1 อำเภอ 1 ชมรมผู้สูงอายุส่งเสริมสุขภาพช่องปาก ที่เขต 2 ตอนที่ 4 ชมรมผู้สูงอายุตำบลหนองโรง

 

วันนี้ คุณธีรศักดิ์ อัมพรวิโรจน์กิจ ผอ.รพ.สต.หนองโรง มาเล่าสู่กันฟังค่ะ ว่า รพ.สต.หนองโรง ทำเรื่องการดูแลผู้สูงอายุระยะยาว (LTC) อย่างไรบ้าง

ผอ.บอกว่า งานทันตสุขภาพในผู้สูงอายุเป็น 1 ใน LTC เราทำอยู่แล้ว พร้อมๆ กับงานอื่นๆ ผอ.รับบททั้ง เลขาชมรมผู้สูงอายุ, ผอ.รพ.สต.หนองโรง และเป็นผู้นำทีมส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุในลักษณะของ LTC ด้วย

ภาพรวมของหน่วยงาน รพ.สต.หนองโรง

วิสัยทัศน์ : สถานบริการมีมาตรฐาน ประสานครบองค์รวม ประชาชนมีส่วนร่วมพัฒนานำพาสู่ชุมชน สุขภาพดี

พันธกิจ : รพ.สต.หนองโรง มีความมุ่งมั่นให้บริการอย่างมีคุณภาพ มาตรฐานวิชาชีพ โดยมีบุคลากรที่มีความสามารถ มีคุณธรรม จริยธรรม ทำด้านวิชาการและเทคโนโลยีที่ทันสมัย มีระบบการบริหารจัดการที่โปร่งใส่ โดยชุมชนมีส่วนร่วม เพื่อประชาชนมีสุขภาพดี

ด้วยบุคลากร 4 ท่าน ประกอบด้วย ผอ.รพ.สต. นักวิชาการสาธารณสุข พยาบาลวิชาชีพ และเจ้าพนักงานทันตสาธารณสุข ...

ประชากร มี 3,870 คน 699 หลังคาเรือน มีครัวเรือนแฝงเป็น 100 หลังคาเรือน

ความรับผิดชอบต่อประชากร 1,000 กว่าคนต่อเจ้าหน้าที่ 1 คน

เรื่องของ ผส.

จำนวนผู้สูงอายุที่รับผิดชอบ 341 ท่าน เดิมแบ่งป่วยกับไม่ป่วย คือ สุขภาพดี 221 ท่าน ป่วยเรื้อรัง 120 ตอนทำชมรมผู้สูงอายุครั้งแรก ก่อนทำ LTC แบ่งผู้สูงอายุเป็นกลุ่มปกติ กลุ่มป่วย กลุ่มเสี่ยง และกลุ่มที่ต้องให้การช่วยเหลือด้านวิชาชีพ

หลังจากที่เอา LTC ไปจับ ก็ปรับเปลี่ยนใหม่ จัดแบ่งเป็น กลุ่มติดสังคม ติดบ้าน และติดเตียง

• กลุ่มติดสังคม - เป็นกลุ่มผู้สูงอายุที่มีสุขภาพดี สามารถทำกิจกรรมในชุมชน ไปข้างนอก ไปร่วมกิจกรรมกับ อบต. สถานีอนามัย ท้องถิ่น ชมรมฯ อสม. ไปไหนมาไหนได้
• กลุ่มติดบ้าน - เป็นกลุ่มสุขภาพเริ่มไม่แข็งแรง อาจมีปัญหาด้วยอายุที่มากขึ้น การเคลื่อนไหว สภาพของร่างกาย ไปไหนไม่ค่อยได้ มาประชุม อบรม หรือร่วมกิจกรรมให้ความรู้ กับหน่วยงานลำบาก
• กลุ่มติดเตียง - กลุ่มที่ป่วย และต้องได้รับการรักษาโดยวิชาชีพ กลุ่มนี้ต้องได้รับการเยี่ยม และติดตามอย่างต่อเนื่อง เพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อน

