มองส่วนรวมก่อน สะท้อนสำนึกจิตสาธารณะ

 

 

การสร้างจิตสาธารณะในใจเด็กได้ ผู้ใหญ่ต้องทำก่อน

                         หลังจากที่ประเทศไทยพัฒนาประเทศสู่ความทันสมัย จากภาคเกษตรสู่อุตสาหกรรม ส่งผลให้ค่านิยมดั้งเดิมของคนไทยได้เปลี่ยนแปลงไป จากสังคมที่คนยินดีช่วยเหลือเมื่อเห็นคนอื่นเดือดร้อน กลายเป็นคนมีน้ำใจน้อยลง ต่างคนต่างอยู่ เกิดการแข่งขันเพื่อเอาตัวรอด มีค่านิยมทางวัตถุสูง เกิดการเอารัดเอาเปรียบซึ่งกันและกันและแสวงหาผลประโยชน์ให้กับตนเองมากกว่าส่วนรวม หลักสูตรการศึกษาขั้นฐาน ได้กำหนดคุณลักษณะที่พึงประสงค์ที่คาดหวังว่าเมื่อผู้เรียนสำเร็จการศึกษาขั้นฐานแล้ว จะเกิดคุณธรรมเรื่องการมีจิตสาธารณะ ผู้ที่มีส่วนผลักดันให้เกิดสิ่งที่กล่าวถึงได้นันคือผู้ใหญ่ต้องเริ่มก่อน


ความหมายของจิตสาธารณะ

                         จิตสาธารณะ หมายถึง การกระทำบางอย่างของบุคคลที่ตระหนักรู้และคำนึงถึงส่วนรวมร่วมกัน ทำให้เกิดความรับผิดชอบต่อสาธารณะสมบัติ ทรัพยากรธรรมชาติ มีความเสียสละและอุทิศตนเพื่อช่วยเหลือให้แก่ผู้อื่นหรือสังคม ด้วยความเต็มใจ

องค์ประกอบของจิตสาธารณะ

                         ไสว  ภู่ทับทิม(2554 : 2) ได้กล่าวถึงองค์ประกอบของจิตสาธารณะ 3 ประการ ดังนี้

                                องค์ประกอบที่ 1 การหลีกเลี่ยงการใช้หรือการกระทำที่จะทำให้เกิดความชำรุดเสียหาย ต่อส่วนรวม โดยดูแลรักษา ใช้อย่างประหยัดและทนุถนอม
                                องค์ประกอบที่ 2 การถือเป็นหน้าที่ที่จะมีส่วนร่วมในวิสัยที่ที่ตนสามารถทำได้ โดยทำตามหน้าที่ที่ได้รับมอบหมายและอาสาที่จะทำเพื่อส่วนรวม
                               องค์ประกอบที่ 3 การเคารพสิทธิในการใช้ของส่วนรวมที่เป็นประโยชน์ร่วมกัน ไม่ยึดครองของส่วนรวมมาเป็นของตนและเปิดโอกาสให้ผู้อื่นสามารถใช้ของส่วนรวมนั้น

 

การพัฒนาจิตสาธารณะ

                         จิตสาธารณะเป็นคุณลักษณะที่สำคัญอย่างยิ่ง ในการยกระดับจิตใจของมนุษย์ ให้หันมามองถึงประโยชน์ส่วนรวม ช่วยเหลือซึ่งกันและกัน  ชัยวัฒน์  สุทธิรัตน์(2552 : 96 -98 )ได้เสนอแนะหลักการจัดกิจกรรมเพื่อพัฒนาจิตสาธารณะ 8 ประการดังนี้

                         1. การจัดการเรียนการสอนต้องคำนึ่งถึงปัจจัยที่มีผลต่อการเกิดจิตสาธารณะ 2 ปัจจัย คือ ปัจจัยภายในตนเอง ได้แก่ลักษณะทางกายภาพ ความสามารถทั่วไป สมรรถภาพ ภาวะทางอารมณ์ ค่านิยมส่วนบุคคล ความปรารถนาและเพศ ปัจจัยภายนอก ได้แก่ ความสัมพันธ์ในครอบครัว โรงเรียน สถานภาพทางสังคมและกลุ่มเพื่อน

                         2. การจัดการเรียนการสอนต้องกระทำซ้ำๆ เพื่อเน้นย้ำและป้องกันการเลือนหายหรือเปลี่ยนแปลง ให้จิตสำนึกมีความคงทน โดยต้องมีการเสริมแรงจากสถาบันต่างๆ หรือทางสังคม

                         3.การเรียนการสอนต้องให้เด็กเกิดการเรียนรู้ 3 ด้าน คือ ด้านพุทธิพิสัย ด้านจิตพิสัยและด้านทักษะพิสัย

                         4. กระบวนการสร้างจิตสาธารณะ ควนเป็นไปอย่างมีขั้นตอน เพื่อให้เกิดลักษณะนิสัยที่ยั่งยืน ตามแนวคิดของบลูม(Bloom) คือ

                           4.1 ขั้นรับรู้ (perceiving or receiving)
                           4. 2 ขั้นตองสนอง (reponding)
                           4.3 ขั้นการเห็นคุณค่า( valuing)
                           4.5 ขั้นการจัดระบบ(organizing)
                           4.6 ขั้นพัฒนาเป็นลักษณะนิสัย(characterization)

                         5. การจัดการเรียนการสอน ควรให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ด้วยตนเอง โดยผ่านการกระทำ(Learning by doing)

 

                         6. การจัดการเรียนการสอน ต้องอยู่บนพื้นฐานของการเติบโตแบบธรรมชาติ ไม่เร่งรีบ เพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน

                         7. การจัดการเรียนการสอน ต้องใช้วิธีการ กลยุทธ์ที่หลากหลาย เช่น การใช้บทบาทของผู้นำ การสื่อสารแบบศูนย์รวม การบทบาทบาทของสื่อมวลชน สถานการณ์จำลองกับเทคนิคการประเมินผลตามสภาพจริง  บทบาทสมมุติ รวมทั้งการมีตัวแบบที่ดีในสังคม

                         8. การจัดการเรียนการสอนต้องอาศัยความร่วมมือกันอย่างต่อเนื่อง จากสถาบันครอบครัว สถาบันการศึกษา สถาบันศาสนาและสื่อมวลชน

 

                         การจัดกิจกรรมพัฒนาจิตสาธารณะต้องเน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ การฝึกให้ทำซ้ำๆ ผ่านการปฏิบัติจริง โดยมีผู้ใหญ่ที่เป็นแบบอย่างในการมีจิตสาธารณะ เริ่มที่พ่อ ก่อที่แม่ แก้ที่ครูอาจารย์ ผสานความเข้มแข็งของชุมชน ผู้ใหญ่จึงจุดไฟ ใส่เชื้อจิตสาธารณะให้เกิดจิตสำนึกในใจเด็กได้ ไม่เชื่อก็ลองทำดู แล้วจะมีความสุขที่ยั่งยืน