ตัวอย่างคำปุจฉา-วิสัชนา

ตัวอย่างคำปุจฉาทั้ง ๑๔ นัย

๑. ปฐมนยสงฺคหิตาสงฺคหิตปทนิทเทส
ปุจฉา	รูปกฺขนฺโธ	กตีหิ ขนฺเธหิ กตีหายตเนหิ กตีหิ ธาตูหิ สงฺคหิโต ? (สงฺคหิตา ?  สงฺคหิตํ ?  สงฺคหิตานิ ?) เปลี่ยนไปตามบทนิทเทสที่เป็นประธาน
ถามว่า	รูปขันธ์นี้	นับสงเคราะห์ได้ ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุ เท่าไร ?
วิสัชนา	รูปกฺขนฺโธ	เอเกน ขนฺเธน เอกาทสหายตเนหิ เอกาทสหิ ธาตูหิ สงฺคหิโต . (สงฺคหิตา. สงฺคหิตํ. สงฺคหิตานิ.) เปลี่ยนไปตามบทนิทเทสที่เป็นประธาน
ตอบว่า	รูปขันธ์นี้	นับสงเคราะห์ได้ ด้วยรูปขันธ์ ๑  อายตนะ ๑๑ คือ โอฬาริกายตนะ ๑๐ ธัมมายตนะ ๑  ธาตุ ๑๑ คือ โอฬาริกธาตุ ๑๐ ธัมมธาตุ ๑.
ปุจฉา	รูปกฺขนฺโธ	กตีหิ ขนฺเธหิ กตีหายตเนหิ กตีหิ ธาตูหิ อสงฺคหิโต ? (อสงฺคหิตา ?  อสงฺคหิตํ ?  อสงฺคหิตานิ ?) เปลี่ยนไปตามบทนิทเทสที่เป็นประธาน
ถามว่า	รูปขันธ์นี้	นับสงเคราะห์ไม่ได้ ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุ เท่าไร ?
วิสัชนา	รูปกฺขนฺโธ	จตูหิ ขนฺเธหิ เอเกนายตเนน สตฺตหิ ธาตูหิ อสงฺคหิโต ? (สงฺคหิตา. สงฺคหิตํ. สงฺคหิตานิ.) เปลี่ยนไปตามบทนิทเทสที่เป็นประธาน
ตอบว่า	รูปขันธ์นี้	นับสงเคราะห์ไม่ได้ ด้วยนามขันธ์ ๔  มนายตนะ ๑  วิญญาณธาตุ ๗.

 

๒. ทุติยนยสงฺคหิเตนอสงฺคหิตปทนิทเทส
ปุจฉา	จกฺขายตเนน	เย ธมฺมา ขนฺธสงฺคเหน สงฺคหิตา อายตนสงฺคเหน อสงฺคหิตา ธาตุสงฺคเหน อสงฺคหิตา เต ธมฺมา กตีหิ ขนฺเธหิ กตีหายตเนหิ กตีหิ ธาตูหิ อสงฺคหิตา ?
ถามว่า	จักขายตนะนี้	นับสงเคราะห์ รูป ๒๗ (เว้นจักขุปสาท) โดยความเป็นรูปขันธ์ได้ แต่นับสงเคราะห์ โดยความเป็น จักขายตนะ จักขุธาตุไม่ได้, รูป ๒๗ เหล่านี้นับสงเคราะห์ไม่ได้ ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุ เท่าไร ?  (สำหรับบทนิทเทสที่เป็นรูป)
วิสัชนา	เต ธมฺมา จตูหิ ขนฺเธหิ ทฺวีหายตเนหิ อฏฺฐหิ ธาตูหิ อสงฺคหิตา.
ตอบว่า	รูป ๒๗ เหล่านี้ นับสงเคราะห์ไม่ได้ ด้วยนามขันธ์ ๔  อายตนะ ๒ คือ จักขายตนะ มนายตนะ  ธาตุ ๘ คือ จักขุธาตุ ๑ วิญญาณธาตุ ๗.

