จากประเด็นที่กล่าวมา พะเยายังมีพื้นที่ที่มีปัญหาในเรื่องของโฉนดที่ดินอยู่มิใช่น้อย ไม่นับในพื้นที่อื่น ๆ เอาเฉพาะในพื้นที่รอบกว๊านพะเยาจะเห็นว่า การสร้างผนักกั้นกว๊านทำให้น้ำเอ่อขึ้นมารุกไล่ที่ชาวบ้าน ซึ่งประเด็นนี้กฏหมายที่ตราไว้ กลายเป็นว่าชาวบ้านรุกที่กว๊านพะเยา (ไม่ได้หมายรวมเอานายทุนที่ซื้อและถมที่เอาเอง-ซึ่งเป็นอีกกรณีหนึ่งในที่นี้)

 

     ๔

การจัดการที่ดินโดยชุมชน

 

๑.ระดับพื้นที่

  1. จัดทำแนวเขตการปกครองให้ชัดเจน และเขตพื้นที่ทำการเกษตรให้ชัดเจนเพื่อจัดทำ "โฉนดชุมชน"

  2. ให้ อปท. มีส่วนร่วมในการเก็บภาษีโฉนดชุมชน

  3. จัดทำข้อมูลแนวเขต ที่ดินทำกิน ที่อยู่อาศัย ป่าชุมชนอย่างชัดเจน

 

๒.ระดับจังหวัด/ภาค

  1. ให้หน่วยงานของรัฐเข้ามามีส่วนร่วในการแก้ไขปัญหาที่ดิน โดยชุมชนเป็นผู้กำหนด ได้แก่ การพิจารณาแก้ไขปัญหาที่อยู่อาศัยใกล้ตัวชาวบ้านที่สุด การจัดตั้งกองทุนที่ดินในชุมชนเพื่อป้องกันไม่ให้ที่ดินหลุดมือ

 

๓.ระดับนโยบาย

  1. ให้มีการปฏิรูปที่ดินโดยชุมชน

  2. จัดตั้งคณะกรรมการขึ้นมาบริหารกลุ่ม ทำหน้าที่บริหารงานทั่วไปและเชื่อมโยงกลุ่มกับพันธมิตรภายนอก

  3. สมาชิกมีสิทธิเข้าทำกินในพื้นที่ได้ หากจะขายต้องขายให้เฉพาะกับสมาชิกในกลุ่มเท่านั้น และต้องผ่านความเห็นชอบของคณะกรรมการ

  4. จัดตั้งธนาคารที่ดิน/ กองทุนที่ดินเพื่อสะสมเงินทุนไว้สำหรับใช้ในกิจการส่วนกลางของกลุ่ม

  5. ยกเลิก/ทบทวนนโยบายที่ให้เปลี่ยนพื้นที่ป่าเสื่อมโทรมเป็นที่ทำกิน หรือที่ สปก. เพื่อจะได้ป้องกันการรุกป่าเพื่อให้เป็นพื้นที่ป่าเสื่อมโทรม