เสริมสร้างสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุ แบบ ลำปาง (5) อ.เอก นำเข้า สู่กระบวนการเรียนรู้ ... KM

 

หลังจากที่น้องแอม เรียกพลังการเรียนรู้ยามเช้าจากผู้เข้าประชุม ด้วยกิจกรรมนันทนาการ เพื่อสร้างบรรยากาศให้เกิดการฟัง ด้วยคำถามง่ายๆ เป็นทำนองเพลง "ทำอะไรดีจ๊ะ" ผู้เข้าประชุมตอบ "ทำอะไรดีหล่ะ" ตามด้วย การสัมผัสเพื่อนๆ ด้านซ้าย ขวา หน้า และหลัง เป็นการเสริมสร้างให้เกิดทักษะการสื่อสารแบบ Two way communication ... เช่น น้องแอมใช้คำบอกให้ทำอะไรว่า "ให้ไปแตะคนที่คิดว่า เรามองหน้าครั้งแรก แล้ว ถูกชะตาจังเลย" "ถามคนที่เราแตะว่า ชื่ออะไร ชอบกินอะไร ชอบสีอะไร" แถมด้วยการสัมภาษณ์รายคน "แตะคนที่ไม่ซ้ำกับคนเดิม ส่งความรัก และความปรารถนาดีให้" และก็เสริมด้วย การนวด ทุบ สับ เพื่อการผ่อนคลายให้ด้วย ... เรื่องนี้ ผู้เข้าประชุมชอบมาก และเท่ากับเป็นการเติมพลังการ ลปรร. กันได้อย่างสนุกสนานละค่ะ

ก่อนที่จะเข้าเรื่องของการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ "บทเรียนดีดี ในเรื่องของการส่งเสริมสุขภาพช่องปาก จังหวัดลำปาง" อ.เอก ได้เล่าให้ที่ประชุมฟัง ในเรื่องเทคนิคที่นำมาใช้ในการถอดบทเรียนดีดี ครั้งนี้ โดยได้นำกระบวนการ KM (Knowledge Management หรือ การจัดการความรู้)  มาใช้ นั่นก็คือ

การจัดการความรู้ ... เป็นวิถีชีวิต และ การถอดบทเรียน ... เป็นเครื่องมือหนึ่งของการจัดการความรู้

ถ้าทำผิดซ้ำซากในเรื่องเดิมตลอด หรือเราคิดในเรื่องที่คล้ายๆ กันตลอด บางทีเรามีเรื่องดีดี หลายเรื่องในองค์กร แต่ไม่เคยได้บอกกล่าวกันเลย หากมีพนักงานคนหนึ่งเกิดลาออกไปจากองค์กร ความรู้ของเขาก็หายไปด้วย เพราะเขาไม่เคยถ่ายทอดเรื่องที่เขารู้ให้แก่องค์กรได้เรียนรู้ไว้เลย ... จะน่าเสียใจมาก

... เราจึงต้องมีการจัดการความรู้ เพื่อให้ความรู้มีการเผยแพร่ในองค์กร เกิดการสิ้นเปลืองงบประมาณน้อยที่สุด มีการใช้ความรู้จากคลังความรู้ให้เป็นประโยชน์ เกิดการขับเคลื่อนองค์กรไปอย่างสง่างาม

ในการจัดการความรู้ 1 + 1 = 3 ... นั่นก็คือ ความรู้ของฉัน ความรู้ของเธอ และสุดท้าย คือ ความรู้ของเรา ... นั่นก็คือ เมื่อคนมาคุยกัน ความรู้ก็เพิ่มขึ้น และสิ่งหนึ่งที่เราต้องการให้เกิด ก็คือ จะต้องเกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้กัน

ความรู้มี 2 แบบ คือ ความรู้ชัดแจ้ง และความรู้ฝังลึก ความรู้ชัดแจ้ง เช่น หนังสือ มีเงินก็ซื้อได้ แต่ความรู้ฝังลึก คือ ความรู้ในตัวคน ถ้าไม่บอก ไม่ดึงออกมา ก็จะไม่รู้ ถ้าคนสูญหายไป เราก็จะไม่สามารถรู้ความรู้นั้นได้แล้ว

