ผมโชคดีโดยบังเอิญได้อ่านหนังสือที่อยู่ใต้ตู้หนังสือที่กำลังจะเตรียมทิ้งของสำนักงาน…ใครนะที่จะทิ้งหนังสือได้ลงคอ...

เป็นหนังสือ ส้วมดีที่ชุมพร

มีการเขียนถึงส้วมของท่านพุทธทาสไว้ด้วย 

ท่านเล่าถึงว่า ส้วมคือกุฏิวิปัสสนาชั้นหนึ่ง

ท่านปุจฉาถึงส้วมแบบเรียบง่าย ที่สวนโมกขพลาราม เมืองไชยา ไปไกลจากชุมพรว่า สร้างให้ง่าย และต้องการให้แปลก มีหน้าต่างโล่ง ๆ มันจะได้ไม่อับ

อยู่ในป่าแบบนี้ ไม่มีใครมองมาจากทางทิศไหน คนเข้าใจว่ามันเป็นป้อมตำรวจก็มี เราเคยเรียกส้วมว่าเป็นกุฏวิปัสสนา ล้อเลียนเพื่อน ก็ใช้พิจารณาอสุภะได้จริง ๆ  ด้วย แต่ก่อนตรงมุมนี้ เคยมีส้วมเล็ก ๆ หลังหนึ่ง ใช้เฉพาะของเรา เคยแขวนป้าย กุฏิวิปัสสนาชั้นหนึ่ง

 

 

ส้วม : คุณค่าและนัยยะ...

...คนทั่วไปคิดว่าส้วมก็แค่การขับถ่าย ส้วมอย่างไหนก็ถ่ายได้เหมือนกัน ก็ปลดทุกข์ให้มันผ่านไปไม่เห็นต้องใส่ใจ..สมมติว่าเราต้องเข้าห้องน้ำต่อจากคนที่ไม่ยอมราด เราก็รังเกียจ ขยะแขยง รู้สึกไม่อยากเข้า จะถ่ายผ่านๆ ไปไม่ต้องสนใจก็ไม่ได้ บางคนถึงงงกับยอมอั้น ไม่เข้า พออั้นมาก ๆ กระเพาะปัสสาวะอักเสบก็ถามหาอีก เห็นไหมว่าแค่เรื่องส้วมไม่สะอาดอย่างเดียวก็นำไปสู่ปัญหาร้อยแปด แล้วอย่างนี้เรื่องส้วมจะไม่สำคัญได้ยังไง (หน้า 13)

 

...เวลาเป็นทุกข์เราคิดถึงเขา แต่เวลาสุขเรากลับลืม ไม่สนใจ คนมักจะทำกับส้วมแบบนี้ ซึ่งความจริงแล้วเราสมควรอย่างยิ่งที่จะต้องดูแลเขาให้ดีกว่าสถานที่หรือห้องอื่นๆ....(หน้า 21)

 

...พอส้วมดี ส่วนอื่น ๆ รอบๆ วัดก็ดี คนเข้าวัดกันมากขึ้น พอมาวัดมากขึ้นก็ได้โอกาสศึกษาธรรมะมากขึ้น  จิตใจก็ดีขึ้น  คนมีจิตใจดีขึ้น...ชุมชนก็ดีขึ้น (หน้า 30)

 

เวลามีแขกผู้หลักผู้ใหญ่มาปั๊ม เราก็จะแนะนำพวกเขาให้รู้จัก ซึ่งเขาก็จะรู้สึกเป็นเกียรติแก่ชีวิตเขา คนทำความสะอาดส้วมเราจะตบรางวัลให้เขาเป็นพิเศษ (หน้า 42)

 

 

 

ส้วม : กลเม็ดเคล็ดลับ...

