จุดเดียว ก็มีความหมาย

चिंतायाश्च चितायाश्च बिन्दुमात्रं विशिष्यते ।

चिता दहति निर्जीवं चिंता दहति जीवितम् ॥

- - -

จึตายาศฺจ จิตายาศฺจ พินฺทุมาตฺรํ วิศิษฺยเต ฯ

จิตา ทหติ นิรฺชีวํ จึตา ทหติ ชีวิตมฺ ฯ

- - -

จุดเดียวที่แปลก แยก 'จึตา' และ 'จิตา'

จิตาเผาร่างไร้ชีวิต จึตาปลิดเผา(ทั้ง)ชีวา ฯ

ความหมาย

เพียงแค่จุดเดียว ถูกทำให้แตกต่างได้ จากคำว่า จึตา (ความกังวล, อ่านว่า จินตา) และ จิตา (เชิงตะกอน)

(จิตา และจึตา ต่างกันแค่นิคหิต หรือเครื่องหมายจุด บนสระอิเท่านั้นเอง)

“จิตา” หรือเชิงตะกอนนั้นเผาร่างไร้ชีวิต แต่ “จึตา” หรือความกังวลนั้นเผา(ทั้ง)ชีวิต คือทำให้ชีวิตมีความร้อนรุ่ม

ภาพจาก http://www.topnews.in/files/Vidya-Balan_7.jpg

พินทุ หมายถึงจุดที่เขียนบนตัวอักษร อย่างที่เราเรียกนิคหิต นั่นแหละ แต่จุดทั้งหลายแหล่ ภาษาสันสกฤตเรียกพินพุได้ทั้งนั้น รวมทั้งจุดกลางหน้าผากด้วย เป็นสิ่งที่คุ้นเคยกันดีในหมู่ชาวอินเดียที่นับถือศาสนาฮินดู

จิตา หรือเชิงตะกอน (เราคุ้นเคยกับคำว่า จิตกาธาน มากกว่า) เป็นอีกสิ่งหนึ่งที่คุ้นเคยกันในประเทศอินเดีย

ภาพจาก http://www.dailyundertaker.com/2008/10/pyre-will-open-air-natural-cremations.html

ร้อยกรองบทนี้เล่นคำและความหมายได้สนุก แต่ใช้ภาษาสำนวนอย่างง่ายๆ ถ้าได้รู้ความหมายศัพท์และไวยากรณ์ละเอียดขึ้น จะซาบซึ้งกับความหมายมากขึ้น

ภาษาสันสกฤต

แยกสนธิ : จึตายาสฺ จ จิตายาสฺ จ พินฺทุมาตฺรมฺ วิศิษฺยเต จิตา ทหติ นิรฺชีวมฺ จึตา ทหติ ชีวิตมฺ

สนธิที่ควรรู้ สฺ+จ = ศฺจ

แปลศัพท์

จิตา จิตา. เชิงตะกอน (นามเพศหญิง เอกพจน์ กรรตุการก (ทำหน้าที่เป็นประธาน)

จิตายาสฺ จิตา. เชิงตะกอน. อปทานการก (การกที่ 5, บอกที่มา) เอกพจน์เหมือนกัน

จึตา จึตา. ความกังวล. นามเพศหญิง เอกพจน์ กรรตุการก (ทำหน้าที่เป็นประธาน)

จึตายาสฺ จึตา. ความกังวล. อปทานการก (การกที่ 5, บอกที่มา) เอกพจน์เหมือนกัน

พินฺทุมาตรมฺ พินฺทุ+มาตฺร. เพียงจุด, แค่จุด. เพศกลาง เอกพจน์ กรรตุการก (ประธาน). มาตฺร หมายถึง เพียง, เฉพาะ, เท่านั้น

วิศิษฺยเต วิ 7√ศิษฺ (วิ√ศิษฺ+ย+เต) แตกต่าง. กริยา กรรมวาจก ปัจจุบันกาล เอกพจน์ บุรุษที่สาม (ประธานคือ พินฺทุมาตฺรมฺ) ในที่นี้ควรแปลว่า ถูกทำให้แตกต่าง

ทหติ 1√ทหฺ (ทห+ติ) เผา, ไหม้. กริยา ปัจจุบันกาล เอกพจน์ บุรุษที่สาม

นิรฺชีวมฺ นิสฺ+ชีว. ร่างที่ไร้ชีวิต. เพศกลาง/เพศชาย เอกพจน์ กรรมการก (กรรม)

ชีวิตมฺ ชีวิต. ชีวิต, สิ่งมีชีวิต. เพศกลาง เอกพจน์ กรรมการก (กรรม)