หมวด ว
สำนวน ความหมาย
วัดรอยตีน พยายามลบหลู่หรือต่อสู้ แข่งดี ผู้มีอำนาจสูงกว่า;
เปรียบเทียบดูว่าพอต่อสู้ได้หรือไม่
วันพระไม่มีหนเดียว วันหน้ายังมีโอกาสอีก ( ใช้พูดเป็นคำอาฆาต )
วัวใครเข้าคอกคนนั้น กรรที่ผู้ใดทำไว้ย่อมส่งผลให้แก่ผู้นั้น
วัวพ้นหลัก วกหรือย้อนกลับไปสู่ที่เริ่มต้น
วัวลืมตีน คนที่ได้ดีแล้วลืมตัว
วัวหายล้อมคอก ของหายแล้วจึงคิดป้องกัน,
เรื่องเกิดขึ้นแล้วจึงคิดแก้ไข
ว่าแต่เขาอิเหนาเป็นเอง พูดว่ากล่าวผู้อื่นไม่ให้ทำอย่างใด
แต่ตนกลับทำหรือเป็นเสียเอง
ว่าสาดเสียเทเสีย พูดด่าว่าอย่างรุนแรง
ว่ายน้ำหาจระเข้ เสี่ยงเข้าไปหาทั้ง ๆ ที่รู้ว่าเป็นอันตราย,
ใจดีสู้เสือ
ว่าวติดลม เพลินจนลืมตัว
ว่าวเหลิง เพลินจนลืมตัว
วุ่นเป็นจุลกฐิน ชุนละมุนวุ่นวาย
หมวด ศ
ศรศิลป์ไม่กินกัน ไม่ถูกกัน, ไม่ลงรอยกัน
ศิษย์มีครู คนเก่งที่มีครูเก่ง
ศึกหน้านาง วิวาทต่อสู้ต่อหน้าหญิงที่ต่างฝ่ายหมายปอง
หมวด ส
สร้างวิมานในอากาศ ใฝ่ฝันถึงความมั่งมี,
คิดคาดหรือหวังว่าจะได้เป็นอะไรอย่างเลิศลอย
สวยแต่รูปจูบไม่หอม,งามแต่รูปจูบไม่หอม รูปร่างสวยงามแต่กริยามารยาทและความประพฤติไม่ดี
สวรรค์อยู่ในอกนรกอยู่ในใจ ความดีความชั่วอยู่ที่ใจตนเอง
สองฝักสองฝ่าย มีใจฝักฝ่ายทั้ง 2 ข้าง, ลังเลใจ
สองหน้า ไม่ซื่อตรง, กลับกลอก, เข้าด้วยกันทั้ง 2 ฝ่าย
สอนจระเข้ให้ว่ายน้ำ สอนสิ่งที่เขารู้ดีหรือทำได้อยู่แล้ว;
สอนคนพาลให้มีปัญญามากขึ้น
สอนหนังสือสังฆราช สอนผู้มีความรู้ความสามารถดีอยู่แล้ว
สอยดอกฟ้า พยายามจะขอแต่งงานกับผู้หญิงที่สูงศักดิ์กว่าตน
สันหลังยาว คนเกียจคร้านเอาแต่นอน
สาดโคลน ใส่ร้ายป้ายสี
สาดน้ำรดกัน กล่าวให้ร้ายซึ่งกันและกัน
สามเพลงตกม้าตาย แพ้เร็ว ยุติเร็ว
สามสลึงเฟื่อง,สองสลึงเฟื่อง ไม่เต็มเต็ง, บ้า ๆ บอ ๆ สติไม่สมบูรณ์,
มีจิตใจใกล้ไปทาง บ้า ๆ บอ ๆไม่เต็มบาท
สายป่านสั้น มีเงินทุนน้อย
สายป่านยาว มีเงินทุนมาก
สาวไส้ให้กากิน เอาความลับของฝ่ายตนไปเปิดเผย
ให้คนอื่นรู้เป็นการประจานตนหรือพวกของตน
สิ้นตำรา, หมดตำรา จนปัญญา, หมดผีมือ, หมดท่า
สิ้นประตู ไม่มีทาง
สิบเบี้ยใกล้มือ ของหรือประโยชน์ที่ควรได้ก็เอาไว้ก่อน
สีซอให้ควายฟัง แนะนำคนโง่ไม่มีประโยชน์
สุกก่อนห่าม, ชิงสุกก่อนห่าม ด่วนทำสิ่งที่ยังไม่ควรแก่วัยหรือยังไม่ถึงเวลา
สุกเอาเผากิน ทำลวก ๆ , ทำพอให้เสร็จไปคราวหนึ่ง ๆ
สู้ยิบตา สู้จนถึงที่สุด, สู้ไม่ถอย