...การออกแบบส้วมที่ดี ควรคำนึงถึงความสอดคล้องกับธรรมชาติมากที่สุด เช่น เปิดช่องแสงให้ลอดผ่านแทนการเปิดไฟในช่วงกลางวัน เพราะเจาะช่องและคำนึงถึงทิศทางลม เพื่อการถ่ายเทอากาศ แทนการใช้พัดลมดูดอากาศ เลือกใช้วัสดุธรรมชาติ เช่น ใบเตย  กากกาแฟ  ถ่าน ในการดูดกลิ่นแทนสารดับกลิ่น สิ่งเหล่านี้ไม่เพียงประหยัด แต่ยังช่วยให้ส้วมสะอาดน่าใช้ …(หน้า 16)

 

...ส้วมกลิ่นดอกไม้...คนเข้าส้วมที่นี่จะได้กลิ่นดอกไม้แตกต่าง  อย่างถ้าเข้าตอนเช้าก็จะได้กลิ่นสายหยุด เพราะจะให้กลิ่นแรงที่สุดในเวลานี้ ส่วนเที่ยงก็จะเป็นจำปูน บ่ายขจร  เย็นถึงคิวของนมแมว พอตกดึกเป็นราตรีกับซ่อนกลิ่น ซึ่งตรงนี้คนเข้าส้วมจะสัมผัสได้ว่า ส้วมของสวนนายดำดูคล้ายสิ่งมีชีวิต ที่มีอารมรณ์และความรู้สึกที่แปรเปลี่ยนไม่หยุดนิ่ง...(หน้า 22)

 

...อย่างการวางบ่อเกราะ หรือวางทิศทางของส้วม ถ้าตั้งผิดทิศทางลม กลิ่นไม่ระบายออกนี่ก็จบ หรืออย่างพื้นห้องน้ำควรใช้กระเบื้องที่แห้งง่าย ไม่ลื่น...กระเบื้องที่ดูสวยแต่ก็มีโอกาสเกิดอันตรายได้สูง...(หน้า 40)

 

...หลักการสำคัญที่จะทำให้ส้วมดูแลง่ายก็คือ สายลมกับแสงแดด สายลมจะช่วยทำให้ส้วมมีการระบายที่ดี ไม่มีกลิ่นอับ ส่วนแสงแดด มีส่วนช่วยให้ส้วมแห้ง แล้วก็เชื้อโรคไม่เติบโต...(หน้า 51)

 

 

 

ส้วม...R2R…การล้างห้องน้ำ

ผมได้อ่านบันทึกของท่านอาจารย์กะปุ๋ม...ที่เขียนบันทึก R2R ในห้องน้ำ  นานแล้ว

มีวิธีการห้องน้ำ..ห้องส้วม...ให้สะอาดและแยบยลมาก....และคือเส้นทางของ R2R ที่งดงามมากครับ...

“...การล้างห้องน้ำ ... ให้สะอาด เป้าหมายคือ เพื่อให้ผู้ที่มาใช้มีความสุข คลายทุกข์ และได้ใช้ห้องน้ำอย่างสบายอกสบายใจ ไม่ต้องมาขุ่นมัวจากสภาพที่ห้องน้ำสกปรก...”

“ ....ไม่น่าเชื่อนะคะว่า...อานวลถามแค่ว่า R2R คืออะไร ข้าพเจ้าก็ตอบแต่เพียงว่าคือ การพัฒนางานประจำด้วยการทำวิจัย ... มาคิดมาแก้ มาพัฒนางานประจำของตนเองที่ทำอยู่ทุกวัน

โดยปกติอานวลนั้น...ค้าขายเล็กๆ น้อยๆ แต่เมื่อมาพักที่วัดต่างๆ อานวลจะขันอาสาล้างและขัดห้องน้ำ จนเกิดการเรียนรู้ในวิธีของตนเอง สิ่งที่อานวลสอนข้าพเจ้านั้น คือ เป็นความรู้ที่เป็น tacit knowledge ของอานวล...

และที่ข้าพเจ้าประทับใจมาก คือ ...

อานวลเดินกลับมาบอกหลังจากได้สอน แนะนำ และสาธิตให้ข้าพเจ้าได้ทราบแล้ว ท่านเดินย้อนกลับมาบอกว่า "มันก็เหมือนที่หนูทำ R2R นั่นแหละ"...”