คู่มือความรู้ดูแลผู้ป่วยรับยาเคมีบำบัด

คู่มือการดูแลผู้ป่วยมะเร็งที่ได้รับยาเคมีบำบัด

บุคลากรที่ให้การดูแลผู้ป่วยมะเร็งที่ได้รับยาเคมีบำบัดต้องมีความสามารถดังนี้

1. การประเมิน(Assessment)ความพร้อมของผู้ป่วยที่มารับยาเคมีบำบัด

2. การเฝ้าระวังภาวะแทรกซ้อนการให้ยาเคมีบำบัดและการแก้ไขปัญหาฉุกเฉิน

3. การให้คำแนะนำ /ปรึกษาผู้ป่วย

4. การบริหารยาเคมีบำบัด

5. การแทงเข็มทั้งทางPeripheral lineและCentral line (Port – A cath) และการดูแลตำแหน่งแทงเข็มเมื่อได้รับยาเคมีบำบัด

6. การใช้อุปกรณ์ Infusion pump

1. การประเมิน (Assessment) ความพร้อมของผู้ป่วยที่มารับยาเคมีบำบัด

การประเมิน ผู้ป่วย(Assessment) ก่อนให้ยาเคมีบำบัด

1.ประเมินตามแบบประเมิน แบบบันทึกประวัติและสมรรถนะผู้ใช้บริการ ND-SER-FO-001 โดยปฏิบัติตามมาตรฐานของการบันทึกเวชระเบียนของโรงพยาบาลภูมิพลอดุลยเดช พอ. และเพิ่มการติดตามตำแหน่งแทงเข็มในครั้งก่อน (อาจมีการสื่อสารด้วยภาพ)

2.ประเมินตามแบบประเมิน Discharge Plan Assessment ND-SER-FO-002

3.ประเมินผลการตรวจทางห้องปฏิบัติการโดยเฉพาะ CBC ถ้าผลการตรวจนานเกิน 7 วัน หรือผลการตรวจก่อน 14 วันภายหลังการได้รับยาครั้งที่ผ่านมา ให้ประสานแผนรักษากับแพทย์เจ้าของไข้ เพื่อยืนยันการใช้ข้อมูลผลการตรวจทางห้องปฏิบัติการเดิม เพื่อพิจารณา Repeat ผลการตรวจทางห้องปฏิบัติการใหม่

4.ประเมินน้ำหนัก ถ้าน้ำหนักเพิ่มขึ้นหรือลดลงผิดปกติ ให้ประสานแผนการรักษากับแพทย์เพื่อคำนวณ dose ยาเคมีบำบัดก่อนเริ่มให้ยา

5.ผลการตรวจทางห้องปฏิบัติการโดยเฉพาะ CBC ได้แก่ WBC , Platelet count , Neutrophil คำนวณหา ANC ถ้า ≤ 1500 , Plt ≤ 100,000 และlabอื่นๆเช่นBUN,Cr,LFT,Electrolyte,UA ควรรายงานแพทย์เจ้าของไข้

6.ประเมินสัญญาณชีพ และอาการผิดปกติ เช่น มีไข้ ไอ มีเสมหะ เจ็บคอ หอบเหนื่อย ท้องเสีย ปัสสาวะแสบขัดเป็นต้น ถ้าพบอาการผิดปกติให้รายงานแพทย์เจ้าของไข้ก่อนให้ยาเคมีบำบัด

7.ประเมิน ECOG SCORE

ECOG = 0 ผู้ป่วยสามารถปฏิบัติงานได้ตามปกติ ไม่มีอาการของโรค

ECOG = 1 ผู้ป่วยปฏิบัติกิจกรรมได้ตามปกติ มีอาการแสดงของโรคเล็กน้อย

ECOG = 2 มีข้อจำกัดในการปฏิบัติกิจกรรม และมีอาการแสดงของโรค

ECOG = 3 ช่วยเหลือตัวเองได้น้อยลง อยู่บนเตียง > 50% ของเวลา 1 วัน

ECOG = 4 ช่วยเหลือตัวเองได้น้อยมาก ใช้เวลาทั้งวันอยู่บนเตียง

8.ประเมินอาการผิดปกติภายหลังได้รับยาในครั้งก่อนเมื่อกลับไปอยู่บ้าน ซักถามถึงอาการผิดปกติเมื่อกลับบ้าน

2. การเฝ้าระวังภาวะแทรกซ้อนการให้ยาเคมีบำบัดและการแก้ไขปัญหาฉุกเฉิน กลุ่มยาที่ต้องเฝ้าระวัง การเกิดภาวะ Hypersensitivity Reactions และ Anaphylaxis

กลุ่มยาเคมีบำบัด ตัวอย่างรายการยา

กลุ่ม Platinum compounds. : Carboplatin, Oxalipatin

กลุ่ม Taxane. : Paclitaxel, Docetaxel

กลุ่ม Monoclonal antibodies : Cetuximab , Trastuzumab , Rituximab

: Bevacizumab , Panitumumab

กลุ่ม Alkylating agents

*: Cyclophosphamide

: Melphalan

กลุ่ม Antimetabolites : Fluorouracil , Cytarabine

กลุ่ม Antitumor Antibiotices

กลุ่ม Topotsomerase inhibitor

กลุ่ม Enzyme : Bleomycin , Mitomycin

: Etoposide

: Asparaginase

Signs & Symptoms of Hypersensitivity Reactions ( HSRs)

: Flushing

: Rash , Urticaria

: Dyspnea , Shortness of Breath

: Wheezing , Stridor

: Rigor

: Tachycardia, Bradycardia

: Hypotension

: Laryngeal Edema

: Bronchospasum

Grading of Hypersensitivity Reactions ( HSRs)

Gr. 1 Transient flushing or rash , drug fever < 38

Gr. 2 Rash , flushing , urticaria , dysnea drug fever > 38

Gr. 3 Symptomatic bronchospasm , with or without urticaria , hypotention

Gr. 4 Anaphylaxis

Gr. 5 Death

Signs & Symptoms of Hypersensitivity Reactions ( HSRs) (cont.)

