ถ้าหากคุณถูกตั้งคำถามว่า “อะไรบ้างดังต่อไปนี้เป็นสิ่งที่ “ ใช่” หรือ “ไม่ใช่” นวัตกรรม…รองเท้ายาง…รถยนต์ระบบไฮบริด…..กาแฟซอง 3 in 1…..ไวน์แดง…...ปลากระป๋อง…..ทีวีจอโค้ง……ไอแพด…..ธนาคารความดี…..องค์กรแห่งการเรียนรู้..…การวิจัยแบบมีส่วนร่วม?” หลังจากที่คุณได้ตอบในใจแล้วย่อมหมายความว่าคุณมีหลักการ แนวคิด ที่ใช้เป็นหลักเกณฑ์ในการพิจารณาตัดสินว่า สิ่งนั้น “ใช่” หรือ “ไม่ใช่” นวัตกรรม และหากคุณนำคำถามนี้ไปถามคนอื่นๆ อีกคุณอาจพบว่าเขาหรือเธออาจมีคำตอบที่ไม่เหมือนคุณ แต่ทุกคำตอบอาจไม่มีผู้ใดตอบผิดเลย และนี่คือสาเหตุหนึ่งที่มักทำให้เป็นที่ถกเถียงกันอยู่เสมอว่า “อย่างไรจึงนับว่าเป็น นวัตกรรม?” ดังนั้นการให้คำจำกัดความของคำว่า นวัตกรรม จึงถูกนินยามขึ้นอย่างมากมายเพื่อใช้ประโยชน์ในการสร้างความเข้าใจที่ตรงกันของกลุ่มผู้บริโภคหรือผู้ที่เกี่ยวข้องกับนวัตกรรม
การวิจัยเรื่องการแพร่กระจายของนวัตกรรม(Diffusion of innovation research) ขึ้นเป็นครั้งแรกในปี คศ. 1903 โดยGabriel Tarde นักสังคมวิทยาชาวฝรั่งเศส (Rogers, 2003). เป็นหลักฐานหนึ่งที่ยืนยันได้ว่า innovation เป็นสิ่งที่เกิดขื้นแหรือเป็นคำที่ใช้กันมานานแล้วนับร้อยปี จวบจนปัจจุบันนี้ คำ ๆนี้นับวันจะยิ่งทวีความสำคัญหรือได้ถูกนำมาใช้กันอย่างแพร่หลายในแทบทุกวงการและภาคส่วนของสังคมเพราะเป็นที่เชื่อกันว่า innovation เป็นปัจจัยสำคัญต่อการสร้างความเปลี่ยนแปลงและความเจริญก้าวหน้าของบุคคล ท้องถิ่นองค์กร และประเทศ innovation มีรากศัพท์มาจากภาษาลาตินคือ innovatus ซึ่งเป็นคำนามของคำว่า innovare คำว่า in หมายถึง into และ novus หมายถึง new รวมกันแปลว่า to renew or change (Wikipedia, 2012) ภาษาไทยตรงกับคำว่า นวัตกรรม ซึ่งคำว่า นวัตกรรม มีรากศัพท์มาจากภาษาบาลี คือ นว รวมกับ อตต และกรรม ทั้งนี้ นว แปลว่า ใหม่ อัตต แปลว่า ตัวเอง และกรรม แปลว่า การกระทำ เมื่อนำคำว่า นว มาสนธิ กับอัตต จึงเป็น นวัตต และเมื่อรวมคำ นวัตต มาสมาส กับกรรม จึงเป็นคำว่า นวัตกรรม แปลความหมายรวมกันว่า การกระทำที่ใหม่ของตนเอง หรือการกระทำของตนเองใหม่ (เสาวณีย์ สิกขาบัณฑิต, 2528)
พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542 (2546) ให้คำนิยามว่า นวัตกรรม หมายถึง สิ่งที่ทำขึ้นใหม่หรือแปลกไปจากเดิม อาจเป็นความคิด วิธีการ หรืออุปกรณ์ เป็นต้น ซึ่งคล้ายคลืงกับทัศนะของวิกิพิเดีย (Wikipedia, 2012) ที่กล่าวไว้ส่วนหนึ่งของคำนิยามว่า นวัตกรรม คือการการสร้างสรรค์ผลผลิต กระบวนการ การบริการ เทคโนโลยี หรือความคิดที่ดียิ่งขึ้นหรือที่มีประสิทธิภาพมากขึ้น ซึ่งพร้อมสำหรับตลาด ภาครัฐ และสังคม