 

ปุจฉา	จกฺขุวิญฺญาณธาตุยา	เย ธมฺมา ขนฺธสงฺคเหน สงฺคหิตา อายตนสงฺคเหน สงฺคหิตา ธาตุสงฺคเหน อสงฺคหิตา เต ธมฺมา กตีหิ ขนฺเธหิ กตีหายตเนหิ กตีหิ ธาตูหิ อสงฺคหิตา ?
ถามว่า	จักขุวิญญาณธาตุนี้	นับสงเคราะห์ ฉวิญญาณธาตุที่เหลือ โดยความเป็นวิญญาณขันธ์ มนายตนะได้ แต่นับสงเคราะห์ โดยความเป็น จักขุวิญญาณธาตุไม่ได้, ฉวิญญาณธาตุที่เหลือ เหล่านี้ นับสงเคราะห์ไม่ได้ ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุ เท่าไร ?  (สำหรับบทนิทเทสที่เป็นจิต)
วิสัชนา	เต ธมฺมา  จตูหิ ขนฺเธหิ เอกาทสหายตเนหิ ทฺวาทสหิ ธาตูหิ อสงฺคหิโต.
ตอบว่า	ฉวิญญาณธาตุที่เหลือ เหล่านี้ นับสงเคราะห์ไม่ได้ ด้วยนามขันธ์ ๔  อายตนะ ๑๑ คือ โอฬาริกายตนะ ๑๐ ธัมมายตนะ ๑  ธาตุ ๑๒ คือ โอฬาริกธาตุ ๑๐ จักขุวิญญาณธาตุ ๑ ธัมมธาตุ ๑.

 

๓. ตติยนยอสงฺคหิเตนสงฺคหิตปทนิทเทส
ปุจฉา	เวทนากฺขนฺเธน	เย ธมฺมา ขนฺธสงฺคเหน อสงฺคหิตา อายตนสงฺคเหน สงฺคหิตา ธาตุสงฺคเหน สงฺคหิตา เต ธมฺมา กตีหิ ขนฺเธหิ กตีหายตเนหิ กตีหิ ธาตูหิ สงฺคหิตา ?
ถามว่า	เวทนาขันธ์นี้	นับสงเคราะห์ สัญญา สังขาร สุขุมรูป นิพพาน โดยความเป็นเวทนาขันธ์ไม่ได้, แต่นับสงเคราะห์ โดยความเป็น ธัมมายตนะ ธัมมธาตุได้, สัญญา สังขาร สุขุมรูป นิพพาน เหล่านี้ นับสงเคราะห์ได้ ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุ เท่าไร ?
วิสัชนา	เต ธมฺมา อสงฺขตํ ขนฺธโต ฐเปตฺวา ตีหิ ขนฺเธหิ เอเกนายตเนน เอกาย ธาตุยา สงฺคหิตา.
ตอบว่า	สัญญา สังขาร สุขุมรูป นิพพาน เหล่านี้ ยกเว้นนิพพานที่นับสงเคราะห์โดยความเป็นขันธ์เสียแล้ว นับสงเคราะห์ได้ ด้วยขันธ์ ๓ คือ รูปขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์  ธัมมายตนะ ๑  ธัมมธาตุ ๑.

 