ที่นี่ มีกลุ่มติดสังคมค่อนข้างเยอะ กลุ่มติดบ้านมีไม่ถึง 50 คน กลุ่มติดเตียง 5 คน หมายความว่า เป็นประเด็นให้เราได้มองว่า การจัดการ LTC สำคัญที่สุด คือ การที่เราจะคุย / สื่อสารกับผู้สูงอายุได้รู้เรื่อง หรือชัดเจนได้มากที่สุด ได้ข้อมูลมากที่สุด สำคัญคือการสื่อสารผ่านผู้สูงอายุด้วยกันเอง เพราะว่า กลุ่มผู้สูงอายุมีการสื่อสารที่เข้าใจ และรู้เรื่องกันมากกว่า

กลุ่มติดสังคม บางส่วนเป็นอาสาสมัคร เป็นผู้นำ แกนนำ ในการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุในชุมชน โดยเข้ามาอยู่ในชมรมฯ มาร่วมกิจกรรม มีการจัดแบ่งหน้าที่ กลับไปดูแลผู้สูงอายุที่เป็นเพื่อนบ้านของตัวเอง ในชุมชน

กลุ่มติดบ้าน คือ กลุ่มที่ร่างกายอาจไปไหนมาไหนไม่ได้ กลุ่มนี้ต้องเฝ้าระวังในการส่งเสริมสุขภาพมากขึ้น เพื่อไม่ให้เกิดภาวะแทรกซ้อน หรือภาวะป่วยตามอายุ เพื่อให้ร่นระยะในการป่วยให้มากที่สุด

ข้อสำคัญที่สุดในการแก้ปัญหาในกลุ่มผู้สูงอายุ คือ ต้องเข้าใจเขา เข้าใจถึงความต้องการ เข้าใจถึงสภาพปัญหา เข้าใจถึงบริบทต่างๆ ในชุมชน หรือครอบครัวของเขาด้วย

ชมรมสูงวัยหัวใจแกร่ง เป็นชื่อของชมรมผู้สูงอายุ ใที่นี่

กิจกรรมที่ดำเนินงานในชมรมสูงวัยหัวใจแกร่ง เป็นโมเดลการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุระยะยาว โดยชุมชนมีส่วนร่วม และผู้สูงอายุเป็นศูนย์กลาง โดยเป็นภาคีเครือข่ายร่วมกัน

• ชุมชน - เป็นแกนหลักในการดูแล ได้แก่ เพื่อนบ้านก็คือ กลุ่มผู้สูงอายุติดสังคม สามารถ ลปรร. สื่อสาร ให้คำแนะนำกันได้ คอยสอดส่องดูแลกันในเรื่องของสุขภาพ คุยกันรู้เรื่อง
• ครอบครัว - เป็นประเด็นสำคัญ ประเทศไทยเริ่มเป็นสังคมเดี่ยว ในทุกพื้นที่ก็ต้องมีผู้สูงอายุที่อยู่บ้าน อาจอยู่กันสองคนตายาย และมีหลานเล็กๆ มาฝากเลี้ยง ครอบครัวจึงเป็นเรื่องสำคัญที่เราจะไปดู
• ผู้นำชุมชน ชมรมผู้สูงอายุ ชมรม อสม. รวมถึง กองทุนสุขภาพ เป็นแหล่งงบประมาณในการขับเคลื่อนกิจกรรมด้านสุขภาพ และอีก 1 ภาคี ที่มีส่วนร่วม โดยเฉพาะกลุ่มติดเตียง คือ CUP หรือ รพ.แม่ข่าย ที่ดูแลโดยทีมสหวิชาชีพ

สุขภาพในผู้สูงอายุที่ต้องดูแล ก็จะมีในเรื่อง

• การดูแลสุขภาพจิตผู้สูงอายุ มีมากน้อย ตามบริบทของสิ่งแวดล้อม ผู้สูงอายุบางคนที่ลูกหลานต้องไปทำงานนอกบ้าน อยู่บ้านคนเดียว ถ้าไม่ได้เข้าสังคม หรือไม่ได้ไปไหน เพราะว่าติดบ้าน ไปไม่ไหว ปัญหาเรื่องสุขภาพจิตก็ต้องมี
• สังคม รวมถึงกระบวนการจัดการ คือ สิ่งแวดล้อมที่ต้องสัมผัส สิ่งแวดล้อมในบ้าน หรือในชุมชน ถ้าสิ่งแวดล้อมเอื้อต่อการเจ็บป่วย สุขภาพของผู้สูงอายุก็ต้องมีปัญหาแน่นอน