: Mild to moderate reactions: Gr 1 – 2

: Severe reactions: Gr 3 – 4

ขั้นตอนการประเมินและเฝ้าระวัง

1. ถามถึงประวัติการได้รับยากลุ่มนี้

2. ถามถึงประวัติการเป็นโรคภูมิแพ้ หรือ การแพ้ยาอื่นๆ

3. แนะนำผู้ป่วยให้ทราบถึงอาการ Hypersensitivity Reaction ( HSR) ก่อนเริ่มให้ยา และรีบแจ้งทันทีเมื่อเกิดอาการ

4. เตรียมอุปกรณ์ต่างๆ พร้อมใช้ทันทีที่เตียงผู้ป่วย เช่น O2 Mask , Suction , รถ Emergency

5. เตรียมยา ได้แก่ Adrenaline ,Piriton (CPM), Dexa เพื่อพร้อมใช้

6. ให้ Pre – Medication ที่เหมาะสมตรงตามเวลา

7. เริ่มยาเคมีบำบัดหลัง Pre – Med ½ hr. ตรงตามเวลา

8. เริ่มยาโดยปรับ Rate ช้าสุดก่อนดังนี้

- Rate 25 cc/hr. นาน 15 นาที

- Rate 50 cc/hr. นาน 15 นาที

- Rate 75 cc/hr. นาน 15 นาที

- Rate 100 cc/hr. นาน 15 นาที * เป็นจุดรอยต่อเฝ้าระวังจากนั้นปรับ Rate ตามคำสั่งการรักษาจนหมด

9. วัด v/s - ทุก 15 นาที 4 ครั้ง เริ่มตั้งแต่ผู้ป่วยได้รับยา

10. Observe ขณะให้ยาอย่างใกล้ชิด

3. : การให้ความรู้และให้คำปรึกษาผู้ป่วยมะเร็งและครอบครัวที่ได้รับยาเคมีบำบัด

แบบการเตรียมความพร้อมผู้ป่วยที่ได้รับยาเคมีบำบัด

ขั้นตอนที่1 ก่อนรับยาเคมีบำบัด

1.การให้ข้อมูลเรื่อง

1.1 โรคและแผนการรักษา

ชนิดของยาที่ได้รับและวิธีการให้ยาเคมีบำบัด

1.2 ระยะเวลาและจำนวนครั้งของการให้ยาเคมีบำบัด

1.3 ผลทางห้องปฏิบัติการ 1.1.1ให้คำแนะนำพร้อมเอกสารยาที่ผู้ป่วยได้รับ

1.2.1ให้ข้อมูลตามคำสั่งการรักษา

1.3.1ให้ข้อมูลผลทางห้องปฏิบัติการและให้เห็นความสำคัญในการประเมินผลก่อนรับยา

ขั้นตอนที่2 ขณะรับยาเคมีบำบัด

2.การให้ความรู้ในการปฏิบัติตัวเพื่อป้องกันและลดผลข้างเคียง 2.1 อาการไม่พึงประสงค์ต่างๆ

2.1.1ภาวะเม็ดเลือดต่างๆต่ำลง ได้แก่

-เม็ดเลือดแดง:ทานอาหารที่มีธาตุเหล็ก

-เม็ดเลือดขาว: ระวังการติดเชื้อ

-เกร็ดเลือด: หลีกเลี่ยงยากลุ่มแอสไพริน

,ห้ามแปรงฟัน,ห้ามเดินเท้าเปล่า,

ห้ามฉีดยาเข้ากล้ามเนื้อและสวนอุจจาระ

2.1.2 อาการคลื่นไส้อาเจียน(ศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมจากคู่มือของยาเคมีบำบัด)

-รับประทานอาหารอ่อนย่อยง่าย อาหารที่มีคาร์โบไฮเดรตสูง เช่น ขนมปังกรอบ (บิสกิต,แครกเกอร์),เผือก/มันต้ม,น้ำหวาน,น้ำผลไม้UHT

-ช่วงให้ยาควรรับประทานอาหารเบาๆย่อยง่ายและนั่งพักหรือนอนศีรษะสูง

-หลีกเลี่ยงอาหารรสจัดไขมันสูง ของทอด

-ทำความสะอาดปากและฟันหลังอาหารทุกมื้อ

-ถ้ารู้สึกคลื่นไส้มากให้นอนนิ่งๆและสูดลม

หายใจลึกๆยาวๆช้าๆ

2.1.3 ผมร่วง: (ศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมจากคู่มือของยาเคมีบำบัด)

-ให้ใช้แชมพูอ่อนๆสำหรับเด็ก

-การใช้ผ้าบางๆคลุมผมไม่ให้อับชื้น

-การใช้วิกผมหรือหมวกผ้าคลุม

2.1.4 มีพิษต่อไต(ศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมจากคู่มือของยาเคมีบำบัด)

-ดื่มน้ำมากๆอย่างน้อย2-3ลิตร

-การสังเกตปัสสาวะเป็นสีชมพูหรือเป็นเลือดให้แจ้งทันที

2.1.5 อ่อนเพลีย

-รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ เช่น แป้ง เนื้อสัตว์(เนื้อปลา) นม ไข่ ผัก ผลไม้

(ยกเว้นผู้ป่วยที่มีภาวะNeutropenia ให้งดผัก,ผลไม้ หรือตามคำสั่งการรักษาของแพทย์)

-พักผ่อนให้เพียงพอ เพิ่มการนอนพักกลางวัน วันละ 1-2 ชั่วโมง

2.1.6 เบื่ออาหาร

-รับประทานอาหารย่อยง่ายครั้งละน้อยบ่อยๆ ครั้ง

-ดูแลความสะอาดของช่องปากและฟัน

-การออกกำลังกายเบาๆ ก่อนมื้ออาหาร

5-10 นาที

2.1.7 ริมฝีปาก แผลในปากร้อนใน

-ใช้แปรงฟันที่มีขนอ่อนนุ่มและบ้วนปากทุกครั้งหลังรับประทาน

-รับประทานอาหารอ่อนที่ไม่อุ่นหรือร้อน

อาหารเหลวและเครื่องดื่มควรใช้หลอดดูด

-กลั้วปากด้วยน้ำเกลืออ่อนๆและอมน้ำแข็งบด(อมก่อนเริ่มยา5นาทีและอมต่อเนื่อง

ยกเว้นยาเคมีชนิด Oxalipatinแนะนำให้จิบน้ำบ่อยๆ)