๔. จตุตถนยสงฺคหิเตนสงฺคหิตปทนิทเทส
ปุจฉา	สุขินฺทฺริเยน เตหิ ธมฺเมหิ	เย ธมฺมา ขนฺธสงฺคเหน สงฺคหิตา อายตนสงฺคเหน สงฺคหิตา ธาตุสงฺคเหน สงฺคหิตา, เย ธมฺมา ขนฺธสงฺคเหน สงฺคหิตา อายตนสงฺคเหน สงฺคหิตา ธาตุสงฺคเหน สงฺคหิตา, เต ธมฺมา กตีหิ ขนฺเธหิ กตีหายตเนหิ กตีหิ ธาตูหิ สงฺคหิตา ?
ถามว่า	สุขินทรีย์นี้  นับสงเคราะห์ ทุกข-โสมนัส-โทมนัส-อุเบกขา โดยความเป็นเวทนาขันธ์ ธัมมายตนะ ธัมมธาตุได้, ทุกข-โสมนัส-โทมนัส-อุเบกขา เหล่านี้ นับสงเคราะห์ สุขินทรีย์ โดยความเป็น เวทนาขันธ์ ธัมมายตนะ ธัมมธาตุได้, สุขินทรีย์ เหล่านี้ นับสงเคราะห์ได้ ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุ เท่าไร ?
วิสัชนา	เต ธมฺมา เอเกน ขนฺเธน เอเกนายตเนน เอกาย ธาตุยา สงฺคหิตา.
ตอบว่า	สุขินทรีย์ เหล่านี้ นับสงเคราะห์ได้ ด้วยเวทนาขันธ์ ๑  ธัมมายตนะ ๑  ธัมมธาตุ ๑.

 

๕. ปญฺจมนยอสงฺคหิเตนอสงฺคหิตปทนิทเทส
ปุจฉา	สุขินฺทฺริเยน เตหิ ธมฺเมหิ	เย ธมฺมา ขนฺธสงฺคเหน อสงฺคหิตา อายตนสงฺคเหน อสงฺคหิตา ธาตุสงฺคเหน อสงฺคหิตา, เย ธมฺมา ขนฺธสงฺคเหน อสงฺคหิตา อายตนสงฺคเหน อสงฺคหิตา ธาตุสงฺคเหน อสงฺคหิตา, เต ธมฺมา กตีหิ ขนฺเธหิ กตีหายตเนหิ กตีหิ ธาตูหิ อสงฺคหิตา ?
ถามว่า	สุขินทรีย์นี้  นับสงเคราะห์ จิต ๘๙ โอฬาริกรูป ๑๒ โดยความเป็นเวทนาขันธ์ ธัมมายตนะ ธัมมธาตุไม่ได้, จิต ๘๙ โอฬาริกรูป ๑๒ เหล่านี้ นับสงเคราะห์ เจตสิก ๕๒ นิพพาน โดยความเป็น รูปขันธ์ วิญญาณขันธ์  โอฬาริกายตนะ ๑๐ มนายตนะ ๑ โอฬาริกธาตุ ๑๐ วิญญาณธาตุ ๗ ไม่ได้, เจตสิก ๕๒ นิพพาน เหล่านี้ นับสงเคราะห์ไม่ได้ ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุ เท่าไร ?
วิสัชนา	เต ธมฺมา ทฺวีหิ ขนฺเธหิ เอกาทสหายตเนหิ สตฺตรสหิ ธาตูหิ อสงฺคหิตา.
ตอบว่า	เจตสิก ๕๒ นิพพาน เหล่านี้ นับสงเคราะห์ไม่ได้ ด้วยรูปขันธ์ ๑ วิญญาณขันธ์ ๑  โอฬาริกายตนะ ๑๐ มนายตนะ ๑  โอฬาริกธาตุ ๑๐ วิญญาณธาตุ ๗.

 