เพราะฉะนั้น การจัดการในชมรมผู้สูงอายุ ต้องมอง 4 เรื่อง คือ กาย จิต สังคม และ สิ่งแวดล้อม

การแบ่งกลุ่มคนในการทำงาน LTC

• การดูแลสุขภาพกาย
  - ผู้สูงอายุที่สามารถเคลื่อนตัวไปไหนได้ สามารถเข้ามาเป็นแกนนำ เป็นสมาชิกชมรมผู้สูงอายุได้ และเข้าไปดูผู้สูงอายุในชุมชน ก็คือเพื่อนบ้าน ญาติพี่น้องกันได้
  - การดูแลสุขภาพกาย เรื่องเฝ้าระวังภาวะสุขภาพเป็นเรื่องสำคัญ ด้วยการตรวจสุขภาพ คัดกรองความเสี่ยง กลุ่มนี้จะได้รับการดูแลสุขภาพ ส่งเสริมสุขภาพในเรื่องการออกกำลังกาย ในพื้นที่ เป็นชมรมสร้างสุขภาพ ชมรมออกกำลังกาย ซึ่งมีกิจกรรมดำเนินงานที่ต่อเนื่อง
• ต้องมีการดูแลเรื่องจิตใจใหักับผู้สูงอายุ
  - ตำบลหนองโรงมีกลุ่มอาสาสมัคร ร่วมกับผู้สูงอายุ จัดกิจกรรม ร่วมกับการถือศีล และมีกิจกรรม เรื่องการส่งเสริมสุขภาพเข้าไปคุยกัน โดยทีมอาสาสมัคร บริการด้านต่างๆ เช่น แพทย์แผนไทย การให้ความรู้โดยเจ้าหน้าที่ และมี อสม. เป็นแกนนำในการทำกลุ่ม ดูแลเรื่องจิต
• เรื่องสังคม
  - ที่ผ่านมา ผู้สูงอายุตำบลหนองโรงได้ขับเคลื่อนเรื่องของที่อยู่อาศัย มีการจัดการเรื่องการดูแลที่อยู่อาศัยให้ผู้ขาดแคลน
• สิ่งแวดล้อม เป็นการดูแล โดยปรับสภาพไปตามผู้สูงอายุแต่ละคน

กิจกรรมในชมรมผู้สูงวัยหัวใจแกร่ง มีการจัดกิจกรรมในชมรมทุกเดือน ทั้งในหน่วยบริการ และกิจกรรมในชุมชน

