รำพึงถึงอัฟริกา หันมามองไทย

          ในการประชุม 2nd Global Symposium on Health System Research (31 Oct – 3 Nov 2012) ที่ปักกิ่ง  ผมมีข้อสังเกตว่า  โครงการที่นำมาเสนอ และมีมิติของความสร้างสรรค์  มักจะมีพื้นที่ดำเนินการในประเทศกลุ่มอัฟริกา  ได้รับทุนช่วยเหลือจากแหล่งทุน หรือองค์การระหว่างประเทศ  ดำเนินการโดยสถาบันในประเทศตะวันตก  มีเจ้าหน้าที่ในพื้นที่ร่วมดำเนินการ

          อัฟริกาจึงเป็นคล้ายๆ “ห้องทดลอง” สำหรับการสร้างสรรค์รูปแบบของระบบสุขภาพ  การประชุม 2nd GSHSR จึงเป็นคล้ายๆ ตลาดนัด  ให้ ๓ หรือ ๔ ฝ่าย มาพบกัน  คือ (1) Donor  (2) นักวิจัย หรือบริษัทรับจ้างจัดการงานวิจัย ในประเทศตะวันตก  (3) นักขอทุนในประเทศรายได้ต่ำ  และ (4) นักคิดและขับเคลื่อนระบบสุขภาพโลก (Global Health)   มาพบกัน  และผมพบว่า การทดลองสร้างสรรค์ดีๆ มักมาจากการทดลองในพื้นที่อัฟริกา 

          ในการไปร่วมประชุมครั้งนี้ ผมจงใจเน้นเข้าร่วมในพื้นที่เดียว ใน ๓ “พื้นที่” ของ “ตลาดนัด”  คือพื้นที่ห้องประชุม  อีก ๒ พื้นที่ ได้แก่  พื้นที่นิทรรศการของหน่วยงานต่างๆ  กับพื้นที่โปสเตอร์นิทรรศการผลงานวิจัย  ที่จริงทั้ง ๓ พื้นที่ ใช้สังเกตการณ์ทำความเข้าใจพัฒนาการของการวิจัย ของระบบสุขภาพ  และของพัฒนาการของโลก ได้ทั้งสิ้น 

          ข้อสังเกตของผมคือ ประเทศในอัฟริกา ตอนใต้ทะเลทรายสะฮาร่า ยังคงดำรงความเป็นประเทศรับความช่วยเหลืออย่างเหนียวแน่น  พฤติกรรมต่างๆ ในการประชุม บอกข้อสรุปนี้แก่ผม

          ทำไมประเทศในอัฟริกาจึงไม่หลุดพ้นจากสภาพรอรับความช่วยเหลือเสียที

          ผมนำความคิดนี้ไปคุยกับหมอสมศักดิ์  ก็ทราบว่าท่านก็มีข้อสงสัย และแนวคิดนี้เช่นเดียวกัน  เราจึงคุยกันสนุก และมีข้อสรุปตรงกันว่า เพราะผู้คนตกอยู่ใต้ลัทธิอุปถัมภ์ และคอรัปชั่น อย่างรุนแรง 

          จึงหันมามองไทย  ตั้งข้อสงสัยว่า เรากำลังเดินถอยหลังเข้าหาสภาพเลวร้ายดังกล่าวหรือไม่  การเมืองแบบประชานิยมจะนำพาประเทศถอยหลังไปแค่ไหน  ผมนึกถึงประเทศฟิลิปปินส์สมัย ปธน. มาร์กอส  ที่เวลา ๓๐ ปี ทำให้ฟิลิปปินส์ถอยหลัง ยังตั้งตัวไม่ติดมาจนเพิ่งฟื้นเมื่อ ๒ - ๓ ปีมานี้

          ประเทศจะเจริญก้าวหน้า วัฒนาถาวรได้ ต้องสร้างอุดมการณ์พึ่งตนเอง  ขยันขันแข็ง ไขว่คว้าหาโอกาสที่จะทำงานสร้างตัว สร้างความดี ทำประโยชน์ให้แก่สังคม  ต้องมีระบบต่างๆ ในสังคมที่กระตุ้นให้คนทำงานและทำความดี  ให้โอกาสคนที่กระตือรือร้น ขยัน และมีความสามารถ ได้ทำงานทำประโยชน์แก่บ้านเมือง 

วิจารณ์ พานิช
๔ พ.ย. ๕๕
โรงแรม คอนติเนนตัล แกรนด์  ปักกิ่ง