พยาธิ

จากการที่เคยเขียนเรื่อง พยาธิตัวตืด ตอนดูแลผู้ป่วย ได้มาเขียนบันทึกไว้เรื่อง  

พยาธิเต็มท้อง...ทำไมถึงไม่เลิกกินเนื้อดิบ  เมื่อวันที่ 26 สิงหาคม 2551 มีผู้สนใจเข้ามาถามมากมาย และเป็นคำถามที่น่าสนใจมากๆค่ะ

เช่น

ดิฉันกินน้ำมันมะพร้าวค่ะ ทุกเช้า ประมาณ หนึ่งช้อนชาค่ะ พอกินได้ประมาณ สองสัปดาห์ก็ปรากฎว่ามีตัวตืดออกมาทางทวาร

อาการเหมือนมันใชอยู่ตามชั้นผิวหนัง ปัจจุบันมีอาการเกือบทุกที่ของร่างกายซึ่งบริเวณที่รู้สึกบ่อยคือ ส่วนแผ่นหลังฝั่งซ้ายซึ่ง ผมถนัดขวาคิดว่าการขยับตัวทำให้มันเคลื่อนไปที่ไม่เคลื่อนไหวครับ อาการ คือ เมื่อมีอาการเจ็บๆคันๆบริเวรผิวเช่น ลำคอพอจับหรือบีบก็จะมีอาการ เคลื่อนตัวที่ส่วนหลัง

มันดิ้นมันไชขลุกขลักในก้นจนรำคาญมากๆจนนอนไม่หลับ บางครั้งมันม้วนตัวไปมา บางครั้งมันก็เอาหางหรือหัวก็ไม่ทราบฟาดไปฟาดมา     ยาก็ทานสารพัดที่เภสัชจัดให้โรงพยาบาลก็ไปแล้ว

 ไม่ทราบพยาธิอะไร  ลักษณะอาการอยู่ในก้นทวารหนัก  ลักษณะที่รู้สึกหัวแหลมแบบปลายปากา  พฤติกรรมของพยาธิ ชอบเอาหัวแหย่หรือชอนไชบริเวณรอบๆปากรูทวารหนักและแหย่เข้ารูทวารหนัก แต่ไม่ยอมชอนไชออกมา ทำให้รู้สึกระคายเคืองเหมือนมีก้อนคาก้น ทำให้ต้องเบ่งจนมีเนื้อลำใส้โผล่จนเห็นเป็นก้อนเน์้อแแดงๆ บางครั้งเวลามันเคลื่อนรู้สึกมันสั่นครืดๆ  มันไม่ยอมไปไหนเลยครับ โรงพยาบาลก็ไปมาก็ไม่หาย

มีคำถามมากมายน่าสนใจมาก

จะเห็นว่า

  • ถ้าเป็นพยาธิตัวจี๊ดจะรู้สึกว่ามีตัวเคลื่อนที่ไปตามอวัยวะต่างๆ ทั่วร่างกาย  บางทีพยาธิไชเข้าใต้ผิวหนังจะเกิดอาการบวมแดงเจ็บจี๊ดๆ  พยาธิบางตัวเคลื่อนย้ายที่อยู่ใต้ผิวหนังทำให้เกิดการบวมเคลื่อนที่ ซึ่งพบได้บ่อยบริเวณแขน ขา ใบหน้า เปลือกตา หน้าท้อง และเท้า
  • ถ้าเป็นพยาธิตัวตืดหมู วัว จะมีพยาธิหลุดออกมาเป็นปล้องๆ น่ากลัวมาก เคยเห็นพยาธิของผู้ป่วยแล้วมีทุกอนูของอุจจาระ
  • พยาธิตัวกลม ก็มีมากมาย
  • พยาธิที่พบบ่อย สำหรับผู้ป่วยมะเร็ง จะติดเชื้อ พยาธิสตองจิลอยด์ (strongiloids)
  • พยาธิใบไม้ในตับ สำหรับประเทศไทย Opisthorchis  viverini เป็นพยาธิใบไม้ที่สำคัญและทำให้เกิดโรคพยาธิใบไม้ในตับ โดยตัวแก่อาศัยอยู่ในท่อน้ำดี  พบมากในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย  โดยพบว่าคนเป็นโรคนี้สูงถึงร้อยละ 72-87