ความรู้ฝังลึกของคนเรา ไม่เหมือนกัน อาจแตกต่างกัน อาจต้องขึ้นกับสถานการณ์ ความเหมาะสมของแต่ละคน

หัวใจของการจัดการความรู้ คือ การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ วงเรียนรู้ที่ดี ก็ต้องนั่งคุยกันอย่างสบายๆ วงโสเหล่ ก็จะเป็นการจัดการความรู้ที่ดี ของคนอีสาน ภาคใต้จะมีวงน้ำชา เป็นวงของการพูดคุยกัน วงกาแฟ ก็เป็นวงที่ดีในการคุยกัน และได้ความรู้ได้ด้วย

ทำ KM ให้เป็น MK เราก็จะไม่เครียด เป็นวงที่สนุก

ถ้าเราจะจัดการความรู้ ก็ต้องจัดการความรักก่อน ให้มีความรักกันระหว่างเครือข่าย การจัดการความรู้จะมีพลัง ... จัดการความรัก ก่อนการจัดการความรู้

วันนี้ ... ลักษณะของการเรียนรู้นี้ ทำเป็นวงแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ด้วยการนั่งคุยกัน เรียนรู้ร่วมกัน จากกิจกรรมที่ทำมาก่อนหน้านี้ ซึ่งได้คิดกันแล้วว่า มีการทำกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพช่องปากที่ผ่านมา กันอย่างไร โดยใช้โมเดลปลาทูมาประกอบการเล่า เพื่อให้ได้เนื้อหาครบตามแนวคิด KM นั่นก็คือ

  • หัวปลา (Knowledge Vision) "ทำ KM ไปเพื่ออะไร" กำลังจะไปทางไหน
  • ตัวปลา (Knowledge Sharing) "หัวใจของการทำ KM" การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ช่วยเหลือเกื้อกูลซึ่งกันและกัน
  • หางปลา (Knowledge Asset) "สะบัดหาง" สร้างคลังสายใยความรู้ เชื่อมโยงเครือข่าย CoP

การออกแบบการประชุมในครั้งนี้จึงเป็นการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ... โดยที่มีกลุ่มคนที่มีความสนใจในเรื่องใดเรื่องหนึ่งร่วมกัน มารวมตัว และแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ด้วยความสมัครใจ เพื่อร่วมสร้างความเข้าใจร่วมกัน หรือสร้างความรู้ใหม่ในเรื่องนั้นๆ

องค์ประกอบของการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ จึงได้แก่ คน สถานที่ และกระบวนการ ทั้ง 3 อย่างนี้ ต้องสมดุล

คน ประกอบด้วย

  • ผู้อำนวยการกระบวนการเรียนรู้ (Facilitator) ... เป็นผู้อำนวยความสะดวกในการจัดกระบวนการเรียนรู้ มีทักษะที่จะผลักดัน เชียร์ เชื่อม ชง ให้ผู้เข้าร่วมเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ที่จะแลกเปลี่ยนความคิด ประสบการณ์ ร่วมกัน เพื่อสร้างความเข้าใจ และชุดความรู้ใหม่ๆ
  • ผู้เข้าร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ (Participants) ... ต้องเป็น "คนหน้างาน" หรือ "ผู้ปฏิบัติ" ที่คลุกคลี มีส่วนร่วมในการปฏิบัติงานนั้น เป็น "ตัวจริง เสียงจริง" หรือ มีส่วนเกี่ยวข้องในการพัฒนาเชิงประเด็น ในระดับต่างๆ แต่เห็นภาพเป้าหมายที่เหมือนกัน

สถานที่ ... อิง สัปปายะ 7 หมายถึง สิ่งที่สบาย สภาพเอื้อ สิ่งที่เกื้อกูล สิ่งที่เหมาะสม อันเกื้อหนุนในการเจริญภาวนาให้ได้ผลดี ช่วยให้สมาธิตั้งมั่น ไม่เสื่อมถอย อาหารดี กัลยาณมิตรดี อากาศดี สภาพที่เอื้อต่อการ ลปรร.