2.1.8 ชาปลายมือปลายเท้า

-การแจ้งแพทย์ผู้รักษาทราบ

การปฏิบัติตัวเพื่อป้องกันอุบัติเหตุที่อาจเกิดขึ้นควรดูแลเท้าอย่าให้มีบาดแผลอย่าเดินเท้าเปล่าการหลีกเลี่ยงความเย็นและการสัมผัสโลหะทุกชนิด

2.1.9 ท้องเสีย

-รับประทานอาหารอ่อนย่อยง่าย หลีกเลี่ยงอาหารทอด/มัน

-รับประทานอาหารที่มีกากใยน้อย โปแตสเซียมสูงเช่นกล้วย เนื้อปลา หลีกเลี่ยงอาหารมีแก๊สเช่น ถั่ว กะหล่ำปลี,หัวหอม,โซดา,น้ำอัดลม

-ดื่มน้ำมากๆเช่นน้ำอุ่น ,น้ำชาอุ่นๆ

-หลังขับถ่ายให้ทำความสะอาดด้วยน้ำสบู่อ่อนๆและซับให้แห้ง

ให้แห้ง

2.1.10 ท้องผูก

-รับประทานอาหารที่มีกากใยสูงได้แก่ผัก,

ผลไม้, ข้าวกล้อง,ข้าวซ้อมมือ

-ดื่มน้ำมากๆประมาณ2-3ลิตร/วันหรือน้ำผลไม้UHT100%,น้ำมะตูม,น้ำตะไคร้,น้ำมะขาม

-ออกกำลังกายสม่ำเสมอได้แก่การเดินช่วงเช้าหรือหลังรับประทานอาหาร

2.1.11 ฝ่ามือฝ่าเท้าบวมแดง

-การประคบความเย็น3-4 ครั้ง/วัน

-การปฏิบัติตัวเพื่อป้องกันหรือบรรเทาอาการห้ามสวมถุงมือ-ถุงเท้า

2.1.12หัวใจทำงานผิดปกติถ้าเกิดอาการใจสั่นเหนื่อยง่าย ให้แจ้งแพทย์พยาบาลทันที

-ถ้ามีแผลให้แช่น้ำอุ่นประมาณ15นาทีแล้วซับ

3.การรับประทานอาหารที่มีประโยชน์

3.1อาหารที่มีคุณค่าทางอาหารสูง

3.2งดรับประทานผักสดทุกชนิด

3.3ผลไม้ให้ล้างทำความสะอาดผึ่งให้แห้งและปลอกเปลือกก่อนรับประทาน

3.4การดื่มน้ำมากๆ(กรณีไม่มีข้อจำกัด)

3.1.1อาหารประเภทเนื้อปลา ขนมเค้ก /อาหารปรุงสุกใหม่ 3.3.1หลีกเลี่ยงผลไม้ที่มีเปลือกรับประทาน ได้แก่ องุ่น, ชมพู่

ขั้นตอนที่3 เตรียมความพร้อม

ก่อนกลับบ้าน(METHOD)

4.ความรู้ ความเข้าใจ เกี่ยวกับยา

M=Medication 4.1ยาและสรรพคุณของยาที่ผู้ป่วยได้รับต่อเนื่องที่บ้าน

4.2วิธการใช้ยา,ขนาดของยา,เวลาที่ใช้ยา

4.3อาการข้างเคียงและอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยา

5.การจัดสภาพแวดล้อม

E=Environment 5.1การจัดสภาพแวดล้อมให้เหมาะสมกับความเจ็บป่วย

5.1.1ดูแลสิ่งแวดล้อมให้โปร่งอากาศถ่ายเทให้สะดวก ทำความสะอาดโดยรอบให้สะอาดเสมอ ไม่วางของเกะกะทางเดินอาจทำให้เกิดอุบัติเหตุได้

6.การรักษาพยาบาล

T=Treatment

6.1ให้ความรู้ระยะเวลาในการให้ยา

6.2การป้องกันการติดเชื้อ โดยเฉพาะช่วง7-14วันหลังให้ยา

6.3ให้ความรู้เกี่ยวกับอาการผิดปกติต่างๆที่ต้องรีบมาพบแพทย์ก่อนวันนัด

6.4การให้ความรู้เรื่องการมาตรวจตามนัด

6.5 การมาล้างPortกรณีครบ1เดือนแต่ไม่สามารถให้ยา(ให้ผู้ป่วยเตรียมเข็มPort-Aไว้ใช้กรณีฉุกเฉิน และการFlush port กรณีไม่สามารถให้ยาได้ต้องflushทุกเดือนป้องกันการอุดตัน)

6.1.1ดูตามแผนการรักษาของแพทย์

6.2.1ดูแลรักษาความสะอาดร่างกายทั่วไป

6.2.2ล้างมือทุกครั้งก่อน-หลังรับประทาน

อาหารและหลังเข้าห้องน้ำทุกครั้ง

6.2.3รับประทานอาหารที่สุกสะอาด งดผักสด

6.2.4ไม่ไปในที่ฝูงชนแออัดเช่นศูนย์การค้า,โรงภาพยนตร์,ตลาดนัด

6.2.5หลีกเลี่ยงให้ห่างจากคนที่เป็นโรคติดต่อ

6.2.6สังเกตการติดเชื้อ เช่น มีไข้สูง เจ็บคอ ปัสสาวะแสบขัด ให้รีบมาพบแพทย์

6.3.1มีเลือดออก,จ้ำเลือดมาก,ปัสสาวะ

อุจจาระมีเลือดสดๆปน

6.3.2แผลในปากมาก

6.3.3ผื่นแพ้มาก

6.3.4มีไข้หนาวสั่น

6.4.1ความสำคัญของการมาพบแพทย์ตามนัด

6.4.2ความสำคัญของการมาเจาะเลือดตามนัด

6.4.3การเอกซเรย์,เอกซเรย์คอมพิวเตอร์,อุลตราซาวด์หรือการตรวจพิเศษต่างๆ

6.5.1แนะนำให้มาFlush portที่ศูนย์มะเร็งชั้น10/2

7.การส่งเสริมสุขภาพ การป้องกันโรค และการฟื้นฟู

H=Health

7.1การดูแลตนเองเมื่อกลับไปอยู่บ้าน

7.1.1อาหาร ควรรับประทานอาหารย่อยง่ายปรุงสุกใหม่งดของหมักดองผักสดทุกชนิด ผลไม้ให้รับประทานผลไม้ที่ทำความสะอาดและปลอกเปลือกก่อนรับประทาน ช่วงภูมิต้านทานต่ำหลังให้ยาประมาณ10-14วันให้งดผักผลไม้ทุกชนิดเพราะอาจมีสารปนเปื้อนติดเชื้อง่าย

