อุดมศึกษากับความเชื่อมโยงทางเศรษฐกิจโลก อาเซียน และประเทศไทย
ผมได้รับแจก DVD บันทึกการประชุมวิชาการ ปอมท. ประจําปี พ.ศ. ๒๕๕๔ เรื่อง “การเตรียมความพร้อมของอุดมศึกษาไทย กับการปรับตัวสู่การเป็นประชาคมอาเซียน”ที่จัดเมื่อวันที่ ๑๘ –๑๙ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เมื่อเอาแผ่นที่ ๒ (ใน ๑๓ แผ่น) มาลองฟังเรื่อง “ความเชื่อมโยงทางเศรษฐกิจโลก อาเซียน และประเทศไทย” โดย ดร. ศุภชัย พานิชภักดิ์ เลขาธิการการประชุมสหประชาชาติว่าด้วยการค้าและการพัฒนา (UNCTAD) ฟังแล้วได้รับความรู้มากและกว้างขวาง ผมขอแนะนำให้อาจารย์มหาวิทยาลัยหา DVD เรื่องนี้มาชมหรือศึกษา
ดร. ศุภชัย บอกว่าท่านเขียนวิทยานิพนธ์ปริญญาเอกเศรษฐศาสตร์ ด้านทรัพยากรมนุษย์ จึงมีความรู้สึกผูกพันกับเรื่องการศึกษามาตลอด ท่านพูดถึง ECOSOC ที่ให้ความสำคัญต่อ การศึกษากับการพัฒนาที่ยั่งยืน ว่าต้องเน้น inclusive development คือให้ทุกคนมีโอกาสมีส่วนร่วมแสดงบทบาท รวมทั้งสตรี ใช้ ไอที ช่วยส่งเสริม ไม่มี digital divide สหประชาชาติเน้นพัฒนาสังคมตามเป้าหมาย MDG 8 ข้อ รวมทั้งสุขภาพสตรี เด็ก การศึกษาที่ครบถ้วน น้ำสะอาด สุขภาพรวมการแก้ปัญหา HIV/AIDS
UNESCO จัดการประชุมเรื่อง การศึกษากับการพัฒนาที่ยั่งยืน
ปีนี้มีการใช้นโยบายการเงินการคลังที่เข้มงวดกว่าเดิมมาก ใช้คำว่า austerity เพราะเกิดวิกฤตการณ์ครั้งใหญ่ที่สุด จึงเน้นนโยบายเข้มงวด งบลงทุนด้านการศึกษาถูกเบียด เลิกอุดหนุน ปล่อยให้ประชาชนช่วยตัวเอง UN ขอร้องว่าการปฏิรูปเศรษฐกิจสังคม ไม่ใช่สร้างเฉพาะโครงสร้างพื้นฐานทางกายภาพ ต้องสร้างทรัพยกรมนุษย์เป็นหลัก มีการเสนอแนะหลายอย่างให้ค้นคว้าร่วมกันให้ดึงดูดทรัพยากรเข้ามาอุดหนุนการศึกษา
เมื่อลดการลงทุนด้านการศึกษาลงไป ทำอย่างไรคุณภาพจะไม่ลด โดยเฉพาะการประสานการศึกษากับเศรษฐกิจ เวลานี้คุณภาพการศึกษาถดถอยลง
ประเทศรายได้ปานกลาง หลุดพ้นไปจากบ่วง middle income ยาก การลงทุนก็ไม่ช่วย ประเทศที่ก้าวข้ามไปได้เป็นประเทศ ที่เปลี่ยนแปลงจากประเทศที่รับถ่ายทอดเทคโนโลยี เป็นประเทศที่มีความสามารถพัฒนาเทคโนเองได้ การศึกษาต้องมีผลต่อ R&D, innovation เพื่อหนุนให้ประเทศก้าวสู่การเป็นประเทศพัฒนาได้
Rate of Return ของการลงทุนด้านการศึกษา ส่วนที่เป็นผลต่อต่อสังคมดีที่สุดในระดับมัธยม ผลต่อบุคคลสูงสุดที่ระดับอุดมศึกษา
