-คำนามเพศหญิง อาการานต์

- การใช้คุณศัพท์

- สนธิ ฉฺ

- คำศัพท์ใหม่

เผลอแป๊บเดียวก็มาถึงบทที่ 20 แล้ว เนื้อหาไม่มาก จึงควรท่องจำให้ได้ เน้นว่าท่องจำ เช่น ท่องปากเปล่าให้จำได้ หรือจะเขียนซ้ำแล้วซ้ำเล่าด้วยมือ ไม่ใช่พิมพ์ในคอมพิวเตอร์นะครับ แบบนั้นจะจำได้ดี อันที่จริงผมอยากทำแบบฝึกหัดฉบับคอมพิวเตอร์ ที่ทำโจทย์และคำตอบไว้ ให้สุ่มขึ้นมาถามได้ แต่ว่าทำไม่เป็น ก็ใช้วิธีธรรมดาไปก็แล้วกัน

เข้าสู่บทเรียนเลยก็แล้วกัน...

1. คำนามเพศหญิง ลงท้ายด้วยสระอา แจกรูปแตกต่างไปจากเดิมเล็กน้อย มาดูแบบกันก่อน

การก case

เอกพจน์

ทวิพจน์

พหูพจน์

อาลปน vocative      

เสเน सेने 

เสเน सेने 

เสนาสฺ सेनास्

กรฺตฺฤ nominative

เสนา सेना

เสเน सेने 

เสนาสฺ सेनास्

กรฺม accusative

เสนามฺ सेनाम्

เสเน सेने 

เสนาสฺ सेनास्

กรฺณ instrumental

เสนยา सेनया

เสนาภฺยามฺ सेनाभ्याम्

เสนาภิสฺ सेनाभिस्

สมฺปฺรทาน dative

เสนาไย सेनायै

เสนาภฺยามฺ सेनाभ्याम्

เสนาภฺยสฺ सेनाभ्यस्

สมฺพนฺธ genitive

เสนายาสฺ सेनायास्

เสนาภฺยามฺ सेनाभ्याम्

เสนาภฺยสฺ सेनाभ्यस्

อปาทาน ablative

เสนายาสฺ सेनायास्

เสนโยสฺ सेनयोस्

เสนานามฺ सेनानाम्

อธิกรฺณ locative

เสนายามฺ सेनायाम्

เสนโยสฺ सेनयोस्

เสนาสุ सेनासु

* ลำดับอาลปนะไว้ก่อน เพื่อจะได้ดูง่าย ท่องง่าย


คำนามเพศหญิง ส่วนหนึ่งเป็นคำที่เกี่ยวข้องหรือมีความหมายว่าผู้หญิง แต่ก็ไม่จำเป็นเท่าไหร่ อย่างตัวอย่างนี้ เสนา ก็เป็นคำนามเพศหญิง ขณะที่ โยนิ กลับเป็นคำนามเพศชาย

การลงปัจจัยส่วนไหนคล้าย หรือแตกต่างจาก นามอื่นๆ ก็ลองพิจารณาดูนะครับ ปัจจัยที่ขึ้นต้นด้วยพยัญชนะ (ภฺยามฺ, ภิสฺ, นามฺ และ สุ) ควรจะจำได้แบบหลับตาเห็นแล้ว การกอื่นๆ ที่ง่ายๆ ก็ เอกพจน์ กรรมการก ลง มฺ ทุกการานต์อยู่แล้ว นอกเหนือจากนั้นก็ไม่แตกต่างมาก คงความคล้ายกันอยู่

โปรดสังเกต พหูพจน์ การกที่ 1 2 และ 8 ใช้เหมือนกัน


คำนามเพศหญิง ลงสระอา ที่แจกเหมือนกัน มีดังนี้

กนฺยา कन्या kanyā หญิงสาว

คงฺคาगङ्गाgangā แม่น้ำคงคา ชื่อแม่น้ำมักจะเป็นเพศหญิง

ฉายา छाया chāyā เงา หรือ ร่มไม้

ภารฺยา भार्या bhāryā คำนี้ ภาษาไทยใช้ว่า ภรรยา

ภาษา भाषा bhāṣā คำพูด, ภาษา             

ภิกฺษา भिक्षा bhikṣā อาหารที่ขอมา 

ยมุนา यमुना yamunā แม่น้ำยมุนา

รถฺยา रथ्या rathyā ถนนในเมือง

วิทฺยา विद्या vidyā ความรู้ การเรียน (จากธาตุ วิทฺ รู้, ลงปัจจัย ย แล้วยืดเสียงอะ เป็นอา ได้นามเพศหญิง)

สํธฺยา संध्या saṃdhyā เวลาย่ำรุ่ง เวลาย่ำค่ำ ตอนโพล้เพล้ ภาษาไทยว่า สนธยา


2. การใช้คุณศัพท์ หรือคำขยายนาม

ในภาษาสันสกฤต คำคุณศัพท์กับคำนามนั้นแยกออกจากกันยาก เพราะคำทั้งสองจะต้องมีการเติมปัจจัย บอกการก และพจน์ เช่นเดียวกัน (ยกเว้นในคำสมาส หากไม่ได้อยู่ท้ายคำ ก็ไม่ต้องแจกรูป) แต่หากจะคำแนกแจกแจง ก็พอจะบอกได้ ว่าคำไหนเป็นคุณศัพท์ เช่น ดำ ขาว สูง ผอม อย่างนี้เป็นคุณศัพท์ แต่คำนี้อาจจะเป็นคำนามก็ได้เช่น