7.1.2 การพักผ่อน ควรหาเวลาพักผ่อนช่วงเวลาหลังอาหารประมาณ15-30นาที

7.1.3 การออกกำลังกาย ควรเดินออกกำลังกายพร้อมกับการหายใจอย่างมีประสิทธิภาพร่วมด้วยขณะเดินเพื่อให้การขยายตัวของปอดงานได้ดีขึ้น

8.เตรียมความพร้อมทางด้านจิตใจO=Outpatient

8.1สร้างสัมพันธภาพ

8.2ประเมินปัญหาและความต้องการ

ของผู้ป่วยและญาติอย่างเป็นองค์รวม

8.3เทคนิคการผ่อนคลาย / การจัดการความเครียด

8.1.1การพูดคุยเพื่อสร้างความมั่นใจให้

ผู้ป่วยและญาติ มั่นใจในวิทยาการสมัยใหม่ซึ่งสามารถลดอาการข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้นได้

8.1.2 การมอบหมายงานใช้ระบบพยาบาลเจ้าของไข้

8.3.1 ควรทำกิจกรรมที่รู้สึกสบายๆ

ได้แก่อ่านหนังสืออ่านเล่น,ฟังเพลงเบาๆ

ดูรายการสบายๆไม่เครียด

8.3.2 หาเวลานอนพักผ่อนในช่วงเวลากลางวันอย่างน้อย30นาที

9.อาหารที่เหมาะสำหรับผู้ป่วยหลังรับยาเคมีบำบัด

D=Diet 9.1อาหารที่มีคุณค่าทางอาหารสูง เคี้ยวอาหารช้าๆให้ละเอียดก่อนกลืน ควรรับประทานอาหารครั้งละน้อยๆแต่บ่อยมื้อ เลี่ยงอาหารมัน/ทอด /ย่อยยาก

9.2ถ้ารับประทานอาหารได้น้อยให้ดื่มเครื่องดื่มที่มีคุณค่าทางอาหารสูง(ได้แก่ เอนชัวร์)

9.3งดรับประทานผักสดทุกชนิด เน้นการทำความสะอาดล้างด้วยน้ำสะอาดด้วยน้ำไหลผ่าน ก่อนนำไปปรุงอาหารอาหารควรปรุงสุกใหม่

9.4ผลไม้ให้ล้างทำความสะอาดผึ่งให้แห้งและปลอกเปลือกก่อนรับประทาน(ผลไม้ที่ควรหลีกเลี่ยงคือผลไม้ที่มีเปลือกรับประทาน ได้แก่ องุ่น, ชมพู่

9.5การดื่มน้ำมากๆ

9.6แนะนำญาติมีส่วนร่วมในการเตรียมอาหารให้ผู้ป่วย

9.1.1อาหารประเภทเนื้อปลา ขนมเค้ก /อาหารปรุงสุกใหม่ หลีกเลี่ยงผลไม้ที่มีเปลือกรับประทาน ได้แก่ องุ่น, ชมพู่ ถ้าอยากรับประทานมากให้ทำความสะอาดและปลอกเปลือกก่อนรับประทาน

9.2.1แนะนำการชงอาหารเสริม และถ้าเบื่ออาจผสมน้ำหวานหรือโกโก้เพื่อแต่งกลิ่นอาหารเสริมได้ตามความชอบของผู้ป่วย

9.3.1แนะนำความสำคัญในการทำความสะอาดและการเตรียมอาหารที่เหมาะกับผู้ป่วย

9.4.1แนะนำการเลือกผลไม้ที่เหมาะสมและในช่วงภูมต้านทานต่ำแนะนำสามารถดื่มน้ำผลไม้กล่องที่ผ่านการ sterilizationแล้ว100%

9.5.1ควรดื่มน้ำอย่างน้อย8-10แก้วเพื่อขับสารตกค้างหรือการจิบน้ำบ่อยๆเพื่อให้เยื่อบุในปากไม่แห้งป้องกันการเกิดแผลในปาก

9.6.1ให้ข้อมูลการเตรียมอาหารสำหรับผู้ป่วย

10.ติดตามอาการหลังการให้ยาเคมีบำบัด

S=Special 10.1การให้คำปรึกษาทางโทรศัพท์ภายใน7วันหลังได้ยาเคมีบำบัด

10.2แนะนำการลงบันทึกอาการในสมุดประจำตัวผู้ป่วย

10.1.1แนะนำการปรึกษาทางโทรศัพท์ได้โดยสามารถติดต่อได้ ถ้าไม่แน่ใจในการดูแลตนเอง

4. ความรู้เกี่ยวกับการบริหารยาเคมีบำบัด

: ยาเคมีบำบัดที่ใช้บ่อยในโรงพยาบาลภูมิพลอดุลยเดช:

1. BLEOMYCIN

การออกฤทธิ์ : ยับยั้งการสังเคราะห์ DNA โดยที่มีผลในการยับยั้งสังเคราะห์โปรตีนและ RNAโดยออกฤทธิ์ในระยะ G2 และ M phase

การบริหารยา : สามารถให้ยาได้ทาง IV/IM/SC/INTRACAVITARY ก่อนการให้ยาในผู้ป่วย LYMPHOMA ควรให้ยา BLEOMYCIN TEST DOSE ก่อนเพื่อป้องกันไม่ให้เกิด ANAPHYLACTOID REACTION

ความคงตัวของยา : สารละลายเจือจางด้วย 0.9 NSS มีความคงตัว 24 ชั่วโมงที่อุณหภูมิห้อง

สารละลายเจือจาง D5W มีความคงตัวน้อยกว่าและลดลง 10% เมื่อเวลาผ่านไป 24 ชม.