สู้เหมือนหมาหมาจนตรอก ฮึดสู้อย่างไม่คิดชีวิต
สูงเท่านกเขาเหิน สูงระดับนกเขาบิน
สูงเทียมเมฆ สูงมาก
สูงสุดสอย สูงเกินไปจนยากที่จะเอามาครอบครองได้
เส้นผมบังภูเขา เรื่องง่าย ๆ แต่คิดไม่ออก เหมือนมีอะไรมาบังอยู่
เสน่ห์ปลายจวัก เสน่ห์ที่เกิดจากผีมือการปรุงอาหารให้โอชารส
เสียกำซ้ำกอบ เสียไปเล็กน้อยแล้วแล้วยังต้องเสียมากอีก
เสียกำได้กอบ เสียน้อยไปก่อนแล้วจะได้มากภายหลัง
เสี้ยมเขาควายให้ชนกัน ยุยงให้ทะเลาะกัน
เสือจนท่า ข้าจนทาง ไม่มีทางเลือก, หมดทางไป
เสือซ่อนเล็บ ผู้ที่มีความเก่งกล้าสามารถ แต่ไม่แสดงให้รู้, ผู้มีเล่ห์กลอยู่ในใจ, ผู้เก็บความรู้สึกไว้ได้ดี
เสือเฒ่าจำศีล คนที่มีท่าทีสงบเสงี่ยม แต่มีเล่ห์เหลี่ยมมาก
เสือทลายห้างช้างทลายโรง คนที่แสดงกริยาเอะอะตึงตัง
เสือนอนกิน ผู้ที่ได้รับผลประโยชน์หรือผลกำไร โดยไม่ต้องลงทุนลงแรง
เสือในร่างสมัน คนร้ายที่ปลอมมาในร่างของคนดี
เสือรู้ คนที่มีไหวพริบหรือฉลาดเอาตัวรอด
เสือลากหาง คนที่ทำท่าทีเป็นคนเซื่องซึม เป็นกลอุบายให้ผู้อื่นตายใจ แล้วเข้า ทำการอย่างใดอย่างหนึ่งโดยไม่ทันให้รู้ตัว, คนที่ทำท่าอย่าง
เสือลากหาง เพื่อขู่ให้กลัว
เสือสิ้นตวัก คนที่ฮึดสู้อย่างไม่คิดชีวิต
ใส่ตะกร้าล้างน้ำ ทำให้หมดราศี ทำให้หมดมลทิน
ใส่ถ้อยร้อยคำ ใส่ความ, พูดหาเหตุหาเรื่อง
ใส่ไฟ ยุแหย่, ยั่วยุ, ยุยง
ใส่สาแหรกแขวนไว้ เลี้ยงดูอย่างพะเน้าพะนอไม่ต้องทำอะไร
ใส่สีสัน, ใส่สีใส่สัน พูดเสริมคำให้สละสลวยขึ้น,
แสร้งพูดให้ไพเราะ
ใส่หน้ากาก แสร้งทำเป็นดีด้วย
ใส่หน้ายักษ์ ทำหน้าถมึงทึง,
แสดงอาการเกรี้ยวกราดดุดัน
ไส้เป็นน้ำเหลือง อดอยากยากแค้น,ไม่มีอะไรกิน
ไส้เป็นหนอน ญาติมิตรหรือเพื่อนร่วมงานที่คิดคดทรยศ
หมวด ห
หญ้าแพรก สามัญชน
หนอนบ่อนไส้ คนในบ้านหรือพวกเดียวกัน
คิดคดทรยศต่อกัน
หนอนหนังสือ คนที่ชอบหมกมุ่นอยู่กับหนังสือ
หนักแผ่นดิน ไม่มีประโยชน์แก่ชาติบ้านเมือง
หนักไม่เอา เบาไม่สู้ เกียจคร้านต่อการงานทุกชนิด
หนังหน้าไฟ ผู้ต้องรับความเดือดร้อนก่อนผู้อื่น
หน้าฉาก ลักษณะท่าทีและความเป็นอยู่
ที่ปรากฏแก่คนทั่วไป
หน้าซื่อใจคด มีหน้าตาดูซื่อ ๆ
แต่ในใจคิดโกง
หน้าเนื้อใจเสือ มีหน้าตายิ้มแย้มแจ่มใส แต่ในใจดุร้าย
หน้าไหว้หลังหลอก ต่อหน้าทำอย่างหนึ่ง ลับหลังทำอีกอย่างหนึ่ง
หนามยอกอก คนหรือเหตุการณ์ที่ทำให้รู้สึกเจ็บแปลบ
ในอกอยู่ตลอดเวลา
หนามยอกเอาหนามบ่ง ตอบโต้หรือแก้ด้วยวิธีการทำนองเดียวกัน
