GotoKnow
  • เข้าระบบ
  • สมัครสมาชิก
  • แผงจัดการ
  • ออกจากระบบ
GotoKnow

เดือนยี่ : บุญคูณลาน (ฮีตสิบสอง ประเพณี 12 เดือนของชาวอีสาน)

การทำบุญคูณลานจะทำเมื่อเก็บเกี่ยวข้าวแล้ว ชาวอีสานจะเห็นความสำคัญของข้าวมาก ในพิธีนี้จะมีการนิมนต์พระสงฆ์ไปเทศน์ที่ลานข้าว มีการทำบุญตักบาตรเลี้ยงพระประพรมน้ำพระพุทธมนต์แก่ชาวบ้าน ลานข้าว ที่นาและต้นข้าว บริเวณใกล้ลานข้าวถือว่าเป็นสิริมงคลแก่การเกษตรกรรมทำให้ข้าวในนาอุดมสมบูรณ์ ซึ่งเชื่อว่าเจ้าของจะอยู่เย็นเป็นสุข ฝนจะตกต้องตามฤดูกาล ข้าวกล้าจะงอกงามและได้ผลดีในปีต่อไป เมื่อเสร็จพิธีทำบุญลานข้าวแล้วชาวบ้านจึงจะขนข้าวใส่ยุ้งและเชิญขวัญข้าวคือ พระแม่โพสพไปยังยุ้งข้าวและทำพิธีสู่ขวัญข้าว สู่ขวัญเล้าข้าวเพื่อเป็นสิริมงคลต่อไป


หมายเหตุ  ฮีตสิบสอง มาจากคำ 2 คำ คือ ฮีต กับ  สิบสอง
ฮีต  มาจากคำว่าจารีต ซึ่งหมายถึง สิ่งปฏิบัติสืบต่อกันมา จนกลายเป็นประเพณีที่ดีงามของชาวอีสาน เรียกว่า จารีต หรือ ฮิต

สิบสอง หมายถึง เดือนทั้ง 12 เดือน ในหนึ่งปี

ฮีตสิบสอง ประเพณีอีสานสิบสองเดือน
เดือนเจียง - บุญเข้ากรรม
เดือนยี่  - บุญคูณลาน
เดือนสาม - บุญข้าวจี่
เดือนสี่ - บุญผะเหวด
เดือนห้า - บุญสงกรานต์
เดือนหก - บุญบั้งไฟ
เดือนเจ็ด - บุญซำฮะ
เดือนแปด - บุญเข้าพรรษา
เดือนเก้า - บุญข้าวประดับดิน
เดือนสิบ - บุญข้าวสาก
เดือนสิบเอ็ด - บุญออกพรรษา
เดือนสิบสอง - บุญกฐิน


ฮิต สิบสอง จึงหมายถึง ประเพณีที่ประชาชนชาวอีสานได้ปฏิบัติสืบต่อกันมาในโอกาสต่างๆ ทั้งสิบสองเดือนในแต่ละปี

ประเพณีทั้งสิบสองเดือนที่ชาวอีสานถือปฏิบัติกันมานั้นล้วนเป็นประเพณีที่ส่งเสริมให้คนในชุมชนได้ออกมาร่วมกิจกรรมพบปะสังสรรค์เพื่อความสนุกสนานรื่นเริงและเพื่อความสมานสามัคคีมีความรักใคร่กันของคนในท้องถิ่น ซึ่งเป็นการสืบทอดสิ่งที่ดีงามมาจวบจนปัจจุบัน

"บันทึกนี้ เป็นการรวมประเพณีขอภาคอีสานสิบสองเดือน ต้องการที่จะให้ผู้สนใจแลเห็นคุณค่าของประเพณีงานบุญ ของภูมิปัญญาอีสาน นอกจากฮิตสิบสองหรือประเพณี 12 เดือนของชาวอีสานแล้ว ยังมีงานบุญอีกมากมายที่น่าศึกษา  ทำไมชาวอีสานจึงมีนิสัยอ่อนโยน รักสงบ เกื้อหนุน ซึ่งกันและกัน ไม่ชอบการเอารัดเอาเปรียบ มีความเป็นเครือญาติกันสูงมาก พิธีบุญ ความเชื่อ และประเพณีต่างๆ คือ เป้าหลอมกรอบคิดให้ชาวอีสาน มีอัตลักษณ์ดังกล่าว"


ประสาน กำจรเมนุกูล
รองประธานสภาวัฒนธรรมจังหวัดกาฬสินธุ์
ประธานสภาวัฒนธรรมอำเภอเมืองกาฬสินธุ์
(ผู้เรียบเรียงข้อมูล)


บันทึกนี้เขียนที่ GotoKnow โดย 

หมายเลขบันทึก: 50932
เขียน:
แก้ไข:
ความเห็น: 2
อ่าน:
สัญญาอนุญาต: สงวนสิทธิ์ทุกประการ

ความเห็น (2)

เห็นว่าเป็นประโยชน์มาก

มีกิจกรรมหนึ่งที่สามารถสังเกตุได้ในการทำบุญคูนลานนอกจากการสูดขวัญแล้ว นั้นคือ การหมายข้าว หมายถึงการนำเถ้าที่เกิดจากการเผามัดข้าวที่ตีแล้วมาหมายตามจุดต่าง ๆ บนกองเมล็ดข้าวที่ตี(นวด)เสร็จแล้ว งานนี้นอกจากเพื่อเป็นสิริมงคลแล้วยังเป็นการสร้างเครื่องหมายเพื่อป้องกันการขโมยข้าวที่ลานข้าวด้วย

ในสมัยก่อนการขนข้าวขึ้นเล้าต้องใช้แรงงานมาก จำเป็นต้องเอาแรงกันคือต้องไปช่วยกันดังนั้นลานข้าวไหน ๆ ก็ต้องไปช่วยคนอื่น ดังนั้นอาจจะมีการปะ(ทิ้ง)ลานข้าวไปชั่วคราว การทำหมายสีดำบนกองข้าวจึงช่วยบอกสถานะของกองข้าวได้

 

ขอบคุณครับ ที่ให้ข้อมูลเพิ่มเติมเรื่องของหมายสีดำบนกองข้าว เคยสังเกตเห็นเหมือนกัน แต่ก่อนคิดว่า คงไม่มีความหมายอะไรเสียอีก