ห้ามผสมยาร่วมกับวิตามิน C และสารที่มี SULHYDRYL GROUP เพราะจะทำให้ยาเสื่อมได้

ผลข้างเคียง : PULMONARY FIBROSIS ไข้ หนาวสั่น อาเจียน เบื่ออาหาร ANAPHYLACTOID REACTION

ข้อควรระวัง : DRUG INTERACTION DIGOXIN จะทำให้ระดับของ SERUM DIGOXIN ลดลง

PHENYTION จะทำให้ระดับของ SERUM PHENYTION ลดลง

2. CYTARABINE

การออกฤทธิ์ : เป็นยากลุ่ม ANTIMETA BOLITE ยามีผลไปยับยั้งการสังเคราะห์ DNA และรวมตัวกับ DNA/RNA ซึ่งมีผลทำให้ CHROMOSOME ถูกทำลาย

การบริหารยา : สามารถให้ได้ทั้ง IV. PUSH /IV. INFUSION/SC./IM.

ความคงตัวของยา : สารละลายเจือจางด้วย D5W/0.9% NSS ยาจะมีความคงตัว 14 วัน ที่อุณหภูมิห้อง

ผลข้างเคียง : ANEMIA THROMBOCYTOPENIA มีไข้ MALAISE อาการมักจะเกิดขึ้นหลังได้รับยา 6-12 ชม.

ข้อควรระวัง : DRUG INTERACTION กับ DIGOXIN จะทำให้การดูดซึมของ DIGOXIN ลดลง

ยับยั้งฤทธิ์ของยากลุ่ม AMINOGYLCOSIDE ในการต่อต้านเชื้อ KLEBSIELLA PNEUMONIA

3. Docetaxel(Taxotere,Doxotel)

การออกฤทธิ์ : เป็นยาเคมีบำบัดกลุ่ม TAXOID เป็นสารกึ่งสังเคราะห์ การออกฤทธิ์โดยการทำละลาย MICROTUBULE NETWORK ในเซลล์ ยับยั้งขบวนการ MITOSIS ในเซลล์

การบริหารยา : ให้ยาแบบ INFUSION นานมากกว่า 1 ชม. โดยจะต้องทำการเจือจางในสารละลาย 0.9% NSS/D5W หรือ D5S ก่อนการบริหารยาควรให้ PRE-MEDICATION ก่อน เพื่อลดอุบัติการณ์และความรุนแรง(ภาวะ Hypersensitivity reaction)ของภาวะคั่งของน้ำ (FLUID RETENTION) ควรให้ผู้ป่วยรับประทานยา Dexamethasone 8 mg วันละ 2 ครั้ง เป็นเวลา 3 วัน โดยเริ่มให้รับประทานยาก่อนการเริ่มใช้ยา DOCETAXEL 1 วันและเริ่มให้ยาช้าๆก่อนตาม ProtocolของWI การให้ยาเคมีบำบัด

ความคงตัวของยา : เก็บในตู้เย็นที่อุณหภูมิ 2-8 สารละลายที่เจือจางด้วย 0.9% NSS/D5W/D5S จะมีความคงตัว 8 ชั่วโมงที่อุณหภูมิห้องและในตู้เย็น

ผลข้างเคียง : NEUTROPENIA, THOMBOCYTOPENIA, ไข้, ซีด, Hypersensitivity reaction, ความดันโลหิตต่ำ, คลื่นไส้อาเจียน, ท้องเสีย, หายใจลำบาก

ข้อควรระวัง : ต้องให้ Pre-med [Dexa, Ranidine,Benadryl 50mg(Diphenhydramine)] ก่อนให้ยา 30-60 นาที

4. Paclitaxel [TAXOL/ANZATAX/Intaxel]

การออกฤทธิ์ : ยับยั้งการเจริญเติบโตของเซลล์ G2 phaseและ M phaseโดยยับยั้งการแบ่งเซลล์และทำให้การทำงานของเซลล์เสื่อมสภาพ

การบริหารยา : ให้ยาแบบ Infusion นานมากกว่า 3ชม. เริ่มให้ยาช้าๆก่อนตามProtocolของWI การให้ยาเคมีบำบัด ควรเจือจางให้มีความเข้มข้น 0.3-1.2mg/ml ในสารละลาย0.9%NSS/D5W/D5S ภาชนะที่ใช้เป็นpolypropylene/polyolefinห้ามใช้ภาชนะที่ทำมาจากPVC

ผลข้างเคียง: HYPERSENSITIVITYรุนแรง gr3’4=2%

HYPERSENSITIVITY ไม่รุนแรง=30-45%

Sensory neuropathy, เดินเซ, ลมชัก, Neutropenia, n/v, mucositis

ข้อควรระวัง : ห้ามบริหารยาผ่านอุปกรณ์ที่ทำจากPVC [IV set /Extension tube/T-way]

หมายเหตุ : ต้องให้ Pre-med [Dexa, Ranidine,Benadryl 50mg(Diphenhydramine)] ก่อนให้ยา 30-60 นาที

5. Irrinotecan [campto/camptosar]

การออกฤทธิ์ : ยับยั้ง enzyme topoisomerase ทำขบวนการ DNA Eplication ถูกยับยั้งและทำให้เซลล์ตายในที่สุด

การบริหารยา : ให้แบบInfusion นานมากกว่า 90นาที โดยเจือจางยาให้มีความเข้มข้น 0.1-1.3mg/ml ในสารละลาย0.9%NSS/D5W/D5S