หนามแหลมไม่มีใครเสี้ยม, มะนาวกลม คนที่มีปฏิภาณไหวพริบของตัวเอง
โดยไม่ต้องมีใครสอนเกลี้ยงไม่มีใครกลึง
หนีเสือปะจระเข้ หนีภัยอันตรายอย่างหนึ่งแล้วต้องพบ
ภัยอันตรายอีกอย่างหนึ่ง
หนูตกถังข้าวสาร ผู้ชายที่มีฐานะไม่ค่อยดีได้แต่งงานกับคนที่ร่ำรวย
หนูติดจั่น จนปัญญา, หาทางออกไม่ได้
หมดเขี้ยวหมดงา หมดอำนาจวาสนา, สิ้นฤทธิ์
หมดตำรา จนปัญญา, หมดท่า, หมดผีมือ
หมอบกระแต หมอบนิ่งไม่มีทางสู้
หมอบราบคาบแก้ว ยอมตามโดยไม่ขัดขืน, ยอมแพ้โดยดี
หมาขี้ไม่มีใครยกหาง คนที่ชอบยกตัวเอง, คนโอ้อวด
หมาสองราง คนที่ทำตัวเข้าด้วยทั้ง 2 ฝ่าย
หมาหยอกไก่ อาการที่ชายหยอกล้อหญิงสาว
เป็นทีเล่นทีจริง( ใช้แก่ชายที่มีอายุ )
หมาหวงก้าง คนที่หวงของเอาไว้คนเดียว,
คนที่หวงของที่ตนไม่สามารถเอาได้
หมาหัวเน่า คนซึ่งเป็นที่รังเกียจของคนอื่นจน
ไม่สามารถเข้ากับใครได้,
คนที่ไม่มีใครรักและคบหา
หมาหางด้วน คนที่ทำอะไรผิดพลาดจนได้รับความอับอาย
แล้วชวนให้ผู้อื่นทำตามโดยยกย่อง
การกระทำนั้นว่าดี ควรเอาอย่าง
หมาเห่าใบตองแห้ง คนที่เก่งแต่พูด
หมายน้ำบ่อหน้า มุ่งหวังจะได้สิ่งที่ยังมาไม่ถึง
หมูเขาจะหามเอาคานเข้าไปสอด คนที่เข้าไปขัดขวางขณะที่ผู้อื่นทำการกำลังสำเร็จ
หมูในเล้า สิ่งที่อยู่ในเงื้อมมือ
หมูในอวย สิ่งที่อยู่ในกำมือ
หมูไปไก่มา ถ้อยทีถ้อยตอบแทนกัน, ให้สิ่งของ
แลกเปลี่ยนหรือตอบแทนซึ่งกันและกัน
หวานเป็นลมขมเป็นยา คำติมักทำให้ได้สติหรือสำนึกตัว
หอกข้าวแคร่ ศัตรูที่อยู่ข้างตัว, คนใกล้ชิดที่อาจคิดร้ายขึ้นเมื่อไรก็ได้
หักด้ามพร้าด้วยเข่า หักโหมเอาด้วยกำลัง, ใช้อำนาจบังคับเอา
หักลำ ทำให้เสียท่าหรือเสียเหลี่ยม
หันหน้าเข้าหากัน เป็นไมตรีกัน, มาปรึกษากัน
หันหลังให้กัน โกรธ, เลิกคบค้า
หัวกระไดไม่แห้ง มีแขกหรือคนมาหาอยู่ไม่ขาด
( หมายถึงบ้านที่มีลูกสาวสวยหรือ
บ้านผู้มีอำนาจวาสนา )
หัวชนกำแพง, หัวชนขวา ลักษณะที่สู้ไม่ยอมถอย
หัวมังกุท้ายมังกร ไม่เข้ากัน, ไม่กลมกลืนกัน,
ปนเปกันหลายแบบหลายอย่างจนหมดงาม
หัวไม่วางหางไม่เว้น ถูกใช้งานหนักจนไม่ว่างเลย
หัวหกก้นขวิด เอาทุกท่าทุกทางโดยไม่มีความหมาย
หัวหลักหัวตอ สิ่งสำคัญที่เห็นเป็นไม่สำคัญไป
หัวหายตะพายขาด ชอบเที่ยวจนไม่อยู่ติดบ้าน
หาตัวจับยาก หาคนเทียมได้ยาก
หาเลือดกับปู, เอาเลือดกับปู เคี่ยวเข็ญหรือบีบบังคับ
เอากับผู้ที่ไม่มีจะให้
หาเศษหาเลย หาประโยชน์เล็ก ๆ น้อย ๆ ไว้
หาห่วงมาคล้องคอ รนหาภาระมาผูกพันมาใส่ตน
