ในการเขียนอักษรเทวนาครี นอกจากต้องจำตัวพยัญชนะและสระแล้ว ยังจะต้องจำตัวสังโยค หรือตัวอักษรที่เชื่อมกัน ซึ่งจะไม่ใช้ตัวปกติ แต่มีรูปร่างพิเศษออกไป

ตัวอย่างเช่น ป เมื่อเขียนด้วยอักษรเทวนาครี ก็คือ प  แต่เมื่อ ป มีพยัญชนะอื่นตามมา มีวิธีเขียนสองอย่าง คือ

1. เขียน ป ครึ่งตัว ตัวที่ตามมาเขียนเต็ม  หรือ

2. เขียน ป เต็มตัว แต่ตัวที่ตามมาเขียนครึ่งตัว

ยกตัวอย่าง "อาปฺโนติ" ในที่นี้ ป ตามด้วย น จึงต้องเขียนแบบพิเศษ แต่เมื่อตามหลัง น ป จะเหลือครึ่งตัว ดังนี้ आप्नोति   มิใช่  आपनोति (คำนี้อ่านว่า อาปโนติ)

ดังนั้น เราจึงต้องจดจำว่า พยัญชนะแต่ละตัวเมื่อใช้แบบสังโยค จะเขียนแบบไหน โดยมีหลักดังนี้

1. พยัญชนะเมื่อตามด้วยพยัญชนะ พยัญชนะตัวหน้าจะเขียนครึ่งตัว นั่นคือ ไม่ขีดส่วนหลังขึ้นไปชิดเส้นข้างบน

2. แต่เมื่อตามด้วยพยัญชนะบางตัว (เช่น ร น) พยัญชนะข้างหน้าจะเขียนเต็ม แต่ตัวที่ตามมาจะเขียนครึ่ง หรือเขียนรูปพิเศษ

3. หากจำสังโยคไม่ได้ ใช้วิรามกำกับพยัญชนะที่ไม่มีสระก็ได้

4. พยัญชนะบางคู่ใช้รูปพิเศษ

ทั้งหมดนี้ ต้องจำครับ

 

Large_agga

อักษรสังโยค "งฺค" เขียนได้สองแบบ

ซ้ายมือ แบบปกติ ตัว งฺ อยู่บน ค อยู่ล่าง

ขวามือ เขียนแบบใช้วิรามใต้ ง

"งฺก" ก็แบบเดียวกัน...

คิดว่าแบบไหนสวยกว่า?

 

ในที่นี้จะกล่าวพอเป็นตัวอย่าง และตัวที่นอกเหนือจากกฎนะครับ

"ก" ปกติเป็น क แต่เมื่อใช้เป็นสังโยค จะเหลือแค่ส่วนด้านหน้า ไม่ลากต่อมาด้านหลัง เช่น

กฺว क्व กฺน क्न กฺย क्य

ตัวพิเศษ กฺต क्त  กฺษ क्ष

"ง" และ "ท" เมื่อมีพยัญชนะอื่นตามมา พยัญชนะอื่นจะลงไปอยู่ข้างล่าง แต่บางฟอนต์ใช้วิธีเขียนวิรามใช้ตัว ง  เช่น องฺก अङ्क

แต่ ท มีตัวพิเศษ เมื่อตามด้วย ท, ธ, ภ เป็นต้น เช่น

          ทฺท  द्द, ทฺธ द्ध, ทฺภ द्ध (เขียน ท เต็มตัว แล้วเขียน ธ หรือ ภ ครึ่งตัวแอบข้างหน้า)

"น" เมื่อตามพยัญชนะอื่น พยัญชนะอื่นจะคงรูปเดิม แต่ น จะเหลือครึ่งตัว เช่น รตฺน = रत्न   มิใช่ रतन (รตน)

 

"ม" และ "ย" เมื่อตามหลังพยัญชนะอื่น จะเขียนจากปลายด้านซ้ายเชื่อมต่อจากพยัญชนะที่อยู่ข้างหน้า

"ศ" จะเปลี่ยนรูปเมื่ออยู่หน้าพยัญชนะอื่น ส่วนพยัญชนะที่ตามมาก็เขียนครึ่งตัวตามหลักทั่วไป เช่น ศฺล श्ल, ศฺน श्न

"ร" เมื่อตามหลังพยัญชนะอื่น พยัญชนะตัวหน้าจะเขียนปกติ แต่ ร จะเขียนเป็นเส้นเอียงๆ ด้านล่างของพยัญชนะนั้นๆ เช่น  กฺร क्र, ปฺร प्र, มฺร म्र, สฺร स्र, ศฺร श्र

ร เมื่ออยู่หลังพยัญชนะบางตัว จะกลายเป็นเส้นหยักด้านล่าง เช่น ฏฺฺร ट्र, ฐฺร ठ्र ,ฑฺร ड्र, ฒฺีร ढ्र, งฺร ङ्र , ฉฺร छ्र

ร เมื่ออยู่หน้าพยัญชนะอื่น จะเขียนบนด้านบนของพยัญชนะที่ตามมา เป็นเส้นโค้งเล็กๆ เรียกว่า เรผะ ดังนี้  มารฺค मार्ग, สรฺค सर्ग, หรฺษ हर्ष

 

"ห" เมื่อนำหน้าพยัญชนะอื่น ห จะเขียนเต็ม แต่ตัวอื่นที่ตามมาจะเขียนครึ่งตัวใต้ตัว ห

          หฺน ह्न (น แอบอยู่ใต้ ห), หฺว ह्व

     ตัวพิเศษอีกตัวที่พบบ่อย ชฺญ ใช้  ज्ञ เช่น อาชฺญา = आज्ञा


          สำหรับพยัญชนะสังโยคสามตัว สี่ตัว ห้าตัว ก็มี (แต่น้อยมาก) ก็ใช้หลักเดียวกัน เช่น ตฺตฺว त्त्व, ศฺจฺย श्च्य, ษฺฏฺรฺย ष्ट्र्य, ถ้ามองไม่ชัดก็ขยายเอานะครับ

 

File:JanaSanskritSans ddhrya.svg

"ทฺธฺรฺย" เขียนแบบปกติ ในคอมพิวเตอร์อาจเขียน द्ध्र्य ก็ได้เหมือนกัน

 

           หากต้องการดูพยัญชนะสังโยคมากกว่านี้ ลองเปิดดูที่ http://en.wikipedia.org/wiki/Devanagari#Biconsonantal_conjuncts ซึ่งมีด้วยกันหลายคู่ แต่ในการใช้งานจริงยังมีมากกว่านี้ครับ ;)