การดูแลตนเองเพื่อป้องกันพยาธิเข้าไปในร่างกาย

  • ไม่ควรกินปลาร้าดิบ
  • ไม่ควรกินเนื้อหมู เนื้อวัว ดิบ
  • ไม่ควรกินเนื้อหอยโข่ง หอยเชอรี่ หรือเนื้อสัตว์จำพวก กุ้ง ปู กบ และตะกวด
    ปรุงแบบดิบๆหรือดิบ ๆ สุกๆ เช่น นำมาทำก้อย ยำ ลาบ พล่า หรือ
  • ไม่กินพืช ผักสด หรือดื่มน้ำที่ปนเปื้อนด้วยตัวอ่อนระยะติดต่อของพยาธิหอยโข่ง  
  • เราควรล้างผักให้สะอาด เพราะผักสดจะมีพยาธิมาก ต้องล้างและแช่น้ำยาโซเดียมไบคาร์บ เพราะการกินผักก็ทำให้เกิดพยาธิเส้นด้าย ทำให้คันก้นได้
  • ควรไป รพ เพื่อเก็บอุจจาระไปตรวจให้รู้ว่าเป็นพยาธิตัวไหน ใช้ยารักษาอะไร เพราะใช้ยาไม่ถูกก็กำจัดพยาธิไม่ได้ค่ะ
  •  ควรใส่รองเท้าทุกครั้งที่เดิน

การป้องกันที่ดีที่สุด คือ

หลีกเหลี่ยงการรับประทานเนื้อปลาและเนื้อสัตว์ทุกชนิดแบบสุกๆ ดิบๆ

ขอนำเรื่องพยาธิสตองค์จิลอยด์มาบันทึกไว้ด้วย เพราะ ในผู้ป่วยมะเร็งพบมากจริงๆๆค่ะ

พยาธิสตรองจิลอยด์

ลักษณะอาการ เมื่อตัวอ่อนที่อยู่บนดินไซผิวหนังจะมีอาการคัน ปวดท้อง ท้องร่วงถ่ายเป็นมูก ไปทำลายเม็ดเลือดขาว แล้วแพร่กระจายไปยังอวัยวะอื่นๆ

ลักษณะรูปร่างตัวเมียจะเกาะตัวผู้กิน ตัวอ่อนที่เพิ่งออกจากไข่ก็เจริญเป็นปรสิต มีลักษณะคล้ายพยาธิไส้เดือน

การเพิ่มขึ้นและวงจรชีวิตตัวเมียออกไข่  ไข่ฟักในลำไส้เล็ก  ตัวอ่อนเจริญในลำไส้เล็กแล้วออกมากับอุจจาระ แล้วเจริญในดินพร้อมที่จะผสมพันธ์  เชื้อโรคเข้าผิวหนัง เข้าปอดและอวัยวะอื่นๆ

กระบวนการก่อโรค พยาธิตัวอ่อนทำให้เกิดโรคลำไส้เล็กอักเสบ  แผลในกระเพาะ ปอดอักเสบ เกิดอาการคันที่ผิวหนัง และเยื่อหุ้มสมองอักเสบ อาจตายได้


การป้องกันให้ความรู้และแนะนำวิธีป้องกันโดยเฉพาะสุขอนามัยเบื้องต้น ติดต่อโดยเซลล์เม็ดเลือดขาวกระจายทั่วร่างกาย   ตัดเล็บให้สั้น ผู้เป็นโรคควรใส่กางเกงในแนบตัว นอนคนเดียว และทำความสะอาดที่นอน  อาจจำเป็นต้องรักษาซ้ำ ตลอดจนรักษาทุกคนในครอบครัว

 

การวินิจฉัยตรวจหาไข่ในอุจจาระที่ถ่ายเป็นมูก และตรวจที่ลำไส้ส่วนต้นและน้ำลาย

การควบคุม ควบคุมโดยการถ่ายอุจจาระลงส้วม

ถ้าพบจำนวนมาก แพทย์จะให้ยาชนิดฉีดค่ะ

เรื่องน่าสนใจเกี่ยวกับพยาธิ

ไปศึกษาค้นคว้าเพิ่มเติมพบว่า  พยาธิมีอยู่จำนวน 3200 ชนิด 

พยาธิที่ทำให้เกิดโรค คือ พยาธิตัวกลม ตัวแบนและใบไม้ในตับค่ะ

 

แก้ว