ความคงตัวของยา : เก็บในอุณหภูมิห้องและป้องกันแสงห้ามแช่แข็งเพราะทำให้ยาตกตะกอนสารละลายเจือจาง D5Wคงตัวนาน24ชม. ที่อุณหภูมิห้อง และ 48ชม.เมื่อเก็บในตู้เย็น สารละลายเจือจาง 0.9%NSSคงตัว24ชม.ที่อุณหภูมิห้อง แต่ห้ามเก็บในตู้เย็นเพราะยาจะตกตะกอน

ผลข้างเคียง: Diarrhea, ปวดเกร็งในท้อง, ตะคริว, เหงื่อแตก, ตัวเย็น, หน้าแดง

หมายเหตุ : ควรใช้ Atropine sc. ป้องกันอาการไม่พึ่งประสงค์เมื่อมีอาการ ห้ามใช้ในผู้ป่วยท้องผูก

6. Trastuzumab [Herceptin]

การออกฤทธิ์ : เฉพาะเจาะจงโดยก้อนมะเร็งที่มี Her 2+ มากกว่าปกติใช้ในการรักษา CA breast ระยะลุกลาม

การบริหารยา : ให้ทางIV Infusion

ผลข้างเคียง : Bronchospasum, กดการหายใจ, ปอดอักเสบ, ไข้หนาวสั่น, ปวดท้อง, ปวดข้อ, กล้ามเนื้อ, BP drop, หัวใจเต้นเร็ว, LVEF ลดลง

ข้อควรระวัง : ก่อนใช้ยา ควรได้รับการตรวจ Echo Cardiogramหรือ Mega scan และห้ามใช้ยา ถ้าLVEF< 50

7. Avastin [bevacizomab]

การออกฤทธิ์ : เฉพาะเจาะจงเป็นยากลุ่มแรกสำหรับรักษาผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่ ลำไส้ส่วนปลายระยะแพร่กระจาย

การบริหารยา : ผสมใน 0.9%NSS คงตัวนาน 48ชม.

ผลข้างเคียง : กระเพาะอาหาร /ลำไส้ทะลุ, BPสูง, ปวดศีรษะ, การสมานแผลทำให้แผลหายช้า อาจทำให้ลิ่มเลือดอุดตัน, อาจเกิดTIA,MI , Angina

ข้อควรระวัง : ผู้ป่วยที่มีความดันโลหิตสูง, มีประวัติGI bleed, มีบาดแผล, หลังผ่าตัดน้อยกว่า28วัน

8. PEMETREXED [Alimta]

การออกฤทธิ์ : ทำหน้าที่หลอกให้เซลล์นำสารที่มีโครงสร้างคล้ายสารที่จำเป็นสำหรับใช้ดำรงชีพเข้าสู้DNA / RNA ออกฤทธิ์ที่ S Phase ใช้ได้ผลดีเมื่อเซลล์มีการแบ่งตัวสูง

การบริหารยา: หลังทำละลายเจือจางมีความคงตัว 24ชม. ในตู้เย็น และใช้ร่วมกับCisplatin

ผลข้างเคียง : ANEMIA, NEUTROPENIA, THROMBOCYTOPENIA, ติดเชื้อ, ไข้สูง, renal failure

หมายเหตุ : ให้ Vitamin B 12 ฉีดเข้ากล้าม 1 สัปดาห์ก่อนเริ่มการรักษาเละทุก 3 รอบ การรักษา ใช้ร่วมกับCisplatin ต้องได้รับการแก้ไขเรื่อง N/V เละให้สารน้ำเพียงพอก่อนหรือ หลังได้รับยา Cisplatin ระวังในผู้ป่วย renal failure

9. Cetuximab [ERBITUX]

การออกฤทธิ์ : ต่อต้านขบวนการของเซลล์ (EGFR) การสร้างหลอดเลือด การเคลื่อนย้ายของเซลล์ การลุกล้ำการลุกลามของเซลล์ ยับยั้งการเพิ่มจำนวนของเซลล์มะเร็ง

การบริหารยา : หลังเจือจางเก็บในอุณหภูมิ 2-8 องศาเซลเซียส ห้ามแช่แข็ง ที่อุณหภูมิมิห้องมีความคงตัว 20ชม. เริ่มให้ยาช้าๆก่อนตามProtocolของWI การให้ยาเคมีบำบัด

ผลข้างเคียง : ปฏิกิริยาไวต่อยาระดับรุนแรง (ระดับ 3,4) เกิดผื่นลักษณะคล้ายสิวหรือเล็บผิดปกติ ผิวลอก,คันผิวแห้ง,อาจเกิดHypomagnesaemia

หมายเหตุ : เพื่อให้ได้ผลต่อการรักษา ควรตรวจหายีนแบบ KRAS ผู้ป่วยก่อน

10. Rituximab [Mabthera]

การออกฤทธ์ : จะจับเฉพาะเจาะจงกับ CD20 พบมากใน B-cell NHL 95% ทำให้เกิดกลไกการแตกของเซลล์

การบริหารยา : เก็บยาที่อุณหภูมิ2-8องศาเซลเซียสและป้องกันแสงให้โดยInfusion ปรับ rateเริ่มให้ยาช้าๆก่อนตามProtocolของWI การให้ยาเคมีบำบัด

ผลข้างเคียง : อาจทำให้เกิด Infusion reaction, BP drop, ไข้, หนาวสั่น, หนาวสะท้าน, ลมพิษ ลำคอบวม, หลอดลมหดเกร็ง อาจทำให้เกิดภาวะTumor Lysis Syndrome

ข้อควรระวัง : ผู้ป่วยHT ต้องงดยา anti HT ก่อน 12-24ชม.

