กระบวนการศึกษาวิจัย ในการวิจัยเพื่อท้องถิ่น ผมเชื่อว่า ชาวบ้านได้เรียนรู้กระบวนการ วิเคราะห์ตนเอง เรียนรู้กระบวนการแก้ปัญหาอย่างเป็นระบบ ...ไม่ว่าเป็นปัญหาใดๆที่เกิดขึ้นในชุมชน

ผมได้หนังสือประสบการณ์วิจัยจากพื้นที่ จากน้องๆทีมงานเครือข่ายความรู้ สกว.สำนักงานภาค  เป็นหนังสือเกี่ยวกับ การเก็บประสบการณ์งานวิจัยจากพื้นที่

"โครงการวิจัยการใช้ภูมิปัญญาชาวบ้านในการจัดการให้ป่าไผ่มีหนอนไม้ไผ่ (คิเบาะ) และในน้ำมีกบ (เดะบือ) ชุมชนแม่ยางส้าน หมู่ ๘ ต.ท่าผา อ.แม่แจ่ม จ.เชียงใหม่"

เป็นหนังสือที่น่าสนใจมาก ผมอ่านรวดเดียวจบ เพราะชอบชื่อหนังสือ หน้าปก และกระบวนการวิจัยที่อยู่ในเล่ม

งานวิจัยใช้คิเบาะ และ เดะบือ เป็นตัวเดินเรื่อง เพื่อเป็นกุศโลบาย ให้คนในชุมชนรักป่า หวงแหนป่าของพวกเขา...เรียนรู้ที่จะอยู่กับธรรมชาติอย่างยั่งยืน

ู          รูุปนี้ถ่ายโดยพะตี่อาศรี ศรีโย บ้านห้วยฮี้ อ.เมือง จ.แม่ฮ่องสอน

เมื่อกาลเวลาล่วงเลยไป ปัญหาการบุกรุกพื้นที่ป่า ที่มาพร้อมกับความเจริญ สายน้ำเริ่มเหือดหายไป สัตว์ป่าเริ่มสูญพันธุ์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งสัตว์ที่อยู่คู่กับวิถีชุมชน เช่นกบ และหนอนไม้ใผ่เริ่มสูญหายไป

 

คิเบาะ "หนอนไม่ไผ่"ภาพจาก www.lannafood.com 

 

ทำให้พี่น้องปกาเกอญอเริ่มตระหนักถึงความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น ด้วยสัตว์ทั้งสองประเภทเป็นตัวบ่งชี้ความอุดมสมบูรณ์ของธรรมชาติรอบๆชุมชน

มีคำกล่าวของคนปกาเกอญอ ที่ว่า

"เอาะทีเกอะตอที เอาะก่อเกอตอก่อ เอาะคิเบาะ เกอะตอคีเบาะ เอาะเดะบือ เกอะตอเดะบือ"

แปลว่า "กินน้ำต้องรู้จักรักษาน้ำ กินหนอนไม้ไผ่ต้องรู้จักรักษาต้นไผ่ กินกบเดะบือ ต้องรู้จักรักษาห้วยหนองน้ำ"

ความคิดของทีมงานวิจัยในชุมชน เป็นจุดก่อเกิด ให้เกิดโครงการวิจัย ที่น่ารัก โดยมีชาวบ้านเป็นนักวิจัย เรียนรู้ธรรมชาติที่อยูู่รอบตัว

เป็นงานวิจัยชิ้นเล็กๆไม่ได้ใช้งบประมาณมากมาย แต่ทว่ายิ่งใหญ่ ในความรู้สึกของพี่น้องบ้านแม่ยางส้าน เป็นการเรียนรู้เพื่อการอยู่รอดของพวกเขา และผืนป่าอันเป็นชีวิตของพวกเขา

กระบวนการศึกษาวิจัย ในการวิจัยเพื่อท้องถิ่น ผมเชื่อว่า ชาวบ้านได้เรียนรู้กระบวนการ วิเคราะห์ตนเอง เรียนรู้กระบวนการแก้ปัญหาอย่างเป็นระบบ ...ไม่ว่าเป็นปัญหาใดๆที่เกิดขึ้นในชุมชน

เป็นความงดงามของกระบวนการทางปัญญากลางป่า อำเภอแม่แจ่ม