๖. ฉฏฺฐนยสมฺปโยควิปฺปโยคปทนิทเทส
ปุจฉา	เวทนา	กตีหิ ขนฺเธหิ กตีหายตเนหิ กตีหิ ธาตูหิ สมฺปยุตฺตา ?   (สมฺปยุตฺโต ?  สมฺปยุตฺตํ ?  สมฺปยุตฺตานิ ?) เปลี่ยนไปตามบทนิทเทสที่เป็นประธาน
ถามว่า	เวทนานี้	ประกอบ กับขันธ์ อายตนะ ธาตุ ได้เท่าไร ?
วิสัชนา	เวทนา	ตีหิ ขนฺเธหิ  เอเกนายตเนน สตฺตหิ ธาตูหิ สมฺปยุตฺตา, เอเกนายตเนน เอกาย ธาตุยา เกหิจิ สมฺปยุตฺตา.
ตอบว่า	เวทนานี้	ประกอบ กับขันธ์ ๓ คือ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ วิญญาณขันธ์  มนายตนะ ๑  วิญญาณธาตุ ๗ และประกอบ กับธัมมายตนะ ธัมมธาตุ บางส่วนคือ เจตสิก ๕๑ (เว้น เวทนา)
ปุจฉา	เวทนา	กตีหิ ขนฺเธหิ กตีหายตเนหิ กตีหิ ธาตูหิ วิปฺปยุตฺตา ?   (วิปฺปยุตฺโต ?  วิปฺปยุตฺตํ ?  วิปฺปยุตฺตานิ ?) เปลี่ยนไปตามบทนิทเทสที่เป็นประธาน
ถามว่า	เวทนานี้	ไม่ประกอบ กับขันธ์ อายตนะ ธาตุ เท่าไร ?
วิสัชนา	เวทนา	เอเกน ขนฺเธน ทสหายตเนหิ ทสหิ ธาตูหิ วิปฺปยุตฺตา, เอเกนายตเนน เอกาย ธาตุยา เกหิจิ วิปฺปยุตฺตา.
ตอบว่า	เวทนานี้	ไม่ประกอบ กับรูปขันธ์ ๑  โอฬาริกายตนะ ๑๐  โอฬาริกธาตุ ๑๐ และไม่ประกอบ กับธัมมายตนะ ธัมมธาตุ บางส่วน คือสุขุมรูป นิพพาน.

 

๗. สตฺตมนยสมฺปยุตฺเตนวิปฺปยุตฺตปทนิทเทส
ปุจฉา	มนสิกาเรน	เย ธมฺมา สมฺปยุตฺตา เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา วิปฺปยุตฺตา, เต ธมฺมา กตีหิ ขนฺเธหิ กตีหายตเนหิ กตีหิ ธาตูหิ วิปฺปยุตฺตา ?
ถามว่า	มนสิการนี้  ประกอบ กับจิต ๘๙ เจตสิก ๕๑ (เว้น มนสิการ) ได้, จิต ๘๙ เจตสิก ๕๒ เหล่านี้ ไม่ประกอบ กับรูป ๒๘ นิพพาน,  รูป ๒๘ นิพพาน เหล่านี้ ไม่ประกอบ กับขันธ์ อายตนะ ธาตุ เท่าไร ?
วิสัชนา	เต ธมฺมา เอเกน ขนฺเธน ทสหายตเนหิ ทสหิ ธาตูหิ วิปฺปยุตฺตา.
ตอบว่า	รูป ๒๘ นิพพาน เหล่านี้ ไม่ประกอบ กับรูปขันธ์ ๑  โอฬาริกายตนะ ๑๐  โอฬาริกธาตุ ๑๐.

 

๘. อฏฺฐมนยสมฺปยุตฺเตนวิปฺปยุตฺตปทนิทเทส
ปุจฉา	มนสิกาเรน	เย ธมฺมา วิปฺปยุตฺตา เต ธมฺมา กตีหิ ขนฺเธหิ กตีหายตเนหิ กตีหิ ธาตูหิ สมฺปยุตฺตา ?
ถามว่า	มนสิการนี้  ไม่ประกอบ กับรูป ๒๘ นิพพาน,  รูป ๒๘ นิพพาน เหล่านี้ ประกอบ กับขันธ์ อายตนะ ธาตุ เท่าไร ?
วิสัชนา	นตฺถิ.
ตอบว่า	ไม่มี.