ในปัจจุบันผลตอบแทนของการลงทุนด้านอุดมศึกษา ทั้งต่อสังคมและต่อส่วนตัวยิ่งสูงขึ้น
เราต้องการอุดมศึกษาที่สร้างความคิดกว้าง ไม่จำกัดขอบเขต
การศึกษาและความเท่าเทียมกันของประชาชน ในสังคมที่ไม่เท่าเทียม ยิ่งให้การศึกษาระดับอุดมศึกษา ความไม่เท่าเทียมจะยิ่งสูง เพราะ access ต่อการศึกษาคุณภาพสูง ต่างกัน
WSIS (World Summit for Information Society) บอกว่าเวลานี้แม้ในประเทศยากจน การมีโทรศัพท์มือถือ หรือ Connectivity เกินเป้า ที่เคนยา Rift Valley ผลิตดอกไม้ ส่งออกยุโรป ต้องไปผ่าน auction ราคาที่ฮอลแลนด์ เกษตรกรรับข่าวราคาจากมือถือ มีผลต่อการเลือกปลูกตามตลาด
UNESCO & UNCTAD จัด STIP (Science, Technol and Innovation Policy Review) มีเป้าหมายว่าทำอย่างไรให้เศรษฐกิจได้ ประโยชน์จากการศึกษา เอาความรู้ที่มีการคิดค้นแล้วเอามาใช้ เชื่อมนโยบายการศึกษา กับนวัตกรรมและพัฒนาเศรษฐกิจ
ในปัจจุบันและอนาคต การผลิตจาก ข้อมูล ข่าวสาร การวิเคราะห์ ความคิด จะมาแทนการผลิตจากวัตถุดิบ ปัจจัยการผลิตคือสมอง ที่เชื่อมโยงความรู้ สังคมเชื่อมโยงกระทบถึงกันหมด รวมทั้งมาตรฐาน การรับข้อมูลใหม่จากสังคมโลก โลกาภิวัตน์เปลี่ยนจากโลกาภิวัตน์ด้านเดียว สู่ยุคที่ ๒ ของโลกาภิวัตน์ ที่ข้อมูลไหลเวียนจะหลายทาง เวลานี้ข้อมูลจาก WIPO การจดสิทธิบัตรจากเอเซียมากกว่าอเมริกา และยุโรป โดยส่วนใหญ่มาจาก จีน และญี่ปุ่น
เวลานี้การเงินโลก ไม่ใช่พึ่งประเทศเจริญแล้ว เกิด reversed capital flow
ที่ผ่านมาเกิดปัญหาเพราะเศรษฐกิจโลกเชื่อมั่นระบบตลาดเกินร้อย นักเศรษฐศาสตร์รางวัลโนเบลคนหลังๆ คำนวณเศรษฐมิติว่าทำไมระบบการเงินประสิทธิภาพดีเกิน สร้างแนวคิดว่าตลาดกำหนดราคาดีที่สุด นำสู่ความล่มสลายของตลาดในช่วง ๒ - ๓ ปีนี้
Bretton Woods / Washington Consensus ตลาดเป็นแม่บทของการใช้กลไกตลาดขับเคลื่อนระบบเศรษฐกิจ บัดนี้พิสูจน์แล้วว่าตลาดอย่างเดียวไม่เพียงพอ ต้องใช้ ตลาด + กลไกรัฐ ใน สรอ. ธุรกิจการเงินเป็น 8% GDP แต่สร้างกำไร 40% ของทั้งหมด ทำให้คนเก่งวิ่งเข้าทำงานการเงิน ไม่เข้าระบบการผลิต
CDO (Collateralized Debt Obligation) เป็น securitization ของเงินกู้ คิดว่าบ้านไม่ไปไหน ให้กู้เท่าไรก็ไม่พอ ออกตราสารซ้อนตราสารซ้อนหลายชั้น ยังไม่พอ ยังออก Credit Risk Swap ออกมาช่วยประกันความเสี่ยง กำไรสูง บริษัท AIG จึงล่มจากตราสารประกันสินเชื่อที่ตนไม่เข้าใจ
70% ของเงินสำรองโลก อยู่ในเอเซีย จีน 3 ล้านล้านเหรียญ
