พ.ศ.๒๕๕๑ ได้รับพระราชทานสถาปนาสมณศักดิ์เป็นพระราชาคณะเจ้าคณะรองชั้นหิรัญบัฏ มีพระราชทินนามตามที่จารึกในหิรัญบัฏว่า พระอุบาลีคุณูปมาจารย์ ญาณวิสุทธจริยาปริณายก ดิลกศีลาทิขันธสุนทร บวรธรรมภาณี สาธุการีธรรมากร มหาคณิสสร บวรสังฆาราม คามวาสี
..........................................................................
ประวัติพระเดชพระคุณพระอุบาลีคุณูปมาจารย์ [1]
เพื่อรวมแสดงเป็นอาจาริยบูชา อายุวัฒนมงคล ๙๕ ปี
ในวันที่ ๑๑ กรกฎาคม ๒๕๕๔ นี้
..........................................................................
๑.ชาติภูมิ
พระอุบาลีคุณูปมาจารย์มีนามเดิมว่า ปวง นามสกุล วงศ์เรือง เกิดวันเมื่อพุธที่ ๑๑ กรกฎาคม พ.ศ.๒๔๖๐ แรม ๗ ค่ำ เดือน ๘ ( เดือน ๑๐ เหนือ ) ปีมะเส็ง ณ บ้านสางเหนือ ตำบลบ้านสาง อำเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา โยมบิดาชื่อ พ่อหนานปุ๊ด วงศ์เรือง โยมมารดาชื่อ แม่หลวง วงศ์เรือง
๒.การบรรพชา-อุปสมบท
เด็กชายปวง วงศ์เรือง เข้าบรรพชาเป็นสามเณร เมื่อวันอาทิตย์ ที่ ๑๕ พฤษภาคม พ.ศ.๒๔๗๕ ขึ้น ๑๑ ค่ำ เดือน ๖ ( เดือน ๘ เหนือ ) ปีวอก ณ วัดสางเหนือ ตำบลบ้านสาง อำเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา โดยมีพระอุปัชฌาย์ ชื่อเจ้าอธิการตื้อ ธมฺมวํโส วัดศรีบุญเรือง ตำบลบ้านสาง อำเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา
และเมื่ออายุครบแล้ว สามเณรปวง วงศ์เรือง จึงได้เข้าอุปสมบท เมื่อวันศุกร์ ที่ ๑๐ มิถุนายน ๒๔๘๑ ขึ้น ๑๒ ค่ำ เดือน ๗ ( เดือน ๙ เหนือ ) ปีขาล ณ พัทธสีมา วัดสางเหนือ ตำบลบ้านสาง อำเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา โดยมีพระอุปัชฌาย์ชื่อเจ้าอธิการตื้อ ธมฺมวํโส วัดศรีบุญเรือง ตำบลบ้านสาง อำเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา พระกรรมวาจาจารย์ พระปวง ธมฺมวโร วัดศรีบุญเรือง ตำบลบ้านสาง อำเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา และพระอนุสาวนาจารย์ พระตุ้ย ญาณรํสี วัดสันกว๊าน ตำบลบ้านสาง อำเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา
๓.วิทยฐานะ
พระอุบาลีคุณูปมาจารย์จบชั้นประถมศึกษาปีที่ ๔ โรงเรียนบ้านสาง ตำบลบ้านสาง อำเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา
พ.ศ. ๒๔๗๕ สอบได้นักธรรมชั้นตรี สำนักศาสนศึกษาวัดสางใต้ อำเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา พ.ศ.๒๔๘๓ สอบได้นักธรรมชั้นโท สำนักเรียนวัดมหาพฤฒาราม เขตบางรัก กรุงเทพมหานคร
พ.ศ.๒๔๘๔ สอบได้เปรียญธรรม ๓ ประโยค สำนักเรียนวัดยานนาวา กรุงเทพมหานคร ในปีพ.ศ.๒๔๘๕ สอบได้เปรียญธรรม ๔ ประโยค สำนักเรียนวัดเบญจมบพิตรดุสิตวนาราม เขตดุสิต กรุงเทพมหานคร และในปี พ.ศ.๒๔๘๗ สอบได้เปรียญธรรม ๕ ประโยค สำนักเรียนวัดเบญจมบพิตรดุสิตวนาราม เขตดุสิต กรุงเทพมหานคร