 

๙. นวมนยสมฺปยุตฺเตนสมฺปยุตฺตปทนิทเทส
ปุจฉา	มนสิกาเรน	เย ธมฺมา สมฺปยุตฺตา เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา สมฺปยุตฺตา, เต ธมฺมา กตีหิ ขนฺเธหิ กตีหายตเนหิ กตีหิ ธาตูหิ สมฺปยุตฺตา ?
ถามว่า	มนสิการนี้  ประกอบ กับจิต ๘๙ เจตสิก ๕๑ (เว้น มนสิการ) ได้, จิต ๘๙ เจตสิก ๕๑ (เว้นมนสิการ) เหล่านี้ ประกอบ กับมนสิการได้,  มนสิการ เหล่านี้ ประกอบ กับขันธ์ อายตนะ ธาตุ ได้เท่าไร ?
วิสัชนา	เต ธมฺมา ตีหิ ขนฺเธหิ เอเกนายตเนน สตฺตหิ ธาตูหิ สมฺปยุตฺตา, เอเกน ขนฺเธน เอเกนายตเนน เอกาย ธาตุยา เกหิจิ สมฺปยุตฺตา.
ตอบว่า	มนสิการ เหล่านี้ ประกอบ กับขันธ์ ๓ คือ เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ วิญญาณขันธ์  มนายตนะ ๑  วิญญาณธาตุ ๗, และประกอบ กับสังขารขันธ์ บางส่วนคือ สังขารขันธ์เจตสิก ๔๙ ธัมมายตนะ ธัมมธาตุ บางส่วนคือ เจตสิก ๕๑ (เว้นมนสิการ).

 

๑๐. ทสมนยวิปฺปยุตฺเตนวิปฺปยุตฺตปทนิทเทส
ปุจฉา	มนสิกาเรน	เย ธมฺมา วิปฺปยุตฺตา เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา วิปฺปยุตฺตา, เต ธมฺมา กตีหิ ขนฺเธหิ กตีหายตเนหิ กตีหิ ธาตูหิ วิปฺปยุตฺตา ?
ถามว่า	มนสิการนี้  ไม่ประกอบ กับรูป ๒๘ นิพพาน, รูป ๒๘ นิพพาน เหล่านี้ ไม่ประกอบ กับจิต ๘๙ เจตสิก ๕๒,           จิต ๘๙ เจตสิก ๕๒ เหล่านี้ ไม่ประกอบ กับขันธ์ อายตนะ ธาตุ เท่าไร ?
วิสัชนา	เต ธมฺมา เอเกน ขนฺเธน ทสหายตเนหิ ทสหิ ธาตูหิ วิปฺปยุตฺตา, เอเกนายตเนน เอกาย ธาตุยา เกหิจิ วิปฺปยุตฺตา.
ตอบว่า	จิต ๘๙ เจตสิก ๕๒ เหล่านี้ ไม่ประกอบ กับรูปขันธ์ ๑  โอฬาริกายตนะ ๑๐  โอฬาริกธาตุ ๑๐, และไม่ประกอบ กับธัมมายตนะ ธัมมธาตุ บางส่วนคือ สุขุมรูป นิพพาน.

 

