โครงการ “การประเมินพื้นที่เสี่ยงภัยดินถล่มและพัฒนา ระบบเตือนภัย พื้นที่ลุ่มน้ำคลองอู่ตะเภา”
(Landslide Risk Assessment and Development of Warning System for U-Tapao Watershed)
เนื่องจากดินถล่ม เป็นเหตุการณ์ที่เกิดบ่อยครั้งในพื้นที่ต้นน้ำที่เป็นภูเขาสูงชันและที่ราบเชิงเขาในทุกภูมิภาคของประเทศ และนับวันจะทวีความรุนแรงมากยิ่งขึ้น ดังนั้น เพื่อเป็นการป้องกันและบรรเทาความเสียหายที่อาจเกิดจากภัยธรรมชาติ จำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องมีการเตรียมความพร้อมในด้านต่าง ๆ เพื่อรับมือเหตุการณ์ดังกล่าวที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต เช่น การพยากรณ์การตกของฝน การศึกษาเส้นทางและพื้นที่ปลอดภัย (Safety Area) สำหรับอพยพเมื่อเกิดเหตุการณ์ขึ้น ตลอดจนการเตรียมความพร้อมของประชาชนให้มีความรู้ความเข้าใจ และตระหนักถึงความสำคัญของการเตือนภัยที่อาจเกิดจากน้ำท่วมฉับพลัน น้ำป่าไหลหลาก และการเกิดดินถล่ม ในปัจจุบันนี้ประเทศไทยต้องประสบภัยพิบัติธรรมชาติทั้งน้ำท่วม และดินถล่ม ต้องสูญเสียทั้งชีวิตและทรัพย์สินของประชาชนเป็นจำนวนมาก โดยในปี พ.ศ. 2554 ได้เกิดอุทกภัยและดินถล่มในพื้นที่ภาคใต้ รวม 10 จังหวัด โดยเฉพาะจังหวัดสุราษฏร์ธานี นครศรีธรรมราช และกระบี่ สภาพพื้นที่และความเสียหายจากภัยพิบัติในภาคใต้ได้แสดงไว้ในรูปที่ 1 และสำหรับจังหวัดสงขลาเป็นอีกพื้นที่หนึ่งที่เกิดอุทกภัยและดินถล่มอยู่บ่อยครั้งโดยในอดีตตั้งแต่ พ.ศ. 2553 – ปัจจุบัน เกิดเหตุดินถล่มรวมทั้งสิ้น 8 เหตุการณ์ สร้างความเสียหายแก่บ้านเรือนประชาชน และพื้นที่การเกษตรเป็นจำนวนมาก ครอบคลุมพื้นที่ทั่วทั้งจังหวัดสงขลา โดยเฉพาะพื้นที่ลุ่มน้ำคลองอู่ตะเภา ซึ่งมีลักษณะภูมิประเทศเป็นภูเขาล้อมรอบพื้นที่ลุ่มน้ำ มีประชากรอาศัยอยู่บริเวณเชิงเขาอย่างหนาแน่น และถือเป็นพื้นที่เสี่ยงภัยดินถล่มที่ควรเฝ้าระวังเป็นอย่างยิ่ง โครงการ “การประเมินพื้นที่เสี่ยงภัยดินถล่มและพัฒนาระบบเตือนภัย พื้นที่ลุ่มน้ำคลองอู่ตะเภา” เป็นโครงการวิจัยเพื่อเตรียมความพร้อมรับมือการเกิดดินถล่มของประชาชนในเขตพื้นที่เสี่ยงภัย โดยมุ่งเน้นด้านการประเมินปริมาณน้ำฝนที่ ทำให้เกิดดินถล่ม การลงพื้นที่เพื่อเก็บตัวอย่างดินมาทดสอบในห้องปฏิบัติการ รวมถึงการพัฒนาระบบเตือนภัย และ ทำการฝึกอบรมตัวแทนของประชาชนในพื้นที่เพื่อสร้างความรู้ความเข้าใจให้กับชาวบ้าน เพื่อที่จะสามารถเฝ้าระวังและแจ้งเตือนภัยได้ทันเหตุการณ์ และเกิดประสิทธิภาพสูงสุดในการช่วยเหลือหรืออพยพประชาชนเมื่อเกิดเหตุการณ์ดินถล่ม
วัตถุประสงค์ของโครงการ
1. ศึกษาและประเมินพื้นที่เสี่ยงภัยดินถล่มในพื้นที่ลุ่มน้ำคลองอู่ตะเภาโดยใช้ GIS และข้อมูลภาคสนามจาก ความร่วมมือของศูนย์ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย จังหวัดสงขลา และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น
2. วิเคราะห์พื้นที่โอกาสเกิดดินถล่ม โดยพิจารณาปัจจัยด้านกลศาสตร์ของดิน และปริมาณน้ำฝน
3. พัฒนาการกำหนดเกณฑ์การเตือนภัยโดยใช้ข้อมูลน้ำฝน เน้นพฤติกรรมการสะสมของน้ำในมวลดิน
ผลที่คาดว่าจะได้รับเมื่อสิ้นสุดโครงการ
1. มีแผนที่แสดงพื้นที่เสี่ยงภัยดินถล่ม ในบริเวณลุ่มน้ำคลองอู่ตะเภา
2. มีแนวทางการจัดการด้านการเตือนภัยและการป้องกันการเกิดดินถล่ม เพื่อลดความสูญเสียที่อาจจะเกิดขึ้นในอนาคต
3. มีการประสานงานกับศูนย์ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย จังหวัดสงขลา และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่จะนำข้อมูลไปใช้ในการเฝ้าระวังและการเตือนภัย
การนำผลงานไปใช้ประโยชน์
เมื่อมีการดำเนินการวิจัยแล้วเสร็จ จะมีการฝึกอบรมแก่ประชาชนในพื้นที่ศึกษานำร่อง เพื่อนำเสนอผลงานวิจัย และฝึกอบรมแนวทางการเฝ้าระวังและเตือนภัยดินถล่มเพื่อให้ชุมชนนำไปปฏิบัติด้วยตนเอง
