ความทุกข์ยากเรื่องการระบาดของโรคอ้วนนี้ปฐมเหตุเนื่องมาจากมนุษย์เราเปลี่ยนสภาพแวดล้อมรอบตัวอย่างรวดเร็ว จนร่างกายของตนเองแปลกแยกกับสภาพแวดล้อมใหม่ คือร่างกายของเราสร้างมาให้อยู่กับสภาพอดๆ อยากๆ ในสมัยโบราณ แต่ปัจจุบันเรามีอาหารกินเหลือเฟือ และสนองสัญชาติญาณของการชอบอาหารหวานมันได้ล้นเหลือ โรคอ้วนจึงระบาด
 
          หนัง บีบีซี ชุด Horizon  ตอน The truth about fatซึ่งดูทั้งตอนได้ทั้งตอน ที่นี่  ให้ความรู้หลายด้านเรื่องโรคอ้วน  
 
          เรื่องแรกคือร่างกายคนเรามีการคุยกันระหว่างกระเพาะอาหารกับสมอง    โดยมีฮอร์โมนเป็นภาษาสื่อสาร   มีสองพวก คือฮอร์โมนหิวกับฮอร์โมนอิ่ม   คนปกติเมื่อกินอาหารฮอร์โมนอิ่มจะขึ้นสูงแล้วตกลงเป็นยอดชัน   แล้วคงระดับปกติ   ส่วนฮอร์โมนหิวจะขึ้นสูงเมื่อถึงเวลาอาหาร หลังกินอาหารจะลดลงมาก แล้วค่อยๆ เข้าสู่ระดับปกติ
 
          แต่คนอ้วนมีลักษณะคล้ายๆ ฮอร์โมน ๒ ชนิดนี้ไม่ทำงาน   เมื่อกินอาหาร ฮอร์โมนอิ่มขึ้นนิดเดียว แล้วเข้าสู่ระดับปกติ   คล้ายเป็นคนที่ไม่เคยรู้สึกอิ่ม   ส่วนฮอร์โมนหิวก็อยู่ในระดับปกติ คือแบนราบ ไม่ขึ้นไม่ลง   คนอ้วนจะบอกว่าไม่ค่อยรู้สึกหิว แต่เมื่อกินแล้วหยุดไม่ได้ เพราะไม่อิ่ม
 
          เขาเล่าการศึกษาในแฝดไข่ใบเดียวกัน   ที่คนหนึ่งอ้วน อีกคนไม่อ้วน   ที่ภาษาทางพันธุศาสตร์เรียกว่า discordant twins ในเรื่องอ้วน (ถ้าอ้วนเหมือนกันเรียก concordant twins)    และพบว่าที่แตกต่างกันเพราะในคนหนึ่งยีนอ้วนถูกเปิดสวิตช์   ส่วนอีกคนหนึ่งยีนอ้วนปิด   ปัจจัยนี้ภาษาวิชาการเรียกว่า epigenetics   และตัวสวิตช์ตัวหนึ่งคือความเครียด   โดยที่ยีนที่เกี่ยวข้องมีมากมายนับร้อย   จะเห็นว่าความรู้เรื่องนี้ยังต้องศึกษากันอีกยาว
 
          อีกการศึกษาหนึ่งที่ Southampton   ศึกษาเด็กตั้งแต่ ๙ เดือนในครรภ์   และติดตามเด็กไปเรื่อยๆ หลังคลอด   จนอายุได้ ๑๕ แล้ว    พบว่าชีวิตในช่วงเวลาที่อยู่ในครรภ์มีผลมากต่อการเป็นเด็กอ้วน   และเมื่อศึกษาสายสะดือ ก็พบสวิตช์ของยีน RXRA เกี่ยวข้องกับน้ำหนักของเด็กหลังคลอดและเติบโตขึ้น   ตัวเปิดสวิตช์คืออาหารที่แม่กิน   คำอธิบายในวิดีโอ ไม่ค่อยชัดเจน
 
          เขาเล่าเรื่องคนอ้วนที่อ้วนมาตลอดชีวิต กินไม่หยุด ไม่เคยรู้สึกอิ่ม   โดยที่คนในครอบครัวเป็นคนอ้วนและมีโรคอื่นๆ ตามมาจนตายด้วยอายุสั้น   แต่เมื่อไปรับการผ่าตัดที่เรียกว่า gastric bypass ที่สร้างกระเปาะกระเพาะเล็กๆ ขึ้น แล้วเอาลำไส้เล็กมาต่อ   เย็บปิดกระเพาะเดิมไปเลย    ได้ผลแปลกมาก ที่ทำให้ผู้นั้นไม่ค่อยหิว รู้สึกอิ่มเร็ว และเปลี่ยนนิสัยมาเป็นไม่ชอบอาหารหวานและอาหารมัน   และเมื่อเอามาตรวจ PET MRI ในสมองโดยล่อด้วยการให้ดูอาหาร หวานมัน   สมองของเขาทำงานเหมือนคนปกติ ไม่เหมือนสมองคนอ้วนอีกต่อไป   คือคล้ายเป็นการผ่าตัดเปลี่ยนสัญญาณระหว่ากระเพาะกับสมอง
 
          ความทุกข์ยากเรื่องการระบาดของโรคอ้วนนี้ปฐมเหตุเนื่องมาจากมนุษย์เราเปลี่ยนสภาพแวดล้อมรอบตัวอย่างรวดเร็ว    จนร่างกายของตนเองแปลกแยกกับสภาพแวดล้อมใหม่   คือร่างกายของเราสร้างมาให้อยู่กับสภาพอดๆ อยากๆ ในสมัยโบราณ   แต่ปัจจุบันเรามีอาหารกินเหลือเฟือ   และสนองสัญชาติญาณของการชอบอาหารหวานมันได้ล้นเหลือ   โรคอ้วนจึงระบาด
 
          ผมอดเถียง บีบีซี ไม่ได้   ว่าเขายังให้คุณค่าการฝึกอบรมเด็กให้เป็นคนมีวินัยในการกิน น้อยไป   ผมยังเชื่อว่า คนเราสามารถฝึกฝนตนเองให้เอาชนะความอยากได้   ไม่ทราบว่าผมคิดถูกหรือคิดผิด  
 
 
วิจารณ์ พานิช
๓ ส.ค. ๕๕