สรอ. ก่อนเศรษฐกิจล่มคราวนี้ การออมติดลบ เอเซีย 30%
มีการเปลี่ยนแปลงศูนย์อำนาจสู่เอเซีย การลงทุนเน่าของ สรอ. ครึ่งหนึ่งลงทุนโดยยุโรป
ครึ่งของการขยายตัวของเศรษฐกิจโลกมาจากเอเซีย
BRICS, BRICSA เป็นของจริง
จุดอ่อนของการขยายตัวของเอเซียคือ เป็น jobless expansion ใช้พลังงานสูง ๒ เท่าของ OECD
ใช้นโยบายการคลังไม่ได้ ก็ต้องใช้นโยบายการเงินในการกระตุ้นเศรษฐกิจ สรอ. จึงใช้ QE (Quantitative Easing พิมพ์แบ๊งค์) เอา "เงิน" จากรัฐบาลถ่ายไปให้ธนาคารพาณิชย์ เพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจชั่วคราว แต่ สรอ. ทำ ๒ รอบ ไม่กระตุ้นเศรษฐกิจ เพราะธนาคาร สรอ. ไม่กล้าให้กู้ เงินไหลไปบราซิล และบ้านเรา เป็นเงินชั่วคราว เงินอันตราย
ทุกประเทศมีปัญหาเศรษฐกิจ ญี่ปุ่นเป็น deflationary คนเก็บเงิน และหนี้สาธารณะ 200% GDP เศรษฐกิจดีที่สุดเยอรมัน เป็นสินค้าทุน ขายในจีน เอเซีย
มองโกเลีย ค้นพบแร่ธาตุสำคัญมากมายทุกชนิด คนไม่ถึงล้านคน แต่จะมีรายได้มหาศาล
AEC ช่วย economy of scale 600 ล้าน คนมีกำลังซื้อมากกว่า 1200 ล้านของจีน มีกำลังต่อรอง Kissinger เคยพูดว่า Countries do not have friends. They only have interest. G20 = G2 สรอ. กับจีน ยุโรปเป็นศูนย์ว่าง ประเทศ เข้า IMF มากที่สุด
การรวมตัวกันเป็น AEC ช่วยการเจรจาต่อรอง
การดูแลการเงิน เราเข้มแข็งมากธนาคารในเอเซียไม่มีปัญหา ไทยเรามีเงินสำรองกว่า $100 billion เอาไปซื้อใน สรอ. ยุโรป
ASEAN เป็น ๑ ใน G20 Chaingmai initiative จะเกิดการรวม currency pool เงิน เกิดคล้าย IMF ของอาเซียน
การเตรียมพร้อมอาเซียน ต้องเตรียมบริหาร regional public goods ไปพร้อมๆ ด้วย บริหารร่วมกันจะได้ผลทวีคูณ ได้แก่ น้ำ ขนส่งคมนาคม ทรัพยากรมนุษย์ พลังงาน สวล. สื่อสาร มาตรฐานอาเซียนร่วมกัน ของรางรถไฟ มาตรฐานสินค้าบริการ
GATTS เป็นของใหม่ เรื่องสินค้าบริการ GATT มีมานาน เฉพาะสินค้าจับต้องได้ อนาคตของโลกคือสินค้าบริการ ไทยแรงงาน 1/3 อยู่ในภาคบริการ การเจราจาสินค้าบริการไม่ใช่อัตรา ไม่ชัดเจน เรื่อง modes วิธีใช้สินค้า 4 mode เกี่ยวกับการศึกษาที่กำลังเจรจาใน GATTS ของ WTO รอบ DOHA
- Cross border delivery หรือ outsourcing, distant ec, tele educ, testing services. UNCTAD มี virtual institute หลักสูตรการค้าเสรีที่ Bugina Faso
- Consumption abroad การท่องเที่ยว นศ. ต่างประเทศ
