เพิ่งกลับจากไปเยี่ยมติดตามประเมินผลการดำเนินงานฯของเขตพื้นที่การศึกษาจังหวัดเพชรบูรณ์  แม่ฮ่องสอน และลำพูน(8 เขต)  กลับมาถึงก็ได้รับเชิญจากโรงเรียนมัธยมที่ผมเป็นกรรมการสถานศึกษา ให้ไปเป็นกำลังใจรับฟังการสรุปผลการประเมินของกรรมการ สมศ.ที่เข้ามาประเมิน รอบ 3 รวม 3 วัน (วันนี้เป็นวันสุดท้าย)
       ก่อนอื่นต้องขอแสดงความยินดีกับโรงเรียนที่ผลการประเมินภายนอก รอบ 3 ที่สรุปแจ้งอย่างไม่เป็นทางการว่า "รับรองผลการประเมิน" โดยได้ระดับดีมาก 9 ตัวบ่งชี้ ระดับดี 2 ตัวบ่งขี้(4 กับ 6) และพอใช้ 1 ตัวบ่งชี้คือตัวบ่งชี้ที่ 5 (ผลการสอบ O-NET) ซึ่งตัวบ่งชี้นี้เป็นปัญหาโลกแตกเกือบทุกโรงเรียน โดยเฉพาะปีที่ผ่านมากลุ่มสาระวิทยาศาสตร์จะคะแนนต่ำเกือบทั่วประเทศ
       ป่านนี้ผู้บริหารและครูโรงเรียนนี้คงได้เสวยวิมุตติสุข และหายเหน็ดเหนื่อยกันไปแล้ว  แม้การประเมินจะผ่านไปแล้วแต่ผมเห็นว่า  มีข้อเสนอแนะจากกรรมการประเมินหลายประการที่อาจเป็นประโยชน์สำหรับโรงเรียนอื่นๆ จึงขอนำมาเล่าแลกเปลี่ยนกันฟังเท่าที่พอจำได้คือ
      
     1. โรงเรียนควรเอาใจใส่เรื่องมารยาทของนักเรียนตามวัฒนธรรมไทยอย่างทั่วถึง โดยเฉพาะการยิ้ม การไหว้อย่างนอบน้อมเมื่อเดินสวนกัน  รวมทั้งการแต่งกาย  การพูดจาที่สุภาพทั้งในที่ลับและที่แจ้ง(กรรมการอาจบังเอิญเห็น)
      2. เรื่องการเพิ่มผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน(ตัวบ่งชี้ที่ 5) โรงเรียนควรรู้ขีดจำกัดล่างของตนเองในแต่ละกลุ่มสาระ แล้วกำหนดเป้าหมายการพัฒนาให้เพิ่มขึ้น โดยอย่ากำหนดเป้าหมายสูงเกินไปให้ดูกำลังตัวเอง  แล้วหากลวิธีพัฒนาไปให้ถึงให้ได้  ปีต่อไปค่อยขยับขึ้นไปอีกเรื่อยๆ
      3.เรื่องการคิดวิเคราะห์ฯของนักเรียนมีกิจกรรมมากมายที่ครูสามารถนำมาจัดการเรียนรู้ส่งเสริมพัฒนาการคิดวิเคราะห์ของนักเรียนด้านต่างๆ เมื่อทำแล้วควรเก็บหลักฐานไว้ด้วย(จุดอ่อนคือขาดหลักฐาน) กิจกรรมที่ส่งเสริมได้มากคือการสอนด้วยโครงงานซึ่งควรทำทุกกลุ่มสาระไม่ใช่ทำแต่วิทยาศาสตร์เท่านั้น
      4.แผนการจัดการเรียนรู้ของครูมักไม่ค่อยมีบันทึกหลังสอน หรือบันทึกก็ไม่ชัดเจน  จึงควรบันทึกให้ครบทั้ง 3 ประเด็นคือ ผลการจัดการเรียนรู้   ปัญหาที่พบ/จุดที่ควรพัฒนาเพิ่มเติม  และข้อเสนอแนะหรือสิ่งที่ปรับปรุงพัฒนาแล้ว  จึงจะเห็นถึงการนำแผนไปใช้จริง และมีการปรับปรุงพัฒนาต่อเนื่องตามวงจร PDCA  และควรมีบันทึกการซ่อมเสริมนักเรียนด้วย(ผู้บริหาร รองผอ.วิชาการ และหัวหน้ากลุ่มสาระควรดูแลเป็นพิเศษ)
     5. สื่อ ICT และสื่อเทคโนโลยีต่างๆโรงเรียนมีเป็นจำนวนมาก แต่มีหลักฐานการนำไปใช้ในการจัดการเรียนการสอนน้อย
     6. ฝ่ายปกครองนักเรียนควรมีบันทึกเหตุการณ์ประจำวันทุกวันด้วย 
     7. ควรจัดบรรยากาศและสิ่งแวดล้อมให้สะอาดร่มรื่น และบรรยากาศทางวิชาการทั่วทั้งโรงเรียนอย่างเป็นปัจจุบัน และทั่วถึงทุกส่วนของโรงเรียน รวมทั้งการจัดห้องพักครู แหล่งเรียนรู้ต่างๆทุกห้อง ที่เป็นระบียบร้อย พร้อมใช้งาน ไม่ควรมีห้องใดที่ปิดตายอย่างลึกลับ  ต้นไม้ทุกต้นในโรงเรียนทั้งครูและนักเรียนควรรู้จัก
     8. การกำหนดเอกลักษณ์และอัตลักษณ์ของโรงเรียนควรกำหนดให้เห็นภาพชัดเจน  ไม่ควรกำหนดกว้างเกินไป
     9. แผน/โครงการ ควรมีหลักฐานบ่งชี้ว่าได้นำข้อเสนอแนะของกรรมการประเมิน(สมศ)รอบที่แล้วไปปรับปรุงพัฒนาด้วย
    10. แผนพัฒนา/แผนปฏิบัติการ/โครงการควรเขียนให้สอดคล้องกับการปฏิบัติจริงและสอดคล้องกันทุกปี ที่สอดคล้องกับผลการประเมิน การประเมินผลการดำเนินงานแต่ละโครงการน่าจะมีเครื่องมือประเมินและวิธีประเมินที่แตกต่างกันตามเป้าหมายของแต่ละโครงการ  แต่ละโครงการควรประเมินให้ครบทั้ง 3 ส่วนคือ 1)เป้าหมาย  2)ความพึงพอใจ  3)ระบบและกลไก
    11.วงจร PDCA ไม่ใช่ปฏิบัติแต่ผู้บริหารเท่านั้น ควรมีหลักฐานในการปฏิบัติงานของทั้งผู้บริหาร  ครู และนักเรียน ด้วย จึงจะเป็นการบริหารและการทำงานที่เป็นระบบและต่อเนื่องทั่วทั้งโรงเรียน
    12.การเตรียมตัวรับการประเมินขอให้เป็นไปโดยธรรมชาติ  ตามสภาพจริง  ไม่ต้องจัดตกแต่ง จัดนิทรรศการจนดูออกว่าไม่ใช่ของจริง ซึ่งจะมีผลด้านลบต่อโรงเรียนโดยไม่รู้ตัว