ศูนย์พัฒนานวัตกรรมเพื่อพัฒนาระบบราชการไทย. (2555) ได้รวบรวมคำจำกัดความคำว่า นวัตกรรม ซึ่งองค์กรและนักวิชาการได้นิยามไว้ดังเช่น
สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ ให้ความหมายว่า นวัตกรรม คือ สิ่งใหม่ที่เกิดจากการใช้ความรู้และความคิดสร้างสรรค์ที่มีประโยชน์ต่อเศรษฐกิจและสังคม ทอมัส ฮิวช์ (Thomas Hughes) ได้ให้ความหมายของ คำว่านวัตกรรมว่า "เป็นการนำวิธีการใหม่ ๆมาปฏิบัติ หลังจากได้ผ่านการทดลองหรือได้รับการพัฒนามาเป็นขั้น ๆ แล้ว โดยเริ่มมาตั้งแต่การคิดค้น (Invention) พัฒนาการ(Development) ซึ่งอาจจะเป็นไปในรูปของโครงการทดลองปฏิบัติก่อน (Pilot Project) แล้วจึงนำไปปฏิบัติจริง ซึ่งมีความแตกต่างไปจากการปฏิบัติเดิมที่เคยปฏิบัติมา และเรียกว่า นวัตกรรม (Innovation)" ไมล์ แมทธิว (Miles Matthew B.) ได้กล่าวถึงนวัตกรรมไว้ในเรื่อง Innovation in Education ว่า นวัตกรรม หมายถึง การเปลี่ยนแปลงแนวคิดอย่างถ้วนถี่ การเปลี่ยนแปลงให้ใหม่ขึ้น เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพให้เป้าหมายของระบบบรรลุผล และกิดานันท์ มลิทอง ได้กล่าวไว้ว่า นวัตกรรมเป็นแนวความคิด การปฏิบัติ หรือสิ่งประดิษฐ์ใหม่ ๆ ที่ยังไม่เคยมีใช้มาก่อนหรือเป็นการพัฒนาดัดแปลงจากของเดิมที่มีอยู่แล้วให้ทันสมัยและใช้ได้ผลดียิ่งขึ้น เมื่อนำนวัตกรรมมาใช้จะช่วยให้การทำงานนั้นได้ผลดีมีประสิทธิภาพและประสิทธิผลสูงกว่าเดิม ทั้งยังช่วยประหยัดเวลาและแรงงานได้ด้วย
ชัยยงค์ พรหมวงศ์ (2523) ได้ให้เกณฑ์การพิจารณาว่าสิ่งใดเป็นนวัตกรรมไว้ 4 ประการ คือ
1. นวัตกรรมจะต้องเป็นสิ่งใหม่ทั้งหมด หรือบางส่วนอาจเป็นของเก่าใช้ไม่ได้ผลในอดีต แต่นำมาปัดฝุ่นปรับปรุงใหม่ หรือเป็นของปัจจุบันที่เรานำมาปรับปรุงให้ดีขึ้น
2. มีการนำวิธีการจัดระบบมาใช้ โดยพิจารณาองค์ประกอบทั้งส่วนข้อมูลที่นำเข้าไป กระบวนการและผลลัพธ์ โดยกำหนดขั้นตอนการดำเนินการให้เหมาะสมก่อนที่จะทำการเปลี่ยนแปลง
3. มีการพิสูจน์ด้วยการวิจัยหรืออยู่ระหว่างการวิจัยว่า "สิ่งใหม่" นั้นจะช่วยแก้ปัญหาและการดำเนินงานบางอย่างได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงขึ้นกว่าเดิม
4. ยังไม่เป็นส่วนหนึ่งของระบบงานในปัจจุบันหาก "สิ่งใหม่" นั้น ได้รับการเผยแพร่และยอมรับจนกลายเป็นส่วนหนึ่งของระบบงานที่ดำเนินอยู่ในขณะนั้นไม่ถือว่าสิ่งใหม่นั้นเป็น นวัตกรรมแต่จะเปลี่ยนสภาพเป็นเทคโนโลยีอย่างเต็มที่
จากตัวอย่างคำนิยามที่ยกมาจะเห็นได้ว่าการให้ความหมายของนวัตกรรมมีลักษณะที่แตกต่างกันออกไป ซึ่งอาจขึ้นอยู่กับพื้นฐานความรู้และประสบการณ์ของผู้ให้คำนิยาม อย่างไรก็ตาม สามารถสรุปได้ว่าโดยทั่วไปองค์ประกอบของนวัตกรรมอิงด้วยหลัก 3 มิติ คือ