๔.บทบาทหน้าที่การปกครองและงานด้านการศึกษา
บทบาทหน้าที่การปกครองและงานด้านการศึกษาที่พระเดชพระคุณหลวงปู่ได้ทำมานั้นพอจะสรุปได้ ดังนี้
พ.ศ.๒๔๘๔ เป็นเจ้าอาวาสวัดเมืองชุม, พ.ศ. ๒๔๘๔ เป็นเจ้าคณะอำเภอเมืองพะเยา, พ.ศ. ๒๔๙๐ เป็นพระอุปัชฌาย์, พ.ศ. ๒๔๙๗ เป็นเจ้าอาวาสวัดศรีอุโมงค์คำ ( วัดสูง ), พ.ศ. ๒๕๐๑เป็นรองเจ้าคณะจังหวัดเชียงราย, พ.ศ. ๒๕๑๒ เป็นเจ้าอาวาสวัดศรีโคมคำ ต่อมาวัดได้ยกฐานะเป็นพระอารามหลวงชนิดสามัญ, พ.ศ. ๒๕๒๑ เป็นเจ้าคณะจังหวัดพะเยา, พ.ศ. ๒๕๒๖ เป็นรองเจ้าคณะภาค ๖, พ.ศ. ๒๕๔๒ เป็นที่ปรึกษาเจ้าคณะภาค ๖
ส่วนงานด้านการศึกษาคือ ในปีพ.ศ. ๒๔๗๖ เป็นครูสอนนักเรียนโรงเรียนวัดสางเหนือ,พ.ศ. ๒๔๘๘ เป็นครูสอนพระปริยัติธรรมวัดเมืองชุม, พ.ศ. ๒๕๐๓ เป็นผู้จัดตั้งโรงเรียนพินิตประสาธน์, พ.ศ. ๒๕๑๗ เป็นผู้อำนวยการศูนย์ศึกษาพระพุทธศาสนาวันอาทิตย์วัดศรีโคมคำ, พ.ศ. ๒๕๓๔ เป็นรองอธิการบดีมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยในพระบรมราชูปถัมภ์ วิทยาเขตพะเยา, พ.ศ. ๒๕๔๒ เป็นประธานสภาวิทยาเขต มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตพะเยา, ปัจจุบัน-เป็นที่ปรึกษาสภาวิทยาเขตพะเยา
๕.งานพิเศษ
นอกจากนี้แล้ว พระเดชพระคุณหลวงปู่ยังได้รับภาระในการเป็นกรรมการให้กับหน่วยงานและองค์กรต่าง ๆ ดังนี้ เป็นประธานกรรมการมูลนิธิสงเคราะห์สงฆ์อาพาธจังหวัดพะเยา, เป็นกรรมการที่ปรึกษาราชประชานุเคราะห์, เป็นกรรมการปริวรรตหนังสือล้านนาไทยปัจจุบันตามโครงการของมหาวิทยาลัยเชียงใหม่, เป็นกรรมการที่ปรึกษาจัดทำพจนานุกรมล้านนาฉบับไร่แม่ฟ้าหลวง มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, เป็นกรรมการที่ปรึกษาจัดทำพจนานุกรมล้านนา ฉบับวิทยาลัยครูเชียงใหม่, เป็นกรรมการที่ปรึกษาศูนย์วัฒนธรรมจังหวัดพะเยา
๖.เกียรติคุณที่ได้รับ
จากผลงานที่ดีเด่นทั้งด้านการเผยแพร่พระพุทธศาสนา การส่งเสริมการศึกษาสงเคราะห์ และการสาธารณสงเคราะห์ จึงทำให้พระเดชพระคุณท่านได้รับรางวัลมากมาย พอจะยกตัวอย่าง ดังนี้
พ.ศ. ๒๕๒๖ ได้รับเข็มเชิดชูเกียรติจากมูลนิธิราชประชานุเคราะห์, พ.ศ. ๒๕๒๘ ได้รับเหรียญเชิดชูเกียรติในโครงการแผ่นดินธรรมแผ่นดินทองจาก ฯ พณ ฯ พลเอกเปรม ติณสูลานนท์ นายกรัฐมนตรี, พ.ศ.๒๕๒๙ได้รับยกย่องเชิดชูด้านการส่งเสริมการศึกษาพระพุทธศาสนาจากคณะกรรมการอำนวยการงานสัปดาห์ส่งเสริมพระพุทธศาสนา , พ.ศ.๒๕๓๒ได้รับพระราชทานโล่ผู้อนุรักษ์วัฒนธรรมดีเด่นจากสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี, พ.ศ.๒๕๓๓ ได้รับการประกาศเกียรติคุณเป็นผู้มีผลงานดีเด่นทางด้านวัฒนธรรม สาขามนุษยศาสตร์ จากคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ, พ.