หมวด ฆ
สำนวน ความหมาย
ฆ้องปากแตก เก็บความลับไม่อยู่,ชอบนำความลับของผู้อื่น
ไปโพนทะนา,ปากโป้ง
ฆ่าควายอย่าเสียดายพริก ทำการใหญ่ไม่ควรตระหนี่
ฆ่าไม่ตายขายไม่ขาด ตัดไม่ขาด(มักใช้แก่พ่อ แม่ ที่รักลูกมาก
ถึงจะโกรธจะเกลียดอย่างไรก็ตัดไม่ขาด)
หมวด ง
งมเข็มในมหาสมุทร ค้นหาสิ่งที่ยากจะค้นหาได้,
ทำกิจที่สำเร็จได้ยาก
งอมพระราม มีความทุกข์ยากลำบากเต็มที่
งานหลวงไม่ให้ขาด งานราษฎร์ไม่ให้เสีย ทำงานไม่ให้บกพร่องทั้งงาน ส่วนรวมและงานส่วนตัว
งูกินหาง เกี่ยวโยงกันเป็นทอด ๆ
เงาตามตัว ผู้ที่ไปไหนด้วยกัน แทบไม่คลาดกันเลย,
สิ่งที่เพิ่มขึ้นหรือลดลงไปตามส่วน
เงียบเป็นเป่าสาก เงียบสนิท
เงื้อง่าราคาแพง จะทำอะไรก็ไม่กล้าตัดสินใจทำลงไป
ดีแต่ทำท่าหรือวางท่าว่าจะทำเท่านั้น
โง่แกมหยิ่ง โง่แล้วยังอวดฉลาด,อวดดีทั้ง ๆ ที่โง่
โง่เง่าเต่าตุ่น โง่ที่สุด
โง่แล้วอยากนอนเตียง โง่แล้วไม่เจียมตัว
ไปทำสิ่งที่ตนไม่รู้ไม่เข้าใจ
หมวด จ
จมไม่ลง เคยทำตัวใหญ่แล้ว ทำให้เล็กลงไม่ได้
(ใช้แก่คนที่เคยมั่งมีหรือรุ่งมาก่อน
เมื่อยากจนหรือตกอับลงก็ยังทำตัวเหมือนเดิม)
จมูกมด ที่ไหวตัวหรือรู้ตัวทันเหตุการณ์
จับงูข้างหาง ทำสิ่งที่เสี่ยงต่ออันตราย
จับดำถลำแดง มุ่งอย่างหนึ่งไปได้อีกอย่างหนึ่ง,
มุ่งอย่างหนึ่งกลายไปเป็นอีกอย่างหนึ่ง
จับตัววางตาย กำหนดแน่นอนไม่เปลี่ยนแปลง,
กำหนดตัวบุคคลให้ประจำหน้าที่โดยเฉพาะ
จับเสือมือเปล่า หาประโยชน์โดยตัวเองไม่ต้องลงทุน
จุดไต้ตำตอ พูดหรือทำสิ่งหนึ่งไปพาดพิงถึงเจ้าตัวหรือผู้เป็น
เจ้าของเรื่องนั้นโดยผู้พูดหรือผู้ทำไม่รู้ตัว
เจ้าไม่มีศาล สมภารไม่มีวัด ผู้ที่ไม่มีที่อยู่เป็นหลักแหล่ง
หมวด ช
ชักซุงตามขวาง ทำอะไรไม่ถูกวิธีย่อมได้รับความลำบาก,
ขัดขวางผู้มีอำนาจย่อมได้รับความเดือดร้อน
ชักตะพานแหงนเถ่อ ตั้งใจทำอะไรแล้วไม่สำเร็จ ต้องคอยค้างอยู่
ชักน้ำเข้าลึก ชักศึกเข้าบ้าน ชักศัตรูเข้าบ้าน
ชักใบให้เรือเสีย พูดหรือทำขวาง ๆ ให้การสนทนา
หรือการงานเขวออกนอกเรื่องไป
ชักแม่น้ำทั้งห้า พูดจาหว่านล้อมหรือยกยอบุญคุณ
เพื่อขอสิ่งที่ประสงค์
ชักใย บงการอยู่เบื้องหลัง