1) รูปแบบของนวัตกรรมนั้นอาจเป็นการใช้ความรู้และความคิดสร้างสรรค์ วิธีการ กระบวนการ การบริการ ผลิตภัณฑ์ สิ่งประดิษฐ์ เทคโนโลยี หรืออุปกรณ์ ก็ได้ (innovation as knowledge and creative ideas, methods, processes, services, products, technologies, or materials)
2) การเกิดของนวัตกรรมเป็นผลมาจากการพัฒนา หรือริ่เริมสิ่งใหม่ที่สามารถสร้างความเปลี่ยนแปลงจากสิ่งหรือสภาวะที่มีอยู่เดิมให้เป็นไปในทางบวก (innovation as novelty, newness, or positive change) และ
3) นวัตกรรมต้องเป็นสิ่งที่มีประโยชน์ในเชิงเศรษฐกิจและสังคม หรือเป็นการเพิ่มคุณค่าจากสถาวะที่มีอยู่เดิม (innovation as advantage or for social and economic benefits)
หลังจากได้ทบทวนข้อสรุปความหมายข้างต้นแล้ว หากท่านผู้อ่านได้มีโอกาสย้อนกลับไปพิจารณาคำถามที่ว่า “อะไรบ้างดังต่อไปนี้เป็นสิ่งที่ “ ใช่” หรือ “ไม่ใช่” นวัตกรรม…รองเท้ายาง…รถยนต์ระบบไฮบริด…..กาแฟซอง 3 in 1…..ไวน์แดง….ปลากระป๋อง…..ทีวีจอโค้ง……ไอแพด…..ธนาคารความดี…..องค์กรแห่งการเรียนรู้..…การวิจัยแบบมีส่วนร่วม?” บางท่านอาจยังมีคำตอบคงเดิม ในขณะที่บางท่านอาจมีคำตอบที่เปลี่ยนไป ซึ่งเชื่อว่าท่านคงเป็นผู้ที่ทราบดีที่สุดว่าเป็นเพราะเหตุผลอันใด และหากท่านทราบเหตุผลนั้นๆ นั่นย่อมหมายความว่าท่านเป็นอีกท่านหนึ่งที่เข้าใจคุณค่าของนวัตกรรมและสามารถจำแนกด้วยเหตุผลได้ว่าสิ่งนั้น “ใช่” หรือ “ไม่ใช่” นวัตกรรม
เอกสารอ้างอิง
ชัยยงค์ พรหมวงศ์. (2523). เทคโนโลยีและสื่อสารการศึกษา. กรุงเทพฯ: ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.
เสาวณีย์ สิกขาบัณฑิต. (2528). เทคโนโลยีทางการศึกษา. กรุงเทพฯ: สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2546). พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542. กรุงเทพฯ: นานมีบุ๊คส์ พับลิเคชั่นส์.
สมนึก เอื้อจิระพงษ์พันธ์, พักตร์ผจง วัฒนสินธุ์, อัจฉรา จันทร์ฉาย, และประกอบ คุปรัตน์. (2553). นวัตกรรม: ความหมาย ประเภท และความสำคัญต่อการเป็นผู้ประกอบการ. วารสารบริหารธุรกิจ. 33(128). 48-65.
ศูนย์พัฒนานวัตกรรมเพื่อพัฒนาระบบราชการไทย. (2555). ความหมายของนวัตกรรม. 18 มิถุนายน 2555. http://www.ppmic.ru.ac.th/index.php?option=com_content&view=article&id=15&Itemid=16
Rogers, E. M. (2003). Diffusion of innovations (5th ed.). New York, NY: Free Press.
Wikipedia. (2012). Innovation. Retrieved June 18, 2012 from http://en.wikipedia.org/wiki/
Innovation