ศ. ๒๕๓๕ ได้รับการถวายปริญญาศิลปศาสตรบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขามนุษยศาสตร์ จากวิทยาลัยครูเชียงราย, พ.ศ. ๒๕๓๖ ได้รับเกียรติคุณ คนดีศรีสังคม ของมูลนิธิประภาส อวยชัย, พ.ศ. ๒๕๓๘ ได้รับการถวายปริญญาศิลปศาสตรดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขาไทยคดีศึกษา จากมหาวิทยาลัยนเรศวร, พ.ศ. ๒๕๔๐ ได้รับเข็มและโล่ประกาศเกียรติคุณผู้อนุรักษ์มรดกไทยดีเด่นประจำปี ๒๕๔๑ จากสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาสยามบรมราชกุมารี, พ.ศ. ๒๕๔๕ ได้รับการถวายปริญญาพุทธศาสตร์บัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขาภาษาไทย จากมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, พ.ศ. ๒๕๕๐ ได้รับการถวายปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ ๓ สาขาปริญญาจาก ๓ มหาวิทยาลัย คือมหาวิทยาลัยราชภัฎเชียงราย, มหาวิทยาลัยราชภัฎลำปาง และมหาวิทยาลัยรามคำแหง
๗.สมณศักดิ์
พระเดชพระคุณหลวงปู่ได้รับพระราชทานสมณศักดิ์จากอดีตถึงปัจจุบัน ดำรงสมณศักดิ์ที่พระอุบาลีคุณูปมาจารย์ หรือที่เรียกกันโดยทั่วไปว่าเป็นชั้นรองสมเด็จ สามารถเรียงลำดับ ดังนี้
พ.ศ. ๒๔๘๙ ได้รับพระราชทานสมณศักดิ์ เป็นพระครูสัญญาบัตรชั้นพิเศษที่พระครูพินิตธรรมประภาส, พ.ศ. ๒๔๙๙ ได้รับพระราชทานสมณศักดิ์ เป็นพระราชาคณะชั้นสามัญที่พระโสภณธรรมมุนี, พ.ศ.๒๕๒๔ ได้รับพระราชทานเลื่อนสมณศักดิ์เป็นพระราชาคณะชั้นราชที่พระราชวิสุทธิโสภณ วิมลสีลาจารวิภูษิต ยติคณิสสร บวรสังฆาราม คามวาสี, พ.ศ.๒๕๓๒ ได้รับพระราชทานเลื่อนสมณศักดิ์เป็นพระราชาคณะชั้นเทพที่พระเทพวิสุทธิเวที ศรีปริยัติวิภูษิต วุฒิกิจวธรปกร มหาคณิสสร บวรสังฆาราม คามวาสี, พ.ศ.๒๕๓๗ ได้รับพระราชทานเลื่อนสมณศักดิ์เป็นพระราชาคณะชั้นธรรมที่พระธรรมวิมลโมลี ศรีกิตติโสภณ โกศลพิพิธกิจจานุกิจ วิจิตรธรรมธาดา มหาคณิสสร บวรสังฆาคาราม คามวาสี, พ.ศ.๒๕๕๑ ได้รับพระราชทานสถาปนาสมณศักดิ์เป็นพระราชาคณะเจ้าคณะรองชั้นหิรัญบัฏ มีพระราชทินนามตามที่จารึกในหิรัญบัฏว่า พระอุบาลีคุณูปมาจารย์ ญาณวิสุทธจริยาปริณายก ดิลกศีลาทิขันธสุนทร บวรธรรมภาณี สาธุการีธรรมากร มหาคณิสสร บวรสังฆาราม คามวาสี
การนำประวัติพระเดชพระคุณหลวงปู่พระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (ปวง ธมฺมปญฺโญ) มานำเสนอครั้งนี้ก็เพื่อร่วมแสดงเป็นอาจาริยบูชาในวันที่ ๑๑ กรกฎาคม ๒๕๕๔ ที่จะถึงนี้ ในวโรกาสที่อายุวัฒนมงคลครบ ๙๕ ปีของพระเดชพระคุณท่าน
[1] พระมหาศรีบรรดร ถิรธมฺโม. แปดเป็งประเพณีนมัสการพระเจ้าตนหลวงเมืองพะเยา. (พะเยา : นครนิวส์การพิมพ์, ๒๕๔๘), หน้า (๑) - (๑๘).
ขอขอบคุณครับ
ผลงานการประพันธ์ แต่งหนังสือ ของหลวงปู่ มีอะไรบ้างครับ