ขณะให้ยาเฝ้าระวัง BP drop <90/50 mmHg Notify แพทย์

11. Ifosfamide (Holoxan)

การออกฤทธิ์ : กลุ่ม Alkylatine agent สูตรโครงสร้างคล้ายกับ Cyclophosphamide โดยจะจับกับ nucleic acid และส่วนประกอบของโครงสร้างอื่นภายใน DNA มีผลทำให้เกิดการยับยั้งการสร้าง Protein และ DNA ของเซลล์มะเร็ง

อาการไม่พึงประสงค์ :

1. ระคายเคืองต่อกระเพาะปัสสาวะ

2. กดไขกระดูก

3. Metabolic acidosis

4. Neuropathy

ความคงตัวของยา : ละลายเจือจางด้วย NSS/D5W/LRS มีความคงตัว 24 ชั่วโมงที่อุณหภูมิห้องและในตู้เย็น

หมายเหตุ : - ให้ยาแบบช้าๆ IV Infusion > 30 นาที

- ควรได้รับสารน้ำโดยการดื่มหรือ IVF > 2 lit/วัน ก่อนหรือหลังได้รับยา

- ควรได้รับยา Mesna(Uromitrexane) ในระหว่างที่มีการให้ยา Ifosfamide เพื่อลด Urotoxicity

ข้อควรระวัง : ผู้ที่มีภาวะไต/ตับบกพร่อง ต้องปรับขนาดยาลดลง 50-75% ของขนาดปกติ

12. Doxorubicin

การออกฤทธิ์ : เป็น cytotoxic anthracycline antibiotic เมื่อให้ยาโดยการรับประทาน ยาจะถูกดูดซึมได้ไม่ดี นอกจากนี้ยายังไม่มีความคงตัวใน Gastric acid และยามีผลระคายเคืองต่อเนื้อเยื่อ จึงต้องบริหารยาให้แก่ผู้ป่วยทางหลอดเลือดดำ

การบริหารยา : Slow IV Push ในเวลา 5 นาที ควร Flush ด้วย 5-10 ml ของ NSS หรือ D5W ก่อนและหลังฉีดยาเสมอ เพื่อตรวจสอบดูการรั่วซึมของยา แต่ถ้าให้ใน IV infusion ในเวลา 30-60 นาที ในระหว่างการให้ยาระวังภาวะ Extravasation เพราะจะทำให้เกิด Tissue necrosis ได้ Total cumulative dose ไม่ควรเกิน 550 mg/m เพราะจะเกิดพิษต่อหัวใจได้ (Cardio toxicity)

ผลข้างเคียง : Cardio toxicity, คลื่นไส้อาเจียน, แผลในปาก, เบื่ออาหาร, ไข้

ความคงตัวของยา : ละลายยาด้วย NSS แล้วยาจะมีความคงตัว 7 วัน

ข้อควรระวัง : - ถ้ามีการฉายแสงร่วมด้วย Cumulative dose ไม่ควรเกิน 450

- กลุ่ม Vesicant

หมายเหตุ : ควรประเมินด้วยการทำ Echo, Cardiogram หรือMega scan ก่อนได้รับการรักษาด้วยยา Doxorubicin

13. Vincristine Sulfate

การออกฤทธิ์ : เป็น Antineoplastic agent ที่เป็น Antitumor alkaloids จัดอยู่ในกลุ่ม Mitotic inhibitors เมื่อให้ยาทางหลอดเลือดดำ ยากระจายตัวได้อย่างรวดเร็วภายใน 15-30 นาที ยาส่วนมากจะถูก metabolized ที่ตับ ขับออกทางน้ำดี 70-80% และทางปัสสาวะ 10-20%

ผลข้างเคียง : Cranial nerve palsy ผื่น, บวม, ความดันโลหิตเปลี่ยนแปลง, คลื่นไส้อาเจียน, ท้องเสีย, ปวดเกร็งท้อง, ท้องผูก, ไข้, SIADH, ผมร่วง

ความคงตัวของยา : การให้ IV push ควรให้ยาช้าๆนานมากกว่า 5 นาที และระวังการเกิด Extravasation เมื่อผสมร่วมกับ D5W, NSS ยาจะคงตัวอยู่ได้ 24 ชั่วโมงที่อุณหภูมิห้อง

หมายเหตุ : CBC, LFT, Serum, Uric acid

ข้อควรระวัง : - Billirubin > 1.5 Mg/dl

- กลุ่ม Vesicant

14. Actinomycin – D

การออกฤทธิ์ : เป็นยากลุ่ม antibiotics ที่นำมาใช้เป็น Antineoplastic agent ผลของยาจะถูกดูดซึมได้น้อยมากจากทางเดินอาหาร และยาจะมีผลระคายเคืองต่อเนื้อเยื่อ จึงต้องบริหารยาให้แก่ผู้ป่วยทางหลอดเลือดดำ

การบริหารยา : Slow IV push ช้ามากกว่า 10-15 นาที ควร Flush ด้วย 5-10 นาที ของ D5W หรือ NSS ก่อนและหลังฉีดยาเสมอ หลีกเลี่ยงการให้ยาทาง IM. หรือ Sc. เนื่องจากตัวยาจะระคายเคืองต่อเนื้อเยื่อในระหว่างการให้ยาทาง IV ต้องระวังการเกิด Extravasation

ความคงตัวของยา : หลังผสมยาด้วย SWI ได้ความเข้มข้น 0.5 mg/ml ยาจะมีความคงตัว 24 ชั่วโมงที่อุณหภูมิ 40 องศาเซลเซียส และที่อุณหภูมิห้อง พบว่าเมื่อผสมร่วมกับ D5W ความเข้มข้น 9.8 mg/l และ 7.5 mg/l ยาจะสูญเสียน้อยกว่า 10% เมื่อเก็บไว้ที่อุณหภูมิห้องเป็นเวลา 24 ชั่วโมง

ผลข้างเคียง : ซีด คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย ลำไส้อักเสบ กระเพาะอาหารอักเสบ หน้าที่การทำงานของตับผิดปกติ

ข้อควรระวัง : เป็นยากลุ่ม Vesicant

15. Mitromycin – C

การออกฤทธิ์ : เป็นยา Antineoplastic antibiotic จัดเป็นยากลุ่ม alkylating agent ยาจะไม่สามารถถูกดูดซึมจากทางเดินอาหารและสามารถกระจายตัวไปตามเนื้อเยื่อต่างๆได้ดี ยาจะถูก Metabolized ที่ตับ และถูกขับออกทางไตเป็นส่วนมาก และถูกขับออกทางน้ำดีเล็กน้อย

ผลข้างเคียง : Thrombocytopenia, Myelosuppession, Renal toxicity คลื่นไส้, อาเจียน,ไข้, ซึมลง

