ชีวิตที่พอเพียง : ๑๕๓๑. ความฉลาดรวมหมู่ เรียนรู้จากผึ้ง

          บทความเรื่อง Hive Mind : The world’s leading expert on bee behavior discovers the secrets of decision-making in a swarmลงพิมพ์ในนิตยสาร Smithsonian ฉบับเดือนมีนาคม ๒๕๕๕   ให้ความรู้เรื่อง ธรรมชาติของความฉลาดรวมหมู่ของผึ้งและสมอง (bee and brain) ว่าเป็นไปในแนวทางเดียวกัน   และน่าจะนำมา เป็นอุทาหรณ์สอนใจคน เกี่ยวกับเรื่องประชาธิปไตยได้ด้วย

          ผมขอเสนอให้นักประชาธิปไตยอ่านบทความนี้   เพื่อศึกษาประชาธิปไตยจากธรรมชาติ คือผึ้ง และวิธีทำงานของสมองคน   ผมเห็นด้วยกับผู้เขียนบทความนี้ว่า ประชาธิปไตยที่ดี ต้องมีการตัดสินใจโดยใช้ swarm intelligence ซึ่งในธรรมชาติมีอยู่ในฝูงผึ้งและกลุ่มเซลล์ประสาทในสมองของคน

          การตัดสินใจที่ยิ่งใหญ่ของฝูงผึ้งคือการตัดสินใจเลือกที่สร้างรัง    เมื่อผึ้งนักสำรวจไปสำรวจพบที่ เหมาะสม ก็จะกลับมาบอกเพื่อนๆ ด้วย “ภาษาบิน” และ “ภาษากาย” รวมทั้งตอนหลังค้นพบ “ภาษาเสียง” ด้วยสถานที่ดีมากดีน้อยบอกได้ด้วยภาษาเหล่านี้ส่อว่าผึ้งมีวิธีจูงใจเพื่อนร่วมฝูงแล้วเพื่อนร่วมฝูงตัวอื่นๆก็ไปสำรวจซ้ำตัวแล้วตัวเล่าและกลับมาบอกเพื่อนจนในที่สุดก็ร่วมกันตัดสินใจได้ว่าจะเลือกสถานที่ไหนเพราะในชีวิตจริงจะมีนักสำรวจที่ค้นพบสถานที่ดีหลายที่

          ทั้งผึ้งและสมองไม่ใช้พลังผู้นำแต่ใช้พลังรวมหมู่เราอาจจะคิดว่าผู้นำของผึ้งคือนางพญาเพราะชื่อชวนให้เราตีความเช่นนั้นผิดครับนางพญาผึ้งไม่มีส่วนตัดสินใจเลือกที่สร้างรังเลยผู้ตัดสินร่วมกันคือผึ้งงานครับและเป็นเพศเมียทั้งหมดดังนั้นการตัดสินใจเรื่องนี้จึงขึ้นกับฝ่ายหญิงทั้งหมด (นึกถึงบ้านของตนเอง)

          ไหนๆก็เล่าเรื่องผึ้งแล้วขอออกนอกเรื่องว่านางพญาทำหน้าที่อย่างเดียวคือออกลูกและบังคับบัญชาให้ผึ้งทั้งฝูงทำงานหาอาหารมาเลี้ยงลูกอ่อนคำสั่งเพื่อบังคับบัญชาคือกลิ่นครับเป็นกลิ่นสารเคมีที่เรียกว่าฟีโรโมนส์ผมเคยดูหนังธรรมชาติของผึ้งจากบีบีซีที่นางพญาทำงานผิดพลาดในเรื่องกำหนดเวลาคือตัวเอง “หมดน้ำยา” เร็วเกินไปทำให้ผึ้งงานทั้งฝูงตกอยู่ในสภาพไร้การบังคับบัญชาหันมากินลูกของรังรวมทั้งกินนางพญาเองด้วยผึ้งรังนั้นก็สูญพันธุ์ไปน่าจะเป็นบทเรียนของประชาธิปไตยที่รวมศูนย์เกินไปได้ด้วย

วิจารณ์พานิช

๑๐ มี.ค. ๕๕