาข้อมูลมานั้นพบว่า ปัจจุบันยังไม่ปรากฏรายงานที่แสดงผลการกำจัดไรได้อย่างมีประสิทธิภาพที่สุดแต่ทุกวันนี้นักวิทยาศาสตร์ก็พยายามที่ จะค้นคว้าหาวิธีและตัวยาที่อาจใช้ได้ผลดีในการควบคุมประชากรของไรให้ลดลงสารเคมีที่คนเลี้ยงผึ้งทั่วโลก นำมาใช้ป้องกันกำจัดไรนั้นมีอยู่หลายชนิดด้วยกันเช่น คลอโรเบนซิเลท ( Chlorobenzilate ) ฟีโนไธอาซิน ( Phenothiazine ) แนฟทาลีน (ลูกเหม็น )ผสมกำมะถันผง ไมแทค ( Mitac ) และยาฉุนในประเทศญี่ปุ่นมีรายงานการควบคุมไรวาร์รัว โดยสารเคมีซึ่งมีชื่อทางการค้าว่าวาโรสตาน ( Varostan ) สามารถลดการทำลายของไรได้ดีแต่ก็พบว่าทำให้ผึ้งตายเป็นจำนวนมาก สารเคมีกำจัดเฉพาะไรผึ้งอีกชนิดหนึ่งที่ออกสู่ท้องตลาดคือ สารเคมีที่มีชื่อทางการค้าว่า โฟลเบกซ์ วีเอ ( Folbex VA ) ซึ่งมีลักษณะเป็นแผ่น ๆ วิธีการใช้คือปิดปากทางเข้าออกรังผึ้งในเวลาเย็นเมื่อผึ้งเข้ารังหมดแล้วจับผี้งนางพญาขังไว้ในกลักเพื่อป้องกันไม่ให้ผึ้งงานตื่นเต้นเมื่อได้รับควันจากสารเคมีและรุมทำร้ายผึ้งนางพญาตั้งหีบเปล่าใบหนึ่งระหว่างฐานรังกับหีบตัวอ่อน พร้อมกับจุดแผ่นโฟลเบกซ์ 1 แผ่นแขวนไว้บนคอนผึ้งที่ไม่มีรวงเมื่อเกิดควันพุ่งขึ้นแล้วจึงซ้อนหีบตัวอ่อนลงบนหีบว่างใบนั้นใช้เศษผ้าหรือกระดาษปิดรูรั่วทั้งหมด ไอของตัวยาโฟลเบกซ์จะอบอวนอยู่ภายในรังผึ้งหลังจากนั้น 15 นาที จึงเปิดทางเข้าออก และยกหีบเปล่าออกจะเห็นว่ามีไรจำนวนหนึ่งตายอยู่บนฐานรัง ทำการมยาเช่นนี้ซ้ำ 4 ครั้งระยะเวลาห่างกัน 4 วัน โดยใช้แผ่นโฟลเบกซ์ครั้งละ 1 แผ่นนับว่าการรมควันด้วยแผ่นโฟลเบกซ์ วีเอ ทำให้ประชากรไรลดลงไปได้มากพอสมควรแต่ไม่เป็นที่นิยมในประเทศไทยเนื่องจากเป็นสารเคมีที่มีราคาแพง
สำหรับการควบคุมไรในกลุ่มผู้เลี้ยงผึ้งพันธุ์ในประเทศไทยหลายแห่งใช้กำมะถันกับลูกเหม็นผสมเข้าด้วยกันในอัตราส่วน 1 : 1 โดยน้ำหนัก โรยส่วนผสมนี้ประมาณ 10 กรัม หรือประมาณ 1 ช้อนชาลงบนฐานรังผึ้งเวลาเย็น ทำความสะอาดฐานรัง เทซากของไรที่เกลื่อนอยู่ในตอนเช้าของวันรุ่งขึ้น ปฏิบัติเช่นนี้ซ้ำอีกทุก ๆ 3 วันติดต่อกันไปจนครบ 7 ครั้ง โดยเลือกช่วงปฏิบัติเป็น 3 ช่วงด้วยกันคือประมาณปลายเดือนพฤษภาคม เดือนกันยายนและเดือนพฤศจิกายน
สำหรับการป้องกันกำจัดไรอีกวิธีคือการย้ายตัวอ่อนจากการวินิจฉัยในหลายประเทศพบว่า ไรชอบอาศัยในหลอดรวงของตัวผู้ จึงใช้หลักการอันนี้ ล่อตัวไร โดยการใส่แผ่นรังเทียมของผึ้งตัวผู้ ให้มีผึ้งตัวผู้อยู่ที่เดียวกันทั้งคอน แล้วนำเข้าไปไว้ในรังที่มีไรระบาดมาก ๆ หลังจากผึ้งปิดฝาหลอดรวงตัวผู้แล้วจึงนำคอนนั้นมาทำลายเสีย วิธีการนี้ค่อนข้างจะยุ่งยากสำหรับผู้ที่เลี้ยงผึ้งเป็นจำนวนมาก แต่มีความปลอดภัยสูงเพราะไม่ต้องใช้สารเคมี และเป็นวิธีที่ประหยัด เช่นเดียวกับการขังผึ้งนางพญาในกลัก นานประมาณ 21 - 24 วัน เพื่อหยุดการวางไข่ของผึ้งนางพญา ภายในรังจะไม่มีตัวอ่อนเลย ทำให้รังนั้นปราศจากไรไปด้วยเพราะขาดอาหาร
รู้วิธีกำจัดไรกันแล้วก็อยู่ที่ว่าแต่ละคนจะเลือกวิธีไหนที่มีความปลอดภัยทั้งต่อผู้ปฏิบัติและผู้บริโภค ยังไงก็ช่วยพิจารณาด้วยนะคะ และถ้าใครมีวิธีกำจัดไรที่ได้ผลดีๆกว่านี้ก็ช่วยบอกผู้เขียนด้วยค่ะ
