มาฟังเรื่องเล่า การดำเนินงานทันตสาธารณสุขในกลุ่มผู้สูงอายุกันสักหน่อย

เรื่องที่ดิฉันนำไปเล่าสู่กันฟังให้กับน้องๆ ในพื้นที่ศูนย์ฯ 8 ก็คือ

แนวคิดการดำเนินงาน การส่งเสริมสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุ

  • เริ่มต้นจากการทำฟันเทียมให้กับผู้สูงอายุ เพื่อตอบสนองพระราชดำรัสในหลวงฯ และความต้องการการใส่ฟันของผู้สูงอายุ ด้วยการใส่ฟันเทียมพระราชทานให้กับผู้สูงอายุ ในลักษณะฟันทั้งปาก และเกือบทั้งปาก (สูญเสียฟันตั้งแต่ 16 ซี่ขึ้นไป) เป็นเบื้องต้น
  • มาตรฐานผู้สูงอายุสุขภาพดี ตามสุขภาพผู้สูงอายุที่พึงประสงค์ ของกรมอนามัย ครอบคลุมเรื่องสุขภาพช่องปาก คือ การมีฟันใช้งานได้อย่างเหมาะสม
  • มาตรฐานเรื่องสุขภาพช่องปาก มีตัวชี้วัด ผู้สูงอายุมีฟันอย่างน้อย 20 ซี่ และ 4 คู่สบ
  • ปัญหาทันตสุขภาพ 6 เรื่อง ของผู้สูงอายุ คือ การสูญเสียฟัน การใส่ฟันเทียม ฟันผุ รากฟันผุ โรคปริทันต์ ภาวะน้ำลายน้อย และมะเร็งในช่องปาก (Petersen & Yamamoto) เป็นปัญหาที่ควรได้รับการแก้ไข
  • การแบ่งผู้สูงอายุตามศักยภาพ แบ่งได้เป็น 3กลุ่ม คือ กลุ่มที่พี่งตนเองได้ กลุ่มช่วยเหลือตนเองได้บ้าง และต้องอาศัยผู้อื่นช่วยเหลือ กลุ่มผู้สูงอายุที่พึ่งตนเองได้ จะเป็นแกนนำการทำกิจกรรม ซึ่งจะมีตั้งแต่ ผู้สูงอายุที่เคยทำงานเป็นครู สาธารณสุข ชาวบ้าน กลุ่มที่ดูแลตนเองได้บ้าง ชุมชนต้องให้การช่วยเหลือ และกลุ่มที่ต้องพึ่งคนอื่น จำเป็นต้องให้การช่วยเหลือดูแล อาจจะออกมาในรูปของการดูแลระยะยาว ซึ่งจะดูแลควบคู่ไปกับการส่งเสริมสุขภาพ

กิจกรรมการดำเนินงานด้านทันตสาธารณสุข ที่จัดบริการให้กับผู้สูงอายุขณะนี้ ได้แก่

  • กลุ่มที่สูญเสียฟัน มีการใส่ฟันเทียมทดแทนให้กลุ่มที่สูญเสียฟันทั้งปาก หรือเกือบทั้งปาก
  • การส่งเสริมป้องกันโรคในช่องปาก ตามชุดสิทธิประโยชน์ โดย 1) การตรวจและให้คำแนะนำ ปรับพฤติกรรมเพื่อควบคุมคราบจุลินทรีย์ 2) การใช้ฟลูออไรด์วานิชในกลุ่มเสี่ยงรากฟันผุ และ 3 การขูดหินน้ำลาย เพื่อป้องกันโรคปริทันต์ เพื่อลดโอกาสการเป็นโรค ลดความเสี่ยงต่อการเกิดโรค และลดการสูญเสียฟันในผู้สูงอายุ
  • และการเพิ่มศักยภาพการดูแลตนเอง โดยภาคประชาชน ทำให้ผู้สูงอายุรู้จักดูแลตนเอง และพึ่งตนเอง ผ่าน ชมรมผู้สูงอายุ โดยมีเป้าหมาย ปี 2554 ดำเนินการครอบคลุม 1 อำเภอ 1 ชมรม

แนวทางการดำเนินงานของชมรมผู้สูงอายุ อาศัยการประเมินผ่าน เกณฑ์ประเมินชมรมผู้สูงอายุด้านการส่งเสริมสุขภาพช่องปาก ครอบคลุมเรื่อง

  1. จัดกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพช่องปากในชมรมผู้สูงอายุอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง
  2. จัดสิ่งแวดล้อมให้เอื้อต่อการส่งเสริมสุขภาพช่องปาก
  3. มีการเรียนรู้ในชมรมผู้สูงอายุ
  4. มีข้อมูลสุขภาพช่องปากในผู้สูงอายุที่ทันสมัย
  5. เป็นแหล่งศึกษาดูงาน แก่ภาคีเครือข่ายที่เกี่ยวข้อง

และจะมีการวัดเชิงคุณภาพเพิ่มขึ้น ในเรื่อง

ชมรมผู้สูงอายุส่งเสริมสุขภาพช่องปาก ... มีกิจกรรมสำคัญ คือ

  • การตรวจสุขภาพช่องปากให้กับผู้สูงอายุด้วยกันในชมรมฯ
  • การย้อมสีคราบจุลินทรีย์ เพื่อการดูแลความสะอาดช่องปาก ทำกันเอง
  • และ การมีจิตอาสาร่วมทำกิจกรรม

ศูนย์เรียนรู้ชมรมผู้สูงอายุด้านการส่งเสริมสุขภาพช่องปาก ... มีกิจกรรมสำคัญ คือ

  • มีการจัดทำโครงการขออนุมัติงบประมาณจากแหล่งต่างๆ โดย ชมรมผู้สูงอายุ
  • และเป็นสถานที่สำหรับการศึกษาดูงาน

รวมเรื่อง เชิงลึกงานทันตฯ เขต 8