ความคงตัวของยา : ไม่ควรผสมสารละลายเจือจางใน D5W จะคงตัวนาน 1-3 ชั่วโมงที่อุณหภูมิห้อง สารละลายเจือจางใน NSS จะคงตัวนาน 12 ชั่วโมงที่อุณหภูมิห้อง

หมายเหตุ :

- เพิ่มความเป็นพิษต่อระบบทางเดินหายใจเกิด severe Bronchospasum และหายใจหอบถี่

- Hypersensitivity to Mitromycin-c

ข้อควรระวัง :

- CBC, Total differential leukocyte count, LFT, RTF Serum, Uric acid

- เป็นยากลุ่ม Vesicant

16. Cisplatin

การออกฤทธิ์ : เป็นยากลุ่ม alkylating agent ทำปฏิกิริยากับ DNA/RNA/Protein ทำให้เซลล์มะเร็งผิดปกติ และนำไปสู่การตายของเซลล์

อาการไม่พึงประสงค์ : N/V ท้องเสีย Nephrotoxicity อาจทำให้เกิดเกลือแร่ในร่างกายต่ำ

ความคงตัวของยา : ควรเก็บที่อุณหภูมิ 15-25 องศา และป้องกันแสง

ผสมใน D5N/N5S/NSS/2 ยาคงตัว 24 ชั่วโมง

ถ้าผสมกับ Manital ยาคงตัวได้ 72 ชั่วโมง

**ไม่ควรผสมกับ D5W เพราะยาคงตัวได้แค่ 2 ชั่วโมง

หมายเหตุ : ควรให้สารน้ำก่อนและหลังการให้ยา เพื่อลด Nephrotoxicity และควรใช้ร่วมกับ Manital

ข้อควรระวัง : ผู้ป่วยควรมีผล serum Cr < 1.5 BUN < 25

17. Cyclophosphamide (Endoxan)

การออกฤทธิ์: เป็นยากลุ่ม Alkylating agents ซึ่งเป็นderivative ของ nitrogen mustard มีผลต่อเซลล์คล้ายกับรังสีรักษา กลไกการออกฤทธิ์ของยาจะ activated ที่ตับ และจะเข้าทำปฏิกิริยา alkylation กับ DNA/RNAและ Protein ทำให้เกิด abnormal nucleotide การทำงานของDNAในการสร้างProtein เพื่อการสร้างซ่อม และปฏิสังขรณ์เซลล์เสียไป นำไปสู่การตายของเซลล์

ผลข้างเคียง: Hemorrhagic cystitis hematuria เกล็ดเลือดต่ำ เม็ดเลือดขาวต่ำ ซีด คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย ลำไส้อักเสบ กระเพาะอาหารอักเสบ พิษต่อตับ เล็บเปลี่ยนสี สีผิวมีการเปลี่ยนแปลง amenorrhea

ความคงตัวของยา: ละลายยาด้วย SWI (Sterile water infusion)/NSS ยาจะมีความคงตัว 24 ชั่วโมงที่อุณหภูมิห้อง ไม่ควรเก็บยาไว้ที่อุณหภูมิสูงกว่า 25 องศาเซลเซียส ถ้าผสมกับ D5W/D5S ความคงตัวน้อยกว่า 8 ชั่วโมง

หมายเหตุ : ควรใช้ร่วมกับ Mesna เพื่อลด Bladder toxicity

ข้อควรระวัง : ผู้ป่วยที่ใช้ยา Digoxin, Anticoagulant

18. 5 FU (5 – fluorouracil)

การออกฤทธิ์ : เป็นยากลุ่ม fluorinated pyrimidine antagonist เมื่อให้ยาทางIVF ยาจะกระจายเข้าสู่ tumous intestinal mucosa ไขกระดูก ตับ และเนื้อเยื่อต่างๆ นอกจากนี้ ยายังสามารถผ่าน Blood brain barrier และกระจายเข้า CSF และ Brain tissue ได้

การบริหารยา : IV push ในเวลา 1-2 นาที ควร Flush ด้วย D5W หรือNSS 5-10 ml ก่อนและหลังฉีดยา แต่ถ้า Infusion ในเวลา 4 ชั่วโมงโดยผสมกับD5W หรือNSS ได้ตามเหมาะสม Continuous Infusion ในเวลา 24 ชั่วโมง โดยให้ผลเท่ากับหรือดีกว่า IV Push และข้อดีกว่าคือ กดไขกระดูกน้อยกว่า ระหว่างการให้ยาระวังการเกิด Extravasation

ความคงตัวของยา : ควรเก็บยาไว้ที่อุณหภูมิ 15-30 องศาเซลเซียสและป้องกันแสงถ้ายาเปลี่ยนเป็นสีเหลืองเข้ม แสดงว่ายามีการสลายตัว ไม่ควรนำมาใช้ สารละลายเจือจางใน D5W, NSS จะมีความคงตัว 14 วันที่อุณหภูมิห้อง

ผลข้างเคียง: เบื่ออาหาร ท้องเสีย คลื่นไส้ อาเจียน เม็ดเลือดขาวน้อยกว่าปกติ Thrombocytopenia Pancytopenia, ผมร่วง, ไข้, Mucositis

Drug interaction: Leucovorin calcium เมื่อให้ร่วมกับ 5 FU จะเพิ่มฤทธิ์ของ 5 FU

ข้อควรระวัง : ประเมิน CBC, LFT

19. MTX (Methotrexate)

การออกฤทธิ์ : เป็น folic acid antagonist จัดเป็นยาในกลุ่ม antimetabolites เมื่อให้ยาแบบIV หรือIM จะได้รับยาสูงสุดในเลือดภายใน 0.5-2 ชั่วโมงหลังจากได้รับยา ยาจะกระจายตัวเข้าสู่ cell membrane กระจายเข้าสู่เนื้อเยื่อต่างๆโดยจะกระจายเข้าสู่ไต ตับ ม้าม ถุงน้ำดีและผิวหนังได้มาก

การบริหารยา : การให้ยาแบบIV Push ควรFlush ด้วย NSS 5-30 ML ก่อนและหลังฉีดยาเสมอ

ความคงตัวของยา: MTX เก็บที่อุณหภูมิห้องและป