• การออกกำลังกายโดยแกนนำ อสม.
• ดูแลสุขภาพจิต เข้าวัด ฟังธรรม ถือศีล มี อสม. เป็นแกนนำ
• อสม. เป็นผู้ screen ด่านหน้าให้ รพ. ทำหน้าที่รับคนไข้ ซักประวัติ เจาะหาน้ำตาลในเลือด วัดความดัน
• มีอาหารเลี้ยงคนไข้ เบาหวาน ความดัน โดยใช้งบประมาณกองทุนสุขภาพ แม่ครัวจากชุมชน ไม่มีค่าแรง เป็นการขับเคลื่อนโดยชุมชนมีส่วนร่วม ทำงานร่วมกับ CUP และ รพ.แม่ข่าย
• จัดกลุ่ม ให้มีช่องทางการสื่อสารระหว่าง ระหว่างผู้ป่วยเบาหวาน เพื่อให้รู้จักการปรับพฤติกรรมระหว่างผู้ที่มีน้ำตาลน้อยๆ กับผู้ที่มีระดับน้ำตาลสูง ด้วยการให้โอกาสได้พูดคุยแลกเปลี่ยนพฤติกรรมการดูแลสุขภาพ
• ในคลินิก มี อสม. ทำหน้าที่เหมือนเป็นพยาบาลหน้าห้องตรวจ จัดเวลาการตรวจให้กับคนไข้
• หน่วยบริการตรวจสุขภาพ คัดกรองความเสี่ยงเคลื่อนที่ ลงพื้นที่ ร่วมกับการจัดกิจกรรม การให้การปรึกษา นันทนาการ ให้ความรู้ 
• การเยี่ยมบ้าน ในกลุ่มที่เริ่มติดบ้าน ตามเยี่ยมโดยเจ้าหน้าที่
• การเยี่ยมโดย อสม. เรื่องสุขภาพช่องปาก มีทันตาภิบาลดูแล เป็นกิจกรรมที่เราต้องแทรกไปในการจัดกิจกรรมในชมรมผู้สูงอายุทุกเดือน
• การจัดประชุมทำแผน
• รณรงค์ให้วัดซีน โดยพยาบาล พร้อมกิจกรรมให้สุขศึกษา
• นวัตกรรม ในการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุสำคัญ คิดโดยชุมชน เช่น ทางเดินเท้าเปล่าเพื่อสุขภาพ ทางเดินกะลา
• การรักษาโดยสหวิชาชีพ ในกลุ่มผู้สูงอายุติดเตียง กลุ่มที่เราดูแลไม่ได้ ต้องประสานแม่ข่าย รพ.หนองแค จนถึงระดับที่อยู่ในความสามารถของ รพ.สต. ได้ ก็จะมีการเยี่ยมต่อ รายงานผล และพยายามรักษาระดับไม่ให้เกินความสามารถ

ความภาคภูมิใจที่เกิดขึ้น อยู่ที่ เราไม่ได้ทำงานผู้สูงอายุอย่างเดียว ในเรื่องของ LTC แต่เราได้เครือข่ายผู้สูงอายุที่สามารถไปเป็นผู้นำ แกนนำ หรือทำอย่างอื่นๆ ในเรื่องสุขภาพในชุมชนได้ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของการดูแลเด็ก เรื่องยาเสพติด

ผู้สูงอายุ คือ ผู้นำ ผู้มีประสบการณ์ ผู้ที่สร้างครอบครัว ท้ายที่สุด คือ ผู้ที่มีคำพูดที่ศักดิ์สิทธิ์ในชุมชน สามารถทำประโยชน์กับงานอื่นๆ ของ รพ.สต.หนองโรงได้อีก เป็นการทำงานในระยะยาว ที่นำเอาทุกเรื่องในงานเข้ามาผนวกกัน ให้เป็นงานของผู้สูงอายได้

การดูแลทันตสุขภาพ เรามีทั้งในชุมชน โดย เป็นการตรวจสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุ การเยี่ยมบ้าน และในสถานบริการ ที่มีเจ้าพนักงานทันตสาธารณสุข เป็นผู้ดูแล และปีนี้ รพ.สต.หนองโรง มีโครงการ เรื่อง การดูแลสุขภาพตามชุดสิทธิประโยชน์ ในเรื่องของกองทุนหลักประกันสุขภาพด้วย

ความภาคภูมิใจของ รพ.สต.หนองโรง ที่ได้รับการคัดเลือก จากศูนย์อนามัยที่ 2 ให้เป็นโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพต้นแบบ การดูแลสุขภาพผู้สูงอายุระยะยาว (Long Term Care) โดยมีการดำเนินกิจกรรมคือ

• สำรวจข้อมูลผู้สูงอายุตามกลุ่มศักยภาพ ตามความสามารถในการประกอบกิจวัตรประจำวัน
• มีชมรมผู้สูงอายุผ่านเกณฑ์ชมรมผู้สูงอายุคุณภาพ
• มีอาสาสมัครดูแลผู้สูงอายุในชุมชน
• มีบริการการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุที่บ้านที่มีคุณภาพ
• มีบริการส่งเสริมป้องกันทันตสุขภาพในระดับตำบล

รวมเรื่อง 1 อำเภอ 1 ชมรมผู้สูงอายุส่งเสริมสุขภาพช่องปาก ที่เขต 2