ผลงานวิชาการสายรับใช้สังคมไทย

แนะนำหนังสือการจัดการชายฝั่ง : ผลงานวิชาการสายรับใช้สังคมไทย

หนังสือ การจัดการชายฝั่ง : บูรณาการสู่ความยั่งยืน โดย รศ. ดร. สุวลักษณ์ สาธุมนัสพันธุ์    เป็นผลงานที่ทำให้ผู้เขียนได้รับพระราชทานรางวัลมหาวิทยาลัยมหิดล สาขาการแต่งตำรา จากสมเด็จพระเทพรัตน์ฯ ในพิธีพระราชทานปริญญาบัตร วันที่ ๕ ก.ค. ๕๕

เมื่อวันที่ ๑๕ ส.ค. ๕๕ สภามหาวิทยาลัยมหิดล เชิญ รศ. ดร. สุวลักษณ์ สาธุมนัสพันธุ์ ไปเล่าเรื่องของหนังสือเล่มนี้ เพื่อเรียนรู้จากผลงานที่น่าชื่นชม    ว่าสภามหาวิทยาลัยจะมีส่วนสนับสนุนให้เกิดผลงานที่มีคุณค่าสูงอื่นๆ ได้อย่างไรบ้าง    ท่านเล่าอารมณ์ความรู้สึกภายในของท่านระหว่างการเขียนหนังสือ   ว่าความท้อถอยกับความฮึดมันต่อสู้กันอย่างไร   และโครงการสำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยมหิดล มีส่วนผลักดันให้หนังสือเล่มนี้มีคุณภาพ อย่างไร 

ผมขอหนังสือเล่มนี้มาพิจารณา เพื่อเรียนรู้ระหว่างบรรทัด หรือระหว่างการจัดทำ ต่อที่บ้าน   เพื่อค้นหาคุณค่าของหนังสือเล่มนี้    พบว่าหนังสือเล่มนี้ไม่ใช่แค่เป็นหนังสือประกอบการเรียนในหลักสูตรในมหาวิทยาลัย เท่านั้น   แต่เป็นหนังสือสำหรับสังคมไทย    โดยเฉพาะอย่างยิ่ง สำหรับชุมชนที่อยู่ติดชายฝั่งทะเล    องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และสถานศึกษาที่อยู่ติดชายฝั่งทะเล ควรมีหนังสือเล่มนี้อยู่ในห้องสมุด    สำหรับเอาไว้ประกอบการจัดทำนโยบายสาธารณะ หรือประกอบการค้นคว้าของนักเรียนและนักศึกษา    ความเห็นนี้ของผมตรงกับความเห็นของผู้เขียนคำนิยม คือ ศ. ดร. สนิท อักษรแก้ว ประธานคณะอนุกรรมการทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง 

หนังสือเล่มนี้ เป็นหนังสือเล่มแรกของสำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยมหิดล ที่ตั้งขึ้นโดยอดีตอธิการบดี ศ. นพ. ปิยสกล สกลสัตยาทร   ฟังจากเรื่องเล่าของ รศ. ดร. สุวลักษณ์ สาธุมนัสพันธุ์ ในสภามหาวิทยาลัยมหิดล เมื่อวันที่ ๑๕ ส.ค. ๕๕ แล้ว ผมเห็นคุณค่าของวิธีจัดการของสำนักพิมพ์ เป็นอย่างยิ่ง    ว่าเป็นกลไกของการนำผลงานวิชาการออกสู่สังคม    หรือของวิชาการสายรับใช้สังคมไทย รูปแบบหนึ่ง    ผมได้ตระหนักว่า การเขียนหนังสือที่มีคุณภาพก็เป็นการทำงานวิชาการสายรับใช้สังคมไทยรูปแบบหนึ่งได้    หากหนังสือเล่มนั้นเขียนอย่างครอบคลุม และใช้ข้อมูลจากสังคมไทย    รวมทั้งเขียนด้วยเจตนา และรูปแบบให้ชุมชนท้องถิ่นนำไปใช้ประโยชน์ได้    อย่างที่เขียนในหนังสือเล่มนี้

รศ. ดร. กังวาลย์ จันทรโชติ แห่งภาควิชาการจัดการประมง คณะประมง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ กล่าวว่า หนังสือเล่มนี้เป็นหนังสือด้านการจัดการชายฝั่งที่มีเนื้อหาสาระสมบูรณ์เล่มแรกของประเทศไทย    

ผมคิดว่า สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยมหิดล ได้ค้นพบวิธีการจัดการ การส่งเสริมการเขียนหนังสือวิชาการ เพื่อให้การเขียนตำรา เป็นการสร้างผลงานวิชาการรับใช้สังคมไทย    หากสำนักพิมพ์ฯ หาทางชักชวนอาจารย์ท่านอื่นๆ ในสาขาอื่นๆ เขียนตำราในลักษณะเดียวกันออกสู่สังคมไทย   ก็จะเป็นช่องทางทำหน้าที่ “ปัญญาของแผ่นดิน” ตามปณิธานของมหาวิทยาลัยมหิดล 

โดยต้องเตือนนักวิชาการท่านที่เข้ามาเขียนว่า จะต้องทำงานหนักและผ่านการเคี่ยวกรำด้านคุณภาพ เช่นเดียวกับที่  รศ. ดร. สุวลักษณ์ สาธุมนัสพันธุ์ ได้ประสบมาแล้ว 

จากหนังสือเล่มนี้หน้า ๑๗ ผมได้ความรู้แบบเปลี่ยนกระบวทัศน์ว่าพื้นที่ของประเทศไทยไม่ได้มีอยู่เพียง ๕๑๓,๐๐๐ ตารางกิโลเมตร    ตัวเลขนั้นคือพื้นที่ที่เป็นแผ่นดิน   เรายังมีพื้นที่ในทะเลอีก ๓๕๐,๐๐๐ ตารางกิโลเมตร    ดังนั้นเราน่าจะระบุพื้นที่ประเทศไทยในตำราสอนนักเรียน ว่ามี ๘๖๓,๐๐๐ ตารางกิโลเมตร   โดยแบ่งเป็นพื้นที่บนบกและในทะเลตามข้างต้น   เพื่อสร้างความรักและหวงแหนพื้นที่ของเราทั้งบนบกและในทะเล   ที่จะต้องทั้งอนุรักษ์และพัฒนาเก็บไว้ให้ลูกหลานของเราในอนาคต

ผมได้เรียนรู้ระบบนิเวศชายฝั่งทะเล ว่ามีถึง ๖ ระบบ ได้แก่  (๑) ระบบนิเวศป่าชายเลน  (๒) ระบบนิเวศปะการัง  (๓) ระบบนิเวศหญ้าทะเล  (๔) ระบบนิเวศหาดทราย  (๕) ระบบนิเวศหาดโคลน  (๖) ระบบนิเวศป่าชายหาด

ผมชอบข้อเขียนในบทสรุปสุดท้าย สรุปและทิศทางการจัดการชายฝั่งในอนาคต   ที่เน้นการสร้างเครือข่ายการจัดการชายฝั่ง    โดยเอื้ออำนาจและเสริมสร้างความสามารถให้ชุมชนท้องถิ่นดูแลชายฝั่งในพื้นที่ของตน เชื่อมโยงกันเป็นเครือข่าย   และด้วยข้อเสนอนี้ ผมจึงขอเสนอโจทย์วิจัยเพื่อพัฒนาเครือข่ายจัดการชายฝั่งโดยท้องถิ่น ร่วมมือกับหน่วยงานและกลไกระดับชาติ    

วิจารณ์ พานิช

๑๘ ส.ค. ๕๕