๑๑. เอกาทสมนยสงฺคหิเตนสมฺปยุตฺตวิปฺปยุตฺตปทนิทเทส
ปุจฉา	สุขินฺทฺริเยน	เย ธมฺมา ขนฺธสงฺคเหน สงฺคหิตา อายตนสงฺคเหน สงฺคหิตา ธาตุสงฺคเหน สงฺคหิตา, เต ธมฺมา กตีหิ ขนฺเธหิ กตีหายตเนหิ กตีหิ ธาตูหิ สมฺปยุตฺตา ?
ถามว่า	สุขินทรีย์นี้  นับสงเคราะห์ ทุกข-โสมนัส-โทมนัส-อุเบกขา โดยความเป็นเวทนาขันธ์ ธัมมายตนะ ธัมมธาตุได้,         ทุกข-โสมนัส-โทมนัส-อุเบกขา เหล่านี้ ประกอบ กับขันธ์ อายตนะ ธาตุ ได้เท่าไร ?
วิสัชนา	เต ธมฺมา ตีหิ ขนฺเธหิ เอเกนายตเนน สตฺตหิ ธาตูหิ สมฺปยุตฺตา, เอเกนายตเนน เอกาย ธาตุยา เกหิจ สมฺปยุตฺตา.
ตอบว่า	ทุกข-โสมนัส-โทมนัส-อุเบกขา เหล่านี้ ประกอบ กับขันธ์ ๓ คือ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ วิญญาณขันธ์  มนายตนะ ๑  วิญญาณธาตุ ๗, และประกอบ กับธัมมายตนะ ธัมมธาตุ บางส่วนคือ เจตสิก ๕๑ (เว้น เวทนา).
ปุจฉา	เต ธมฺมา กตีหิ ขนฺเธหิ กตีหายตเนหิ กตีหิ ธาตูหิ วิปฺปยุตฺตา ?
ถามว่า	ทุกข-โสมนัส-โทมนัส-อุเบกขา เหล่านี้ ไม่ประกอบ กับขันธ์ อายตนะ ธาตุ เท่าไร ?
วิสัชนา	เต ธมฺมา เอเกน ขนฺเธน ทสหายตเนหิ ทสหิ ธาตูหิ วิปฺปยุตฺตา, เอเกนายตเนน เอกาย ธาตุยา เกหิจิ วิปฺปยุตฺตา.
ตอบว่า	ทุกข-โสมนัส-โทมนัส-อุเบกขา เหล่านี้ ไม่ประกอบ กับรูปขันธ์ ๑  โอฬาริกายตนะ ๑๐  โอฬาริกธาตุ ๑๐, และไม่ประกอบ กับธัมมายตนะ ธัมมธาตุ บางส่วนคือ สุขุมรูป นิพพาน.

 

๑๒. ทวาทสมนยสมฺปยุตฺเตนสงฺคหิตาสงฺคหิตปทนิทเทส
ปุจฉา	สุขินฺทฺริเยน	เย ธมฺมา สมฺปยุตฺตา,  เต ธมฺมา กตีหิ ขนฺเธหิ กตีหายตเนหิ กตีหิ ธาตูหิ สงฺคหิตา ?
ถามว่า	สุขินทรีย์นี้  ประกอบ กับสุขสหคตกายวิญญาณจิต ๑ สัพพจิตตสาธารณเจตสิก ๖ (เว้น เวทนา) ได้,  สุขสหคตกายวิญญาณจิต ๑ สัพพจิตตสาธารณเจตสิก ๖ (เว้น เวทนา) เหล่านี้ นับสงเคราะห์ได้ ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุ เท่าไร ?
วิสัชนา	เต ธมฺมา ตีหิ ขนฺเธหิ ทฺวีหายตเนหิ ทฺวีหิ ธาตูหิ สงฺคหิตา.
ตอบว่า	สุขสหคตกายวิญญาณจิต ๑ สัพพจิตตสาธารณเจตสิก ๖ (เว้น เวทนา) เหล่านี้ นับสงเคราะห์ได้ ด้วยขันธ์ ๓ คือ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ วิญญาณขันธ์  อายตนะ ๒ คือ มนายตนะ ๑ ธัมมายตนะ ๑  ธาตุ ๒ คือ กายวิญญาณธาตุ ๑ ธัมมธาตุ ๑.
ปุจฉา	กตีหิ  อสงฺคหิตา ?
ถามว่า	นับสงเคราะห์ไม่ได้ ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุ เท่าไร ?
วิสัชนา	เต ธมฺมา ทฺวีหิ ขนฺเธหิ ทสหายตเนหิ โสฬสหิ ธาตูหิ อสงฺคหิตา.
ตอบว่า	นับสงเคราะห์ไม่ได้ ด้วยขันธ์ ๒ คือ รูปขันธ์ เวทนาขันธ์  โอฬาริกายตนะ ๑๐  ธาตุ ๑๖ คือ โอฬาริกธาตุ ๑๐ วิญญาณธาตุ ๖ (เว้น กายวิญญาณธาตุ).