กระบวนการ ...

  • เน้นความเป็นธรรมชาติ เป็นกันเอง สร้างพื้นที่ปลอดภัย มีความสุข
  • เข้าใจวิถีของการสร้างการเรียนรู้
  • เปิดโอกาสให้มีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้กันอย่างอิสระ และมีพลัง
  • เหมาะสมกับกลุ่มเป้าหมาย

ทักษะ ในวงแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ได้แก่

  • ทักษะการฟัง ต้องฟังกันให้เยอะ
  • ทักษะการถาม
  • ทักษะการยืนยันประสบการณ์
  • ทักษะการเขียน
  • ทักษะการพูด

หรือ สุ จิ ปุ ลิ นั่นเอง

เพราะฉะนั้น ในวง ลปรร. ในวันนี้ จะมี Facilitator (ผู้อำนวยกระบววนการเรียนรู้ ชวนพูด ชวนคุย) Notetaker (ผู้จดประเด็นแบบละเอียด) และ ผู้จดแบบสรุปประเด็น

กระบวนการ ประกอบด้วย

  • แนะนำตัว ละลายพฤติกรรม
  • ตั้งกติกาในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกัน
  • นำสู่บทเรียน และเชื่อมประเด็น
  • ใช้วิธีการ แลกเปลี่ยนเรียนรู้ Story Telling ที่เน้นทักษะ "การฟัง"
  • Success Story Technique (SST)
  • Reflection บ่อยๆ เพื่อเชื่อมความคิด ต่อยอดความคิด

โจทย์ ในการ ลปรร. ก็คือ "กระบวนการถอดบทเรียน รูปแบบการส่งเสริมสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุ ... บทเรียนดีๆ จากลำปาง" หรือเมืองรถม้า โดยใช้กระบวนการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ และถอดบทเรียน ตามกลุ่มชาวลำปางที่มาในวันนี้ ได้แก่ อำเภอเมือง เกาะคา แจ้ห่ม วังเหนือ ตามประเด็น และกลุ่มผู้สนับสนุน

  • ถอดบทเรียนผ่านการพูดคุย เรื่องเล่า และกิจกรรม
  • สร้าง Model (รูปแบบ) ความสำเร็จที่ผ่านมา
  • สร้าง Model (รูปแบบ) การขับเคลื่อนไปข้างหน้า

ประเด็นของการพูดคุย ได้แก่

  • ขั้นที่ 1 ... ชื่อและข้อมูล บุคลากร ทันตบุคลากร ผู้เกี่ยวข้อง หน่วยงาน กลุ่ม ชมรม
  • ขั้นที่ 2 ... บริบทประวัติศาสตร์ Timeline ปัญหา และศักยภาพ วิธีคิด และมุมมอง
  • ขั้นที่ 3 ... การวางรูปแบบการทำงาน ดำเนินการ / การวิเคราะห์ปัญหา และศักยภาพ การดำเนินงาน
  • ขั้นที่ 4 ... ผลลัพธ์ของกระบวนการ ดัชนีชี้วัด (ปริมาณ) และคุณภาพ
  • ขั้นที่ 5 ... ข้อเสนอแนะ และสร้าง Model (กระบวนการพัฒนา กระบวนการเรียนรู้) นำเสนอกลุ่มใหญ่ และสร้าง Model การพัฒนาต่อเนื่อง

กรอบแนวคิด การดำเนินงาน โดย นำ Ottawa Charter และ Bangkok Charter มารวมเป็นประเด็น ได้แก่

  • การสร้างนโยบายสาธารณะ
  • สร้างสิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อการส่งเสริมสุขภาพ
  • สร้างความเข้มแข็งของชุมชน
  • พัฒนาทักษะสุขภาพ (บุคลากร ชาวบ้าน)
  • ปรับเปลี่ยนบริการสุขภาพ
  • ภาคี (หน่วยงานที่เข้ามาเกี่ยวข้อง) และการเชื่อมร้อย
  • การขับเคลื่อนต่อ

 

บันทึกนี้เขียนที่ GotoKnow โดย  ใน ส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุ



ความเห็น (0)