( ใช้เปรียบเปรยผู้ที่จะมีคู่ครอง )
หายเข้ากลีบเมฆ หายลับไปยังไม่ได้พบอีก
หุงข้าวประชดหมา, ปิ้งปลาประชดแมว ทำประชดหรือแดกกันในสิ่งไม่ควรทำ
รังแต่จะเสียประโยชน์
หูผีจมูกมด รู้เรื่องหรือข่าวอะไรได้รวดเร็วหรือทันท่วงที
เห็นกงจักรเป็นดอกบัว เห็นผิดเป็นชอบ
เห็นขี้ดีกว่าไส้ เห็นคนอื่นดีกว่าญาติพี่น้อง
เห็นเขาขึ้นคานหาม เอามือประสานก้น ทำเลียนแบบคนใหญ่คนโต
หรือคนมั่งมีทั้ง ๆ ที่ตนไม่มีกำลัง
ทรัพย์ หรือ ความสามารถพอ
เห็นช้างขี้ ขี้ตามช้าง ทำเลียนแบบคนใหญ่คนโต
หรือคนมั่งมีทั้ง ๆ ที่ตนไม่มีกำลัง
ทรัพย์ หรือ ความสามารถพอ
เหยียบขี้ไก่ไม่ฝ่อ หยิบหย่งจับจด, ทำอะไรไม่จริงจัง,
ไม่เอาการเอางาน
เหยียบเรือสองแคม ทำทีเข้าเป็นพวกทั้ง 2 ฝ่าย
หมวด อ
อดเปรี้ยวไว้กินหวาน อดใจไว้ก่อน,รอสิ่งที่ดีกว่าข้างหน้า
อ้อยเข้าปากช้าง สิ่งหรือประโยชน์ผู้ที่ตกอยู่ในมือผู้มีอำนาจ
แล้วยากที่จะได้คืน,
สิ่งหรือประโยชน์ที่ตกอยู่ในมือแล้ว
อัฐยายซื้อขนมยาย เอาทรัพย์ของผู้อื่นซื้อ
หรือแลกเปลี่ยนสิ่งของมีค่าของผู้นั้น,
เอาทรัพย์จากผู้ปกครองหญิงที่จะขอแต่งงานด้วย
มาใช้เป็นสินสอดของหมั้นโดยสมรู้กัน
อาบน้ำร้อนมาก่อน เกิดก่อนจึงได้รู้ได้เห็นสิ่งต่าง ๆ มามากกว่า
อาศัยลำแข้งตัวเอง, พึ่งลำแข้งตัวเอง ช่วยตัวเอง
เอากุ้งฝอยไปตกปลากะพง ลงทุนน้อยหวังผลกำไรมาก
เอาจมูกผู้อื่นมาหายใจ อาศัยผู้อื่นมักไม่สะดวก
เอาทองไปรู่กระเบื้อง ต่อสู้หรือทะเลาะกับคนพาล
หรือคนที่มีฐานะต่ำกว่า ย่อมไม่สมควร
เอาน้ำเย็นเข้าลูบ ใช้คำพูดอ่อนหวานหว่านล้อม
เอาน้ำลูบท้อง สู้ทนโหยหิวในยามยาก
เอาเนื้อหนูไปปะเนื้อช้าง เอาทรัพย์หรือสิ่งของจากคนจน
หรือมีน้อยไปให้แก่ผู้ที่มีมากกว่า
เอาปูนหมายหัว ผูกอาฆาตไว้, ขึ้นชื่อไว้ว่าจะทำร้ายภายหลัง,
คาดโทษไว้, เชื่อแน่ว่าจะเอาดีไม่ได้,
เชื่อแน่ว่าจะเป็นไปตามที่คาดหมายไว้
เอาพิมพ์เสนไปแลกเกลือ ลดตัวลงไปแลกตอบโต้กับคนที่มีฐานะต่ำกว่า
เอามะพร้าวห้าวไปขายสวน แสดงความรู้หรืออวดรู้กับผู้ที่รู้เรื่องดีกว่า
เอามือซุกหีบ หาความเดือดร้อนหรือความลำบากใส่ตัวโดยใช่ที่
เอาไม้ซีกไปงัดไม้ซุง คัดค้านผู้ใหญ่หรือผู้มีฐานะอำนาจสูงกว่า
ย่อมไม่สำเร็จ และอาจ
ได้รับผลร้ายแก่ตัวอีกด้วย
เอาไม้สั้นไปรันขี้ ตอบโต้หรือทะเลาะกับคนพาลมีแต่ทางเสีย
เอาเลือดกับปู เคี่ยวเข็ญหรือบีบบังคับเอากับผู้ที่ไม่มีจะให้
เอาหูไปนา เอาตาไปไร่ แสร้งทำเป็นไม่รู้ไม่เห็น