 

๑๓. เตรสมนยอสงฺคหิเตนสมฺปยุตฺตวิปฺปยุตฺตปทนิทเทส
ปุจฉา	อิตฺถินฺทฺริเยน	เย ธมฺมา ขนฺธสงฺคเหน อสงฺคหิตา อายตนสงฺคเหน อสงฺคหิตา ธาตุสงฺคเหน อสงฺคหิตา, เต ธมฺมา กตีหิ ขนฺเธหิ กตีหายตเนหิ กตีหิ ธาตูหิ สมฺปยุตฺตา ?
ถามว่า	อิตถินทรีย์นี้  นับสงเคราะห์ จิต ๘๙ โดยความเป็นรูปขันธ์ ธัมมายตนะ ธัมมธาตุไม่ได้, จิต ๘๙ เหล่านี้ ประกอบ กับขันธ์ อายตนะ ธาตุ ได้เท่าไร ?
วิสัชนา	เต ธมฺมา ตีหิ ขนฺเธหิ สมฺปยุตฺตา, เอเกนายตเนน เอกาย ธาตุยา เกหิจ สมฺปยุตฺตา.
ตอบว่า	จิต ๘๙ เหล่านี้ ประกอบ กับขันธ์ ๓ คือ เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์,  และะประกอบ กับธัมมายตนะ ธัมมธาตุ บางส่วนคือ เจตสิก ๕๒.
ปุจฉา	กตีหิ วิปฺปยุตฺตา ?
ถามว่า	ไม่ประกอบ กับขันธ์ อายตนะ ธาตุ เท่าไร ?
วิสัชนา	เอเกน ขนฺเธน ทสหายตเนหิ ทสหิ ธาตูหิ วิปฺปยุตฺตา, เอเกนายตเนน เอกาย ธาตุยา เกหิจิ วิปฺปยุตฺตา.
ตอบว่า	ไม่ประกอบ กับรูปขันธ์ ๑  โอฬาริกายตนะ ๑๐  โอฬาริกธาตุ ๑๐,  และไม่ประกอบ กับธัมมายตนะ ธัมมธาตุ บางส่วนคือ สุขุมรูป นิพพาน.

 

๑๔. จุทฺทสมนยวิปฺปยุตฺเตนสงฺคหิตาสงฺคหิตปทนิทเทส
ปุจฉา	สุขินฺทฺริเยน	เย ธมฺมา วิปฺปยุตฺตา,  เต ธมฺมา กตีหิ ขนฺเธหิ กตีหายตเนหิ กตีหิ ธาตูหิ สงฺคหิตา ?
ถามว่า	สุขินทรีย์นี้  ไม่ประกอบ กับทุกข-โสมนัส-โทมนัส-อุเปกขาสหคตจิตตุปบาท รูป ๒๘ นิพพาน,  ทุกข-โสมนัส-โทมนัส-อุเปกขาสหคตจิตตุปบาท รูป ๒๘ นิพพาน เหล่านี้ นับสงเคราะห์ได้ ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุ เท่าไร ?
วิสัชนา	เต ธมฺมา อสงฺขตํ ขนฺธโต ฐเปตฺวา ปญฺจหิ ขนฺเธหิ ทฺวาทสหายตเนหิ อฏฺฐารสหิ ธาตูหิ สงฺคหิตา.
ตอบว่า	ทุกข-โสมนัส-โทมนัส-อุเปกขาสหคตจิตตุปบาท รูป ๒๘ นิพพาน เหล่านี้ ยกเว้นนิพพานที่นับสงเคราะห์โดยความเป็นขันธ์เสียแล้ว นับสงเคราะห์ได้ ด้วยขันธ์ ๕  อายตนะ ๑๒  ธาตุ ๑๘.
ปุจฉา	กตีหิ  อสงฺคหิตา ?
ถามว่า	นับสงเคราะห์ไม่ได้ ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุ เท่าไร ?
วิสัชนา	น เกหิจิ ขนฺเธหิ น เกหิจิ อายตเนหิ น กาหิจิ ธาตูหิ อสงฺคหิตา.
ตอบว่า	นับสงเคราะห์ไม่ได้ ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุ อย่างใดอย่างหนึ่ง ไม่มี.