- Commercial presence : FDI, ย้ายสถาบันการศึกษาข้ามประเทศ ตกลงกันยาก
- Mobility of natural person เป็น migration ย้ายถิ่นฐานของคน อาจารย์จากประเทศ หนึ่งไปทำงานในอีกประเทศ เป็นความต้องการของคนในประเทศกำลังพัฒนา มองอีกมุมหนึ่ง เป็นภาวะสมองไหล
รอบ DOHA เริ่ม 2001 สิบปียังไม่จบ สินค้าบริการยังแขวนอยู่ อาจจบในปี 2013
WTO การเจราจาเกษตรคืบหน้ามากที่สุด อย่างไม่เคยเกิดมาก่อน จะเกิดการยกเลิกอุดหนุนการเกษตรส่งออก มีประโยชน์ต่อประเทศกำลังพัฒนาอย่างยิ่ง
AEC น่าจะล้ำหน้าโลก เจรจากันให้ได้ ท่องเที่ยว eASEAN, เดินทางทางอากาศ มี roadmap ด้านการศึกษา ได้แก่
- คุณภาพ
- เทียบเคียงคุณภาพเพื่อโอนได้
- เครือข่าย
- ความเสมอภาค
- เปิดเสรี ตาม mode WTO ผมขอหมายเหตุตรงนี้ว่า คำว่า “เปิดเสรี” แปลว่ามีเงื่อนไขตามความเหมาะสมต่อประเทศ และต่อผลประโยชน์ร่วมภายใน AEC
ต้องกระตุ้นให้ ASEAN ทำให้ได้
เอาเอเซียไปกำหนดวาระของโลก โลกฝ่ายใต้และตะวันออก มีวาระ เอาไปกำหนดโลก
กม. การลงทุนต้องมีมาตรฐานเดียวกัน
การศึกษาไทยให้มี roadmap เตรียมตัว ให้ไปเจรจาเป็นหนึ่งเดียว อุดมศึกษาสร้างน้ำหนึ่งใจเดียวกัน เช่น Networking คิดในทางปฏิบัติ
คุณภาพการศึกษาต้องเป็นวิชาการมากกว่า trade UNESCO ไม่เห็นด้วย เพราะ ต้องการให้มี cultural diversity
UNESCO ทำ portal ด้านคุณภาพอุดมศึกษา เชื่อมโยงหลักสูตร อำนวย mode ต่างๆ
มาเลเซียทำโครงการ EduCity ใต้ยะโฮร์ ด้าน Cyber ให้ประเทศต่างๆ มาลงทุนในมาเลเซีย เหมือน Edu Industrial Estate เชิญมหาวิทยาลัยเด่นๆ ทั่วโลกมาลง เช่น Johns Hopkins, MIT, ตามด้านที่ชำนาญพิเศษ ที่มาเลเซียกำหนด ไม่ใช่มาทั้งมหาวิทยาลัย รัฐบาลลงทุนด้านกายภาพให้ทั้งหมด ต่างชาติเอาสมองมา ไปโฆษณาใน ตะวันออกกลาง ให้มาเรียน แก้กฎระเบียบ ให้เกิดความเท่าเทียมกัน
บทความ Richard Levin (Yale) : The Rise of Asia’s Universities บอกว่าต้องพัฒนาอุดมศึกษา หรือ post secondary education ประเทศจึงจะยกระดับ
มีเงื่อนไข ๓
- Facilities
- ทุน
- ค่าจ้าง ต้องสูงพอ เอาสมองจากประเทศพัฒนาแล้ว มาผนวก
Richard Levin บอกว่า ระบบอุดมศึกษาของเอเซีย สอนดีวิชา line engineer แต่ไม่สร้าง leadership และ innovation ต้องเปิดกว้างความคิดอย่างเต็มที่
ระหว่างนั่งฟัง DVD ผมใช้ iPad บันทึกสาระเอา ลปรร. ในบันทึกนี้
วิจารณ์ พานิช
๑๐ ต.ค.๕๔