ชั่วชั่งชีดีชั่งสงฆ์ ปล่อยไปตามเรื่องราว
ไม่เอาธุระ (ใช้แก่พระสงฆ์)
ช้า ๆ ได้พร้าสองเล่มงาม ค่อย ๆ คิดค่อย ๆ ทำ แล้วจะสำเร็จผล
ช้าเป็นการ นานเป็นคุณ ค่อย ๆ คิดค่อย ๆ ทำ ดีกว่าด่วนทำ
ช้างตายทั้งตัว เอาใบบัวมาปิด ความชั่วหรือความผิดร้ายแรงที่
รู้กันทั่วจะปิดอย่างไรก็ไม่มิด
ชายสามโบสถ์ ผู้ที่บวชแล้วสึกถึงสามหน (ใช้พูดเป็น
เชิงตำหนิว่า เป็นคนที่ไม่น่าคบ)
ชิงสุกก่อนห่าม ด่วนทำสิ่งที่ยังไม่สมควรแก่วัย หรือยังไม่ถึงเวลา
ชี้นกเป็นไม้ ชี้ไม้เป็นไม้ ไม่ว่าผู้มีอำนาจจะว่าอย่างใด ผู้น้อยก็ต้อง
คล้อยตามไปอย่างนั้นเพราะกลัวหรือประจบ
ชุบมือเปิบ ฉวยประโยชน์จากคนอื่น โดยไม่ต้องลงทุนลงแรง
เชื้อไม่ทิ้งแถว เป็นไปตามเผ่าพันธุ์
หมวด ซ
ซื่อเหมือนแมวนอนหวด ทำเป็นซื่อ
ซื้อควายหน้านา ซื้อผ้าหน้าตรุษ ซื้อของไม่ถูกกาลเวลาหรือ
ไม่คิดคำนึงไว้ล่วงหน้าย่อม
ซื้อวัวหน้านา ซื้อผ้าหน้าหนาว ได้รับของแพง
หมวด ด
ดอกพิกุลร่วง เรียกอาการที่นิ่งไม่พูด
ดาบสองคม มีทั้งคุณและโทษ,อาจดีอาจเสียก็ได้
ดาวล้อมเดือน มีบริวารหรือผู้คนมาแวดล้อมมาก
ดินพอกหางหมู คั่งค้างพอกพูนขึ้นเรื่อย ๆ
ดีดลูกคิด คิดคำนวณผลได้ผลเสียหรือกำไรขาดทุน
อย่างละเอียด,ทำตอบแทนให้สาสม
ดีดลูกคิดรางแก้ว คิดถึงผลที่จะได้ทางเดียว
ดูช้างให้ดูหาง ดูนางให้ดูแม่ ดูนางให้ดูแม่ให้รู้จักพิจารณาลักษณะบุคคล
หรือผู้หญิงที่จะเลือกเป็นคู่ครอง
ดูตาม้าตาเรือ พิจารณาให้รอบคอบก่อนทำอะไร
(มักใช้ในความปฏิเสธ)
เด็กเมื่อวานซืน คำกล่าวเชิงดูหมิ่นหรือเชิงสั่งสอนว่ามีความรู้
หรือมีประสบการณ์น้อย
เด็กอมมือ ผู้ไม่รู้ประสีประสา
เด็ดดอกไม่ไว้ขั้ว ตัดขาด, ตัดญาติขาดมิตรกันเด็ดขาด
เด็ดดอกไม้ร่วมต้น เคยทำบุญกุศลร่วมกันมาแต่ชาติก่อน
จึงมาอยู่ร่วมกันในชาตินี้
เด็ดบัวไม่ไว้ใย ตัดขาด, ตัดญาติขาดมิตรกันเด็ดขาด
เด็ดปลีไม่ไว้ใย ตัดขาด, ตัดญาติขาดมิตรกันเด็ดขาด
เดินตามหลังผู้ใหญ่หมาไม่กัด ประพฤติตามอย่างผู้ใหญ่
มักปลอดภัยหรือไม่มีใครว่าได้
ได้แกงเทน้ำพริก ได้ใหม่ลืมเก่า
ได้ทีขี่แพะไล่ ช้ำเติมเมื่อเห็นผู้อื่นเพลี่ยงพล้ำ