กฺฤษฺณ แปลว่า ดำ เราอารจบอกว่าเป็นคุณศัพท์ แต่ถ้าแจกรูปเป็น กฺฤษฺณสฺ แปลว่า (คน)ดำ, (ของ)ดำ ก็เท่ากับเป็นคำนาม

ถ้ามาด้วยกันสองคำ กฺฤษฺโณ ทฺวิชาติสฺ แบบนี้ กฺฤษโณ (กฺฤษฺณสฺ) เป็นคุณศัพท์ ขยาย ทฺวิชาติสฺ

*เพื่อให้สับสนยิ่งขึ้น จะบอกว่า กฺฤษโณ ทฺวิชาติสฺ แปลว่า คนดำ(หรือคนชื่อกฤษณะ) และพราหมณ์ ก็ได้. ในภาษาสันสกฤต อะไรก็เกิดขึ้นได้ทั้งนั้น...*

ทีนี้ เพื่อความปลอดภัย คำไหนขยายคำนาม เราค่อยเรียกคำนั้นว่าคุณศัพท์ คือดูตามหน้าที่ (ถ้าคำนั้นอยู่เฉยๆ ไม่ทำหน้าที่อะไร ก็ระบุได้ยาก)

มีหลักนิดเดียว คำที่นำไปขยายคำนามใด ก็จะต้องมีเพศ พจน์ และการก ตรงกับคำนามนั้น แต่.... ไม่จำเป็นต้องมีการานต์เดียวกันเพราะตัวการานต์ หรือตัวท้ายนั้นเราเลือกไม่ได้

สมมุติว่า คำที่จะนำไปขยาย ลงท้ายเป็น อะ (ยกตัวอย่าง กฺฤษฺณ นี่แหละ แปลว่า ดำ)

  •  ขยายคำนามเพศชาย ใช้รูป อะ (แจกรูปเหมือน เทว) เช่น กฺฤษฺเณา นเรา
  •  ขยายคำนามเพศหญิง   ใช้รูป อา (แจกรูปเหมือน เสนา) เช่น กฺฤษฺณา ภารฺยา
  •  ขยายคำนามเพศกลาง  ใช้รูป อะ (แจกรูปเหมือน ผล) เช่น กฺฤษฺณํ ผลมฺ


3. อักษร ฉฺ มีเรื่องยุ่งยากอยู่บ้าง นั่นคือ จะซ้อนตัว จฺ เข้ามาหน้า ฉฺ เป็น จฺฉฺ ในกรณีที่ ฉฺ นั้นอยู่ต้นคำ และ

  •   ตามหลังสระเสียงสั้น  เช่น อตฺร ฉายา > อตฺร จฺฉายา (ไม่ต้องเขียนชิดกัน)
  •   ตามหลัง “อา” ที่เป็นอุปสรรคเช่น อา + ฉาทยติ > อาจฺฉาทยติ
  •   ตามหลังคำสั่งห้าม “มา” เช่น มา เฉท > มา  เจฺฉท


4. ศัพท์ใหม่ ต่อไปนี้เป็นคำนามอื่น ที่ไม่ได้ลงอาการานต์ เพศหญิง ขอให้ท่องจำให้คล่อง เป็นศัพท์พื้นฐานที่ควรรู้

อิษุ इषु ปุ. ลูกศร

คฺฤหสฺถ गृहस्थ ปุ. ผู้ครองเรือน, หัวหน้าครอบครัว (คฺฤห + สฺถา)

ปฺรยาค प्रयाग ปุ. เมืองประยาค ปัจจุบันคือ Allahabad

ภย भय นปุ. ความกลัว

รณ रण นปุ. การรบ                                        

วิหค विहग ปุ. นก

วฺยาธ व्याध ปุ. นายพราน

ศรณ शरण นปุ. การคุ้มครอง, ความคุ้มครอง (ภาษาไทยใช้ สรณะ) [พุทฺธํ ศรณํ คจฺฉามิ แปลได้ไหม..]

สฺวรฺค स्वर्ग ปุ. สวรรค (อ่านเรื่อง ศัพท์ สวรรคต และ สวรรคคต เพิ่มเติม)

หฺฤทย हृदय นปุ. หัวใจ (ภาษาไทยใช้ หฤทัย, ฤทัย)

คุณศัพท์ (นิยมจัดเป็นคำคุณศัพท์)

กฺฤษฺณ, กฺฤษฺณา. कृष्ण (/आ)

(ปุ.,นปุ. ใช้ กฺฤษฺณ สฺตฺรี ใช้ กฺฤษฺณา)  ดำ

ปาป, ปาปา.पाप (/ई, /आ) เลว, บาป

ปฺรภูต, ปฺรภูตา.प्रभूत(/आ) มาก

ศัพท์ไม่แจกรูป (อังกฤษเรียก adverb สันสกฤตนิบาต)

สห सह พร้อมด้วย (ใช้กับกรฺณการก)

สหสา सहसा ทันใด


แบบฝึก

ให้แต่งประโยค โดยใช้คำนามเพศหญิง 5 คำ คุณศัพท์ 3 คำ และคำศัพท์ไม่แจกรูป 2 คำ ข้างต้น

(ท่านที่สนใจภาษาสันสกฤต โปรดคัดลอกบันทึกเอาไว้ เผื่อเกิดเหตุขัดข้องขึ้นมา จะได้มีสำรอง)