เน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลางหรือยัง ?
ในวงการศึกษาไทยได้ให้ความสำคัญกับการจัดการเรียนการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ มาโดยตลอด การจัดกิจกรรมที่เน้นผู้เรียนนั้นไม่เพียงแต่ครูจะมีบทบาทที่สำคัญในการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนให้ผู้เรียนมีส่วนร่วมในการเรียนรู้ และได้ลงมือปฏิบัติได้ด้วยตนเองแล้วนั้น ครูเป็นเพียงผู้อำนวยความสะดวก ไม่ใช่ผู้ปฏิบัติ แต่ต้องเป็นผู้สังเกตการณ์อยู่ห่าง ๆคอยให้คำปรึกษาเมื่อเด็กมีปัญหา ไม่สามารถแก้ไขปัญหาได้ด้วยตนเอง เพราะการที่เด็กได้เรียนรู้ได้ด้วยตนเองนั้นจะทำให้เด็กเกิดการเรียนรู้ได้ดี มีความรู้ความเข้าใจที่คงทนถาวร สามารถดึงความรู้นั้นออกมาใช้ได้ตลอดเวลาเพราะเกิดจากความรู้ความเข้าใจ และนำไปปฏิบัติได้จนเกิดความชำนาญ
อย่างไรก็ตามในสังคมไทยยังคงเน้นการจัดการเรียนการสอนแบบเกื้อหนุน คือครูเป็นผู้หาความรู้ และสอนความรู้ โดยที่ไม่เน้นให้เด็กได้เกิดการเรียนรู้ด้วยตนเอง และไม่เน้นให้ผู้เรียนได้ฝึกปฏิบัติแบบลองผิดลองถูกเสียก่อน ครูคอยให้คำปรึกษาแบบบอกสอนให้ถูกทางเสมอ แสดงให้เห็นว่าเป็นการให้ความสำคัญในด้านการส่งเสริมให้เด็กได้เรียนรู้ แต่ยังไม่ปล่อยให้เด็กกล้าคิด กล้าทำ กล้าลงมือปฏิบัติ เพราะกลัวผิด ดังนั้นผลที่เกิดขึ้นจะกระทบที่ตัวเด็กโดยตรงเป็นการสอนที่ครูไม่ได้ตั้งใจว่ามุ่งไปที่ใครที่ตัวเด็กหรือที่ตัวครู เพราะการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลางนั้น ครูควรต้องใส่ใจกับกิจกรรมการจัดการเรียนการสอนทุกครั้งที่ตนจะสอน และครูควรมอบหมายภาระหน้าที่ของผู้เรียนว่าจะต้องรู้อะไรก่อนที่จะเข้ามาเรียน เป็นการแบ่งงาน แบ่งความรู้ และสร้างองค์ความรู้ให้ทั้งครู ทั้งเด็ก เพื่อแลกเปลี่ยนกันเรียนรู้ภายในชั้นเรียน เป็นแนวทางการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนที่หลายหลายมากขึ้น ครูก็ได้รับแนวการจัดกิจกรรมการสอนที่เหมาะสมกับวัยและความถนัด ความสนใจของผู้เรียน ตัวผู้เรียนก็เกิดแนวทางการเรียนรู้ว่าตนเองจะต้องพัฒนาอะไรใน ด้านใดต่อไป
สิ่งสำคัญที่สุดไม่ได้ขึ้นอยู่ที่บทบาทของครู เท่านั้นแต่สำคัญทั้งสองบทบาท คือหน้าที่ครู และผู้เรียนว่า ตนเองต้องทำอะไร และการเรียนรู้ที่ดีจะตามมา แต่ถ้าเรายังขาดความสนใจอย่างจริงจังแล้วไม่ว่าจะจัดกิจกรรมการเรียนการสอนแบบไหนก็คงล้มเหลว เพราะความสำคัญของการเรียนการสอนไม่ได้อยู่ที่ใครคนใดคนหนึ่ง แต่คำว่าศูนย์กลางในที่นี้ อยากให้มองลงไปถึงชุมชนและท้องถิ่นที่เด็กสามารถเข้าไปเรียนรู้ได้อย่างหลากหลาย เพื่อให้เกิดการเรียนรู้ที่แปลกใหม่ให้ตรงกับความสนใจของผู้เรียน และสร้างความรักในท้องถิ่นควบคู่กับการสร้างความรู้ ไม่ใช่การเรียนรู้ที่เรียนอยู่แต่ในห้องเรียน ครูหาความรู้มาสอน เรียกง่ายๆก็คือ ใช้ความรู้ที่หามานั้นเองและก็ประเมินผลความรู้ที่หามาสอนนั้นเองทั้งหมด แบบนี้ยังเรียกไม่ได้ว่าเป็นการจัดการเรียนการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลางอย่างแน่นอน สิ่งที่ครูทุกคนพึงทำได้ คือจะทำอย่างไรให้เด็กได้เข้ามามีบทบาททางการจัดการเรียนการสอนให้มากที่สุด เพราะเด็กสามารถตอบสนองกิจกรรมที่เราจัดขึ้นได้เป็นอย่างดี ว่าเขาชอบหรือไม่กับกิจกรรมที่ครูพาทำ ถ้าไม่ชอบเปลี่ยนแปลงได้หรือไม่ และจะแก้ไขอย่างไร สิ่งที่อยากสะท้อนให้เห็น คือ ผู้เรียนสามารถมีส่วนร่วมในการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนกับครูได้เช่นกัน เพราะจะตรงกับความถนัดและความสนใจของผู้เรียน ถ้าจะเรียกว่าเน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง ก็คงไม่ผิด...
การจัดกิจกรรมการเรียนการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง ครูทุกคนควรหันมาให้ความสำคัญกับการเรียนรู้ของผู้เรียนกันให้มากกว่าเดิม เพราะที่เป็นอยู่เข้าใจว่าครูยังขาดความรู้ความเข้าใจที่จะจัดกิจกรรมให้กับผู้เรียน ไม่มีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับเทคนิค วิธีการสอน และรูปแบบการสอนที่หลายๆคนยังไม่สามารถถอดความรู้ที่มีอยู่มาออกแบบกิจกรรมการเรียนการสอนได้ เช่น การสอนเนื้อหาในรายวิชา ครูต้องวิเคราะห์ก่อนว่าจุดประสงค์ที่จะให้ผู้เรียนได้รับคืออะไร และวางแผนในการเตรียมการสอน ทั้งนี้ต้องเตรียมทั้งด้านเนื้อหา และการออกแบบกิจกรรมมาเป็นอย่างดี เนื่องจากบริบทของผู้เรียน วัย ความเหมาะสมและศักยภาพของผู้เรียนที่แตกต่างกันนั้นสำคัญมาก ครูบางคนเน้นเนื้อหาในรายวิชามากจนทำให้การสอนเป็นการบอกความรู้เน้นการสอนแบบท่องจำ มากกว่าความเข้าใจแต่ถ้าออกแบบกิจกรรมได้ดี ผู้เรียนจะได้ลงมือปฏิบัติ เกิดการเรียนรู้ด้วยตนเอง สร้างความรู้ใหม่ตลอดจนเข้าใจบทเรียนได้ดี การสอนแบบท่องจำไม่นับว่าเน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลางเพราะกระบวนการสำคัญๆอยู่ที่ครูทั้งสิ้น เด็กที่ไม่กล้าคิด กล้าพูดทุกวันนี้ เพราะอะไรอาจมาจากส่วนหนึ่งที่ครูปลูกฝังไปโดยไม่รู้ตัว ยัดเยียดความรู้จนเต็มทำให้ไม่มีที่ว่างสำหรับการคิดอะไรใหม่ๆได้เอง แล้วจะเรียนว่าเน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลางได้อย่างไรกัน
กิจกรรมการเรียนการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลางมีมากมายหลากหลายวิธี แต่ต้องเลือกสรรให้เหมาะสม และปรับเปลี่ยนวิธีการสอนแบบเดิมๆมาเรียนรู้เทคนิค วิธีการสอนแบบใหม่ๆ ให้แปลกไปกว่าเดิม ผู้เขียนมีประสบการณ์สอนมามากกว่า 5 ปี แล้วทำให้รู้ว่าการเรียนการสอนนั้นยากตรงที่ครูส่วนใหญ่ไม่เข้าใจวิธีการออกแบบการสอน ทำให้เป็นปัญหามาช้านาน ครั้งหนึ่งที่เคยสอนยังจำได้ดีว่าเมื่อใดก็ตามที่เราออกแบบกิจกรรมมาอย่างดี เราดูความเหมาะสมของผู้เรียนแล้วนั้น กิจกรรมการเรียนรู้จะเป็นส่วนที่ช่วยให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ได้ด้วยตนเองอย่างดีทีเดียว และถ้าให้ผู้เรียนได้มีปฏิสัมพันธ์การทำงานร่วมกัน ได้แลกเปลี่ยนเรียนรู้ซึ่งกันและกันภายในชั้นเรียน โดยครูเป็นผู้สังเกตการณ์ให้ความช่วยเหลือ และคอยหาทางปรับกิจกรรมทุกๆครั้งไป นับว่าช่วยส่งเสริมการเรียนรู้ได้มากทีเดียว การจัดกิจกรรมบางครั้งครูอาจให้นักเรียนมีส่วนร่วมในการช่วยออกแบบได้เพราะเขาจะรู้ความต้องการของตนเองและเพื่อนร่วมชั้นเรียนได้ดีกว่า ซึ่งตรงนี้คือสิ่งที่ครูอย่างเราๆไม่ค่อยเรียนรู้กัน การได้ทำกิจกรรมก็คือการเรียนรู้ร่วมกัน
อนาคตของเด็กไทยทุกคนอยากฝากไว้ที่แม่พิมพ์ของชาติ ถ้าเราออกแบบกิจกรรมการเรียนการสอนได้ดี แน่นอนว่าการเรียนการสอนที่ดำเนินไปย่อมส่งผลไปที่ผู้เรียนโดยตรง การกระตุ้นสนใจใฝ่เรียนรู้ของครูเป็นส่วนหนึ่งที่ช่วยเหลือเด็กได้อย่างมาก เพราะการสอนไม่เพียงแต่สร้างกุศลบุญแต่เป็นการสร้างที่เห็นผลได้ในอนาคต บุคคลที่ชื่อว่า เป็นปูชนียบุคคล อยู่ที่ไหนก็ดูสูงส่ง น่านับถือ อย่าให้การศึกษาเราเดินถอยหลังอีกเลย จะปรับเปลี่ยนอะไรกันก็ตาม แต่อย่างหนึ่งที่มาก่อน คือปรับเปลี่ยนตนเองให้มีใจรักในการสอน แรงจูงใจใฝ่ดีจะเริ่มทำงาน ผลที่ได้คือตัวเด็ก อย่าให้ความหวังของพ่อแม่ที่ฝากฝังไว้ที่ครู ถูกลดค่าลงเพียงเพราะเหตุผลใดๆที่ไม่ควรเกิดขึ้นกับวิชาชีพครูนักเลย เพียงเท่านี้ก็สงสารอนาคตเด็